BÜYÜKŞEHİR BELEDİYELERİNİN AKILLI KENTLEŞME SÜRECİNDEKİ ROLÜ VE AKILLI KENT ÇÖZÜMLERİ

Öz

Akıllı kentler konusu farklı meslek alanlarının da katkısıyla birçok perspektiften tartışılmaktadır. Planlama, politika, ekonomi, ekoloji, sosyoloji, teknoloji ve yönetim konuları akıllı kentlerin araştırma ve tartışma konusu olduğu önemli başlıklar arasında yer almaktadır. Akıllı kentler konusu geniş bir kavramsal şema sunarken, kentsel mekâna ilişkin yeni bir paradigma arayışını da ifade etmektedir. Son yıllarda akıllı kent uygulamaları yerel yönetimlerin önemli hizmet alanlarından biri haline gelmiştir. Akıllı kentleşme sürecinde, yerel yönetimler farklı gelişmişlik düzeylerine sahip olmakla birlikte gerek bütçe gerek deneyim gerek hizmet kapasitesi açısından büyükşehir belediyeleri öne çıkmaktadır. Akıllı kent uygulamaları her ne kadar teknolojik altyapıyla ilişkilendirilse de belediyelerin teknolojik, ekolojik, sosyal hizmetleri ve kurumsal yapıları yerel yönetimlerin akıllı kentleşme sürecindeki başarısını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, bu çalışma kapsamında büyükşehir belediyelerinin akıllı kent uygulamalarının teknolojik, ekolojik, sosyal ve kurumsal boyutta incelenmesi, bu belediyelerin karşılaştırılarak öne çıkan ve diğerlerinden farklılaşan uygulamalarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Akıllı kentleşme süreci tamamıyla kamuya açık şekilde yürütülmesi gereken bir süreç olduğu için, bu çalışmada da kamuya açık kaynaklar üzerinden bir araştırma yapılmış; büyükşehir belediyelerinin akıllı kent uygulamalarına hem literatür taraması hem de belediyelerin internet tabanlı yayınları aracılığıyla ulaşılmıştır. Bu kapsamda belediyelerin temel hizmet alanlarında sunduğu akıllı kent çözümleri, akıllı kent projeleri incelenerek karşılaştırma yoluna gidilmiştir. Bu çalışmayla birlikte, 30 büyükşehir belediyesinin akıllı kentleşme sürecinin teknolojik, ekolojik, sosyal ve kurumsal bağlamda kapasitelerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Akıllı kentler
• büyükşehir belediyeleri
• yerel yönetimler
• şehir planlama

THE ROLE OF METROPOLITAN MUNICIPALITIES IN THE SMART URBANIZATION PROCESS AND SMART CITY SOLUTIONS

Öz

The concept of smart cities is being explored from multiple perspectives, enriched by contributions from various professional fields. Key areas of inquiry and debate include planning, policy, economics, ecology, sociology, technology, and governance. While offering a broad conceptual framework, the discourse on smart cities also reflects a search for a new paradigm in understanding urban space. Smart city applications have emerged as a pivotal service area for local governments. Metropolitan municipalities often lead in smart urbanization initiatives due to their greater budgetary resources, experience, and service capabilities. While technology is a cornerstone of smart cities, a municipality's success is also influenced by its technological infrastructure, ecological focus, social services, and overall institutional framework. Within this context, this study comprehensively analyzes smart city applications implemented by metropolitan municipalities across technological, ecological, social, and institutional dimensions. By comparing these municipalities, it aims to evaluate their distinctive and exemplary practices. Given the imperative for smart urbanization processes to be conducted with full public transparency, this research has exclusively relied on publicly accessible sources. Accordingly, smart city applications of metropolitan municipalities have been accessed through both literature reviews and the municipalities' internet-based publications. As part of this process, the smart city solutions and projects offered by municipalities in their core service areas have been examined and compared. Ultimately, this study seeks to assess the capacity of 30 metropolitan municipalities in their smart urbanization processes across technological, ecological, social, and institutional dimensions.

