FİRMALARIN SATIŞ VE KARLILIKLARINI ETKİLEYEN FİRMA İÇİ FAKTÖRLERİN PANEL VERİ ANALİZİ YÖNTEMİYLE ARAŞTIRILMASI: BIST ZİNCİR MARKET ÖRNEĞİ

Öz

Üretici ve tüketici arasında mal ve hizmetlerin transferini gerçekleştiren perakende sektörü günümüzde ekonomik yapı içinde dinamik bir rol oynamaktadır. Tüketim harcamalarının hatırı sayılır bir oranı perakende alış-veriş ile gerçekleşmektedir. Perakende satış hacminde meydana gelen artış veya azalış ülke ekonomisinin durumuna ilişkin de bilgiler sunmaktadır. Bu çalışmada; ekonomi içinde önemli yeri olan perakende sektörü ile ilgili olarak Türkiye’de 2015-2023 döneminde Borsa İstanbul’da işlem gören ve mali verilerine ulaşılabilen 5 zincir market örneklem olarak belirlenmiştir. Çalışmada, Net Satış Hasılatı ile Faaliyet Karı Oranı bağımlı değişken olmak üzere kurulan iki modelde bağımsız değişkenler ise; Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri, Maddi Duran Varlıklar, Maddi Olmayan Duran Varlıklar, Stok Dönüş Süresi, İşletme Yaşı şeklindedir. Yapılan panel veri analizi bulgularına göre; her iki model de istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş olup; Net satış hasılatına etki eden firma içi faktörlerin araştırıldığı analiz sonuçları yönünden; pazarlama satış ve dağıtım giderleri ile işletme yaşının net satış hasılatı üzerinde anlamlı ve pozitif etkisinin olduğu, stok devir süresinin ise satışlar üzerinde anlamlı ve negatif etkisinin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, faaliyet karlılığını etkileyen firma içi faktörlerin araştırıldığı analiz sonuçlarına göre ise; net satış hasılatı ile maddi olmayan duran varlıkların faaliyet karlılığı üzerinde anlamlı ve pozitif, stok devir süresinin ise faaliyet karlılığı üzerinde anlamlı ve negatif yönde etkisinin olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmanın; yatırımcılara ve perakende sektöründe faaliyette olan firma ortakları ve yöneticilerine satış hasılatı ve karlılık perspektifinde alacakları kararlarda katkı sağlaması beklenmektedir. İleride araştırmacıların farklı değişkenleri kullanarak perakende sektöründe veya başka sektörlerdeki şirketlerin net satış hasılatına ve karlılığına etkisini araştırmaları öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• ZİNCİR MARKET
• NET SATIŞ HASILATI
• PANEL VERİ ANALİZİ

INVESTIGATING INTERNAL FACTORS AFFECTING SALES AND PROFITABILITY OF FIRMS USING PANEL DATA ANALYSIS: BIST CHAIN MARKET EXAMPLE

Öz

The retail sector, which transfers goods and services between producers and consumers, plays a dynamic role in the economic structure today. A significant proportion of consumption expenditures occur through retail shopping. The increase or decrease in retail sales volume also provides information about the state of the country's economy. In this study; regarding the retail sector, which has an important place in the economy, 5 chain markets in Turkey, which were traded in Borsa Istanbul in the 2015-2023 period and whose financial data can be accessed, were determined as samples. In the study, the independent variables in two models established with Net Sales Revenue and Operating Profit Ratio as dependent variables are; Marketing Sales and Distribution Expenses, Tangible Assets, Intangible Assets, Stock Turnover Period, Business Age. According to the findings of the panel data analysis; Both models were found to be statistically significant; In terms of the analysis results investigating the internal factors affecting the net sales revenue; It was determined that marketing, sales and distribution expenses and business age had a significant and positive effect on net sales revenue, while stock turnover period had a significant and negative effect on sales. In addition, according to the results of the analysis investigating the internal factors affecting operating profitability; It was determined that net sales revenue and intangible assets had a significant and positive effect on operating profitability, and stock turnover period had a significant and negative effect on operating profitability. This study; it is expected to contribute to investors, partners and managers of companies operating in the retail sector in their decisions from the perspective of sales revenue and profitability. In the future, it is envisaged that researchers will use different variables to investigate their impact on the net sales revenue and profitability of companies in the retail industry or other sectors.

Anahtar Kelimeler

• CHAIN MARKET
• NET SALES REVENUE
• PANEL DATA ANALYSIS

Kaynakça

1. Akdeniz, H. A. ve Turgutlu, T. (2007). Türkiye'de Perakende Sektöründe Analitik Hiyerarşik Süreç Yaklaşımıyla Tedarikçi Performans Değerlendirmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9 (1), 1-17.
2. Akyol, H. ve Can, H. (2018). Perakende Satış Hacmini Etkileyen Faktörler: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3 (5), 117-130.
3. Arı, T. ve Kayabaşı, A. (2020). Özel Markalı Ürünlere (ÖMÜ) Yönelik Tüketici Tutumları ve Satın Alma Niyetini Etkileyen Faktörlerin Analizi. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Çalışmalar Dergisi, 1 (1), 13-36.
4. Arıcı, E.D. (2008). Rekabet Stratejisi, Örgüt Yapısı ve Performans İlişkilerinin Gıda Perakende Sektörü Bağlamında Araştırılması. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı.
5. Bardakçı, A. ve Baran, T. (2019). İndirim Mağazalarının Maliyet Düşürme Stratejileri ve Türkiye’deki Perakendecilerin Verimliliklerinin Karşılaştırılması. Pazarlama Teorisi ve Uygulamaları Dergisi, 5 (1), 37-67.
6. Başfırıncı, C., Çilingir, Ü. Z. ve Gültekin, Y. (2019). Türkiye’deki İndirim Marketlerinin Marka İmajlarının Sosyal Ağ Analizi Yöntemiyle İncelenmesi: A101, Bim ve Şok Örneği. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 5 (2), 277-300.
7. Brooksbank, R., Kirby, D.A. ve Wright, G. (1992). Marketing and Company Performance: An Examination of Mediuum Sized Manufactoring Firms in Britain. Small Business Economics, 4(3), 221-236.
8. Canöz, İ. ve Erdoğdu, A. (2019). Sektörel Güven Endeksleri ve BİST Sektör Endeksleri Arasındaki İlişkilerin Simetrik ve Asimetrik Nedensellik Analizi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 26 (3), 833- 849.