Anahtar Kelimeler

• Smart cities
• metropolitan municipalities
• local governments
• urban planning

Kaynakça

1. Adana Büyükşehir Belediyesi (2024). Bulut Kent Sistemi Erişim: 21 Kasım 2024, https://www.adana.bel.tr/tr/bulut-kent-bilgi-sistemi
2. Ahvenniemi, H., Huovila, A., Pinto-Seppä, I., Airaksinen, M., (2017). What are the differences between sustainable and smart cities?. Cities 60, s. 234–245. https://doi.org/10.1016/j.cities.2016.09.009
3. Akıllı Şehir Konya (2023). Çevre Yönetimi Bilgi Sistem Merkezi. Erişim: 21 Kasım 2024. https://akillisehir.konya.bel.tr/uygulamalar/64be7ef283ad9bd837a6d583
4. Akıllı Şehir Portalı Bursa (2024). Bursa – Akıllı Şehircilik ve İnovasyon Merkezi. Erişim: 14 Temmuz 2024, https://www.akillisehirler.gov.tr/proje-envanteri/bursa-akilli-sehircilik-ve-inovasyon-merkezi/#
5. Akıllı Şehir Portalı Konya (2019). Konya Büyükşehir Belediyesi Katı Atık Tesisinde Metan Gazından Elektrik Üretimi. Erişim: 21 Kasım 2024, https://www.akillisehirler.gov.tr/2019/09/20/konya-buyuksehir-belediyesi-kati-atik-tesisinde-metan-gazindan-elektrik-uretimi/ Akıllı Şehir Portalı Malatya (2022). Akıllı Şehir Stratejisi ve Yol Haritası Yayımlandı. Erişim: 30 Temmuz 2024 https://www.akillisehirler.gov.tr/2022/06/15/malatya-buyuksehirbelediyesi-2022-2025-akilli-sehir-stratejisi-ve-yol-haritasi-yayimlandi/
6. Aksoğan M. Ve Duman M. Ç., (2019). Akıllı Şehir Uygulamaları; Malatya Örneği, 1. Uluslararası Battalgazi Multi Disipliner Çalışmalar Kongresi, 7-9 Aralık 2018, Tam Metin Kitabı, Cilt I, Malatya, 183-202.
7. Ankara Büyükşehir Belediyesi (2024). Akıllı Kent. Erişim: 31 Temmuz 2024, https://www.ankara.bel.tr/haberler/baskent-te-akilli-kent-uygulamalari Antalya Büyükşehir Belediyesi, (2024). Büyükşehir Deprem Master Planı İçin Hızlandı. Erişim: 10 Eylül 2024, https://www.antalya.bel.tr/haberler/HaberDetay/7035/buyuksehir,-deprem-master-plani-icin-hizlandi Anthopoulos, L., (2017). Smart Utopia VS Smart Reality: Learning By Experience From 10 Smart City Cases, Cities, 63, 128–148. https://doi.org/10.1016/j.cities.2016.10.005
8. Askıda Fatura İBB (2024). Erişim: 31 Temmuz 2024, https://askidafatura.ibb.gov.tr/

9. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi (2022). Dijital Gençlik Merkezi. Erişim: 12 Temmuz 2024, https://dgm.balikesir.bel.tr/
10. Bärb, L., Ossewaardeb, M., Van Gervena, M., (2020). The ideological justifications of the Smart City of Hamburg, Cities, 105, 1-9, https://doi.org/10.1016/j.cities.2020.102811
11. Beretta, I., (2018) . The social effects of eco-innovations in Italian smart cities, Cities, Vol 72, Part A, 115-121. https://doi.org/10.1016/j.cities.2017.07.010
12. Blasi, S., Gobbo, E., Sedita, S.R., (2022). Smart cities and citizen engagement: Evidence from Twitter data analysis on Italian municipalities, Journal of Urban Management, 11, 153–165. https://doi.org/10.1016/j.jum.2022.04.001
13. Bulut A., (2023) Akıllı Kent Yaklaşımı ve Büyükşehir Belediyelerinde Uygulama İmkânları: Gaziantep ve Hatay Büyükşehir Belediyeleri Örnekleri, Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 6(2), 196-218.
14. Bursa Büyükşehir Belediyesi (2024). Akıllı Şehir Bursa Bülteni. Erişim: 27 Ağustos 2024, https://www.bursa.bel.tr/dosyalar/yayinlar/lhz6p2hdc5c4kw.pdf
15. Çakıcı, K., Kızılboğa Özaslan, R.., (2021) Birleşmiş Milletler 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının Akıllı Kent Uygulamalarındaki Karşılığı: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Örneği, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 12(2), 209-233. https://doi.org/10.36362/gumus.829733
16. Çelikyay, H., H. (2017). İstanbul Perspektifinden Akıllı Şehirlere Bakış: Şehirleri Akıllı Kılan Sadece Teknoloji Mi? Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(4).
17. Çetinkaya Z., ve Ciravoğlu A., (2016). Sürdürülebilir Yerleşim Modellerinin Karşılaştırılması: Eko-Kent ve Yavaş Kent. İdealkent Dergisi, 7(18), s. 246-267.
18. David A., Yigitcanlar T., Desouza K., Yi Man Li R., Cheong P. H., Mehmood R., Corchado J., (2024). Understanding local government responsible AI strategy: An international municipal policy document analysis, Cities, 155, s. 1-18. https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.105502
19. Demirhan D. Ç., (2024). Türkiye’nin Akıllı Şehir Dönüşüm Stratejisi: Kapsayıcı Politikalar Bağlamında Bir Analiz. Yönetim Bilimleri Dergisi, Özel Sayı, 22, s. 1499-1522. https://doi.org/10.35408/comuybd.1516495
20. Denizli Büyükşehir Belediyesi (2024). Akıllı Şehir. Erişim: 17 Ağustos 2024, https://akillisehir.denizli.bel.tr/ Desdemoustier, J., Crutzen, N., Giffinger, R., (2019). Municipalities' understanding of the Smart City concept: An exploratory analysis in Belgium, Technological Forecasting and Social Change, Volume 142, s. 129-141, https://doi.org/10.1016/j.techfore.2018.10.029.
21. Eskişehir Büyükşehir Belediyesi (2020). Akıllı Şehir Eskişehir. Erişim: 25 Ağustos 2024, https://smartcity.eskisehir.bel.tr/iletisim.php
22. Gül, A., Atak Çobanoğlu, Ş., 2017. Avrupa’da Akıllı Kent Uygulamalarının Değerlendirilmesi ve Çanakkale’nin Akıllı Kente Dönüşümünün Analizi, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22, Özel Sayısı, 1543-1565.
23. Gürsoy, O., (2023). Türkiye’deki Büyükşehir Belediyelerinin Mobil Teknoloji Kullanımlarının Analizi. Vizyoner Dergisi, Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 14(38), 666-686. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1146306
24. Harvey, D., (2008). Umut Mekanları, Çev. Gambetti Z., İstanbul: Metis Yayınları.
25. Hırçın F. ve Demir M., (2023), Akıllı Kent Donatıları Üzerine Bir İnceleme: Erzurum Kenti Örneği. Türkiye Peyzaj Araştırmaları Dergisi, 6:1, 15-32. https://doi.org/10.51552/peyad.1284303
26. Hollands, R., G., (2015). “Critical Interventions Into the Corporate Smart City.” Cambridge Journal of Regions, Economy and Society 8: 61–77. 10.1093/cjres/rsu011
27. Icarbon İzmir (2024). İzmir Büyükşehir Belediyesi I-carbon, Erişim: 31 Temmuz 2024, http://i-carbon.izmir.bel.tr/
28. International Institute for Management Development (IMD), (2025a). IMD Smart City Index Report 2025, Erişim: 12 Haziran 2025, IMD_Smart_City_2025_Report.pdf