9. Çınar, M. (2021). Panel Veri Ekonometrisi, Bursa: Ekin Kitabevi.
10. Dekimpe, M.G. ve Hanssens, D.M. (1995). The Persistence of Marketing Effects on Sales. Marketing Science, 14(1), 1-21.
11. Eren, A.S., Eryer, A. ve Eryer, S. (2020). Üretici Fiyat Endeksi, Tüketici Fiyat Endeksi, Perakende Satışlar ile Perakende Sektörü Güven Endeksi Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi: 2011-2018 Yılları Aralığı, International Journal of Disciplines Economics & Administrative Scienves Studies, 6 (24), 973-983.
12. Er, Ş. (2009). Dinamik Panel Veri Analizi ve Bir Uygulama, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Geyikçi, U.B. ve Mucun, B. (2016). Reklam Harcamalarının Finansal Duruma Olan Etkisinin Panel Veri Analizi Yöntemiyle Ölçümü. Sosyal Bilimler Dergisi, (50), 66-85.
14. Gökbulut, R. İ. (2009). Hissedar Değeri ile Finansal Performans Ölçütleri Arasındaki İlişki ve İMKB Üzerine Bir Araştırma. Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
15. Güriş, S. (Ed.). (2015). Stata ile Panel Veri Modelleri. İstanbul: Der Yayınları.
16. Hacıhasanoğlu, T., Kurtoğlu. R. ve Temiz, S. (2017). İmalat ve Hizmet Sektöründe Pazarlama Giderlerinin Satış Gelirleri Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi. International Journal of Academic Value Studies, 3(15), 432-443.
17. İçel, A. (2006). Tüketicilerin Yerel Market Zincirleri Tercihleri, Beklentileri ve Algıları Üzerine Ankara Kızılay’da Gerçekleştirilen Pilot Bir Araştırma. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
18. Kara, A. (2024). Zincir Marketlerin Türkiye Perakende Sektöründeki Yeri. Journal of Research in Business, 9 (1), 58-75.
19. MÜSİAD (2023). Gıda Perakendeciliği Sektör Araştırma Raporu. Erişim: 15 Şubat 2025, ISBN 978-625-99623-9-9
20. Ortakalan (2025). Perakende Raporu. Erişim: 25 Şubat 2025, https://www.ortakalan.org/ Özbek, V., Kutbay, A.Y. ve Akar, K. (2024). Borsa İstanbul’da Faaliyet Gösteren Perakende Firmalarının Pazarlama Harcamalarının Firma Performansı Üzerindeki Etkileri. Tujom, 9(3), 83-96.
21. Öztürk, E.ve Dülgeroğlu, İ. (2016). Pazarlama ve Genel Yönetim Giderlerinin Firma Performansı Üzerindeki Etkisi. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(3), 137-146.
22. Pillai, V. (2017). Panel Data Analysis with Stata. Erişim: 15 Eylül 2019, https://www.researchgate.net/publication/316888692_Panel_Data_Analysis_with_Stata_Part_1_Fixed_Effects_and_Random_Effects_Models
23. Rekabet Kurumu (2021). Türkiye Htm Perakendeciliği Sektör İncelemesi Ön Raporu Şubat 2021 Ankara. Erişim: 24 Şubat 2025, https://www.Rekabet.Gov.Tr/Dosya/Htm-Sektor-Nihai-Raporu.Pdf
24. Sönmez, A.R. ve Özkan Pir, E. (2021). Reklam Harcamalarının Firma Karlılığı ve Satışlardaki Değişime Etkisi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 20(2), 644-656.
25. Tatlı, H. ve Koç, B. (2021). The Relationship Between Sales Volume and Consumer Confidence Index in the Turkish Retail Industry. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (22), 773-790.
26. Tatoğlu, F.Y. (2013). İleri Panel Veri Analizi, İstanbul: Beta Yayınları.
27. Tatoğlu, F.Y. (2016). Panel Veri Ekonometrisi, İstanbul: Beta Yayınları.
28. Ticaret Bakanlığı (2025). Perakende Ticaret Raporu. Erişim: 25 Şubat 2025, https://ticaret.gov.tr/ic-ticaret/perakende-ticaret
29. Topak, M. S. (2018). Çalışma Sermayesi Yönetiminin Kârlılığa Etkisi: BIST Ticaret Endeksi Üzerine Bir Araştırma. Mali Çözüm Dergisi, (148), 71- 94.
30. Yücel, T. ve Kurt, G. (2003). Araştırma-Geliştirme ve Pazarlama Giderlerinin Firma Karlılığı Üzerindeki Etkisi. İktisat, İşletme ve Finans, 18(209), 18-24.
31. Wooldridge, J.M. (2012). Introductory Econometrics: A Modern Approach, South-Western: Cengage Learning.