29. International Institute for Management Development (IMD), (2025b). Rankings out of 146 cities. Erişim: 12 Haziran 2025, https://www.imd.org/smart- city-observatory/home/rankings/
30. İzmir Büyükşehir Belediyesi (2024). Akıllı Kent. Erişim: 5 Ağustos 2024, https://www.izmir.bel.tr/tr/Haberler/izmir-buyuksehir-belediyesi-nin- akilli-kent
31. İSTTELKOM (2024a). Hakkımızda. Erişim: 25 Temmuz 2024, https://isttelkom.istanbul/kurumsal/hakkimizda/
32. İSTTELKOM (2024b). İSBAK, İSTTELKOM ve BELBİM İlk 500’de. Erişim: 25 Temmuz 2024, https://isttelkom.istanbul/ibbden-onemli-bilisim-basarisi/
33. İBB Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı, Akıllı Şehir Şube Müdürlüğü (2021). 2030 İstanbul Akıllı Şehir Stratejik Planı. Erişim: 21 Kasım 2024, https://akillisehir.istanbul/Uploads/2030_Istanbul_Akilli_Sehir_Stratejik _Plani.pdf
34. İnovatifankara (2024). Ankara Büyükşehir Belediyesi. Erişim: 21 Kasım 2024, https://inovatifankara.com/
35. İSBAK (2024). İstanbul’u Geleceğe Taşımaya Devam Ediyoruz, İstanbul Büyükşehir Belediyesi. Erişim: 17 Ağustos 2024, https://www.isbak.istanbul/wp-content/uploads/2024/01/isbak_Katalog_4Yil.pdf
36. İstanbul Hava Kalitesi İzleme Merkezi (2024). İstanbul Büyükşehir Belediyesi Çevre Kontrol ve İzleme Dairesi Başkanlığı. Erişim: 21 Kasım 2024, https://havakalitesi.ibb.gov.tr/
37. Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi (2019). Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi Stratejik Planı 2020-2024. Erişim: 20 Kasım 2024, https://kahramanmaras.bel.tr/fs/fields/attachments/-stratejik_plan_2020-2024.pdf
38. Kaya H.E., Susan A. T., (2020). Sürdürülebilir Bir Kentleşme Yaklaşımı Olarak, Ekolojik Planlama ve Eko-Kentler, İdealkent Dergisi, Cilt 11, Sayı 30, s. 909-937. https://doi.org/10.31198/idealkent.533730
39. Kayseri Büyükşehir Belediyesi (2024). Yeni Akıllı Şehir Mobil Uygulaması. Erişim: 4 Eylül 2024, https://www.kayseri.bel.tr/projelerimiz/yeni-akilli- sehir-mobil-uygulamasi
40. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi (2024). Kocaeli Yerli Yerinde. Erişim: 27 Ağustos 2024, https://kocaeliyerliyerinde.com/akilli-sehir/akilli-sehirler-srasi
41. Konya Büyükşehir Belediyesi (2022). Konya Akıllı Şehir Stratejisi ve Yol Haritası. Erişim: 30 Temmuz 2024, https://www.konya.bel.tr/proje/konya-akilli-sehir-stratejisi-ve-yol-haritasi
42. Krivý, M., (2018). Towards a critique of cybernetic urbanism: The smart city and the society of control, Planning Theory, 17(1), 8–30. 10.1177/1473095216645631
43. Luque-Ayala, A., Marvin, S., (2015). Developing a critical understanding of smart urbanism? Urban Studies, 52(12), 2105–2116. 10.1177/0042098015577319
44. Malatyavuslat, (2023). Akıllı Şehir Eylem Planı. Erişim: 30 Temmuz 2024 2024, https://www.malatyavuslattv.com/malatya/malatya-icin-akilli-sehir-eylem-plani-h2477.html
45. Manisa Büyükşehir Belediyesi (2025). Ana Sayfa. Erişim: 12 Haziran 2025, https://www.manisa.bel.tr/ Manisa Büyükşehir Belediyesi (2023). Üreticilerimize Yönelik Desteklerimiz. Erişim: 31 Temmuz 2024, https://www.manisa.bel.tr/Projeler/d4392_ureticimize-yonelik-desteklerimiz.aspx
46. Malatya Büyükşehir Belediyesi (2024). Akıllı Şehir. Erişim: 24 Eylül 2024, https://www.akillisehirler.gov.tr/proje-envanteri/malatya-kent-bilgi-sistemi/
47. Marsal-Llacuna, M., Segal, M., E., (2016). The Intelligenter Method (I) for making “smarter” city projects and plans, Cities, 55, 127–138. https://doi.org/10.1016/j.cities.2016.02.006.
48. McFarlane, C., Söderström, O., (2017). On Alternative Smart Cities, City, 21(3-4), 312-328. 10.1080/13604813.2017.1327166
49. Mersin Büyükşehir Belediyesi (2024). Akıllı Şehir. Erişim: 19 Temmuz 2024, https://ulasim.mersin.bel.tr/servishesaplama.php
50. Muğla Büyükşehir Belediyesi (2019a). Muğla’nın Toprak Analizi Online Olarak İzlenebiliyor. Erişim: 8 Ağustos 2024, https://mugla.bel.tr/haber/muglanin-toprak-analizi-online-olarak-izlenebiliyor
51. Muğla Büyükşehir Belediyesi (2019b). Altyapı Koordinasyon (AYKOME) Şube Müdürlüğü. Erişim: 8 Ağustos 2024, https://www.mugla.bel.tr/birim/altyapi-koordinasyon-aykome-sube-mudurlugu Mobil Uygulamalar (2025). Erişim: 13 Haziran 2025, https://www.ibb.istanbul/ibb/mobil-uygulamalar/
52. Muğla Büyükşehir Belediyesi (2024). Genel format. Erişim: 12 Ağustos 2024, https://mugla.bel.tr/haber/buyuksehir-engelsiz-plaj-sayisini-23e-cikardi Ordu Büyükşehir Belediyesi (2020). Akıllı Saat Projesi İle Aklınız Evde Kalmayacak. Erişim: 12 Eylül 2024, https://www.ordu.bel.tr/Haber/46587/%E2%80%9Cakilli-saat-projesi%E2%80%9D-ile-akliniz-evde-kalmayacak Öner Ş., (2023). Çevre Sorunlarına Akıllı Çözümler: İzmir Büyükşehir Belediyesi Örneği, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 75, 41-59. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1119221 Özdemir A., (2022). Yaşam Kalitesinin İyileştirilmesinde Akıllı Kent Stratejileri: Sakarya Büyükşehir Belediyesi Örneği ve Yerel Yönetimler İçin Bir Model Önerisi. (Doktora Tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Sampaş (2024). Malatya'nın Kent Bilgi Sistemi Projesine Uluslararası Ödül. Erişim: 21 Kasım 2024, https://sampas.com.tr/haberler/malatya-nin-kent-bilgi-sistemi-projesine-uluslararasi-odul
53. Samsun Büyükşehir Belediyesi (2024). Projeler. Erişim: 22 Eylül 2024, https://samsun.bel.tr/projelerimiz/projeler Sezgin, S., Budak, S., (2021). COVID-19 ile Mücadelede Akıllı Kent Uygulamalarının Önemi: Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Örneği, TESAM Akademi Dergisi, 8(2), 521-552. https://doi.org/10.30626/tesamakademi.933891
54. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi (2020). Büyükşehirden Akıllı Tespit Sistemi” İle Yollara Anında Müdahale. Erişim: 24 Ağustos 2024, https://sanliurfa.bel.tr/icerik/9944/21/buyuksehirden-akilli-tespit-sistemi-ile-yollara-aninda-mudahale
55. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi (2021). Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi Akıllı Ulaşımda Ödülünü Aldı. Erişim: 9 Temmuz 2024, https://sanliurfa.bel.tr/icerik/11646/21/sanliurfa-buyuksehir-belediyesi-akilli-ulasimda-odulunu-aldi
56. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, (2024). 2024-2030 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı
57. Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi (2024). Projeler. Erişim: 7 Eylül 2024, https://www.tekirdag.bel.tr/proje_kategorileri
58. TÜİK (2024). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri (BT) Kullanım Araştırması, 2024. Erişim: 23 Kasım 2024, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2024-53492
59. Ulugöl S., ve Emini F. T., (2023). Belediye Hizmetlerinde Teknoloji Kültürü: Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi Örneği, Kent Akademisi Dergisi, 16(2):913-931. https://doi.org/10.35674/kent.1212475
60. Uzer O., Özaslan A., (2023) Bursa ve Antalya’nın Akıllı Kentiçi Ulaşım Denemeleri, Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi, 6(2). https://doi.org/10.51513/jitsa.1257238
61. Vansokakahaber (2023). Akıllı Kent Yönetim Merkezi. Erişim: 30 Temmuz 2024, https://vansokakhaber.com/haber/3322-van-da-akilli-kent-yonetim-merkezi-hizmete-acildi
62. Varol Ç., (2017). Sürdürülebilir Gelişmede Akıllı Kent Yaklaşımı: Ankara’daki Belediyelerin Uygulamaları, Çağdaş Yerel Yönetimler, 26(1), s.43-58.
63. Varol E., Öksüz A. M., (2021). Kent ve Salgın: Yeni Yaklaşımlar ve Kamu Sağlığı Üzerine Bir Değerlendirme, İdealkent Dergisi, 12 (34), s. 1559-1582. https://doi.org/10.31198/idealkent.880026
64. Yiğitcanlar, T., (2018). Smart City Policies Revisited: Considerations for a Truly Smart and Sustainable Urbanism Practice, World Technopolis Review, 7(2), s. 97-112. https://doi.org/10.7165/wtr18a1121.19
65. Yigitcanlar, T., Mehmood, R., & Corchado, J. (2021). Green artificial intelligence: Towards an Efficient, Sustainable and Equitable Technology for Smart Cities and Futures. Sustainability, 13(16), 8952. https://doi.org/10.3390/su13168952