ALGORITHMIC DOMINATION AND THE VISIBILITY OF EDUCATIONAL CONTENT: A CRITICAL STUDY OF YOUTUBE

Yıl 2026, Cilt: 24 Sayı: 60 , 556 - 575 , 29.03.2026

Tamer Bayrak , Mehmet Emin Arkcı

https://doi.org/10.35408/comuybd.1772137

https://izlik.org/JA76XX68MX

Öz

This study investigates how educational content on YouTube gains visibility or becomes invisible through algorithmic processes. Grounded in critical theory, the research employs the concepts of surveillance capitalism, digital labor, and critical algorithm studies to frame the analysis. Using search queries related to high-stakes national exams in Turkey (LGS, TYT, AYT, YKS, and KPSS), YouTube search results were collected and examined through qualitative observation and content analysis. The findings reveal that the visibility of educational content is shaped less by pedagogical value and more by strategic headline practices (such as high achievement promises, year-specific labels, tactical/strategic claims, and exaggerated expressions) and popularity metrics. The algorithmic filtering mechanisms place educational content in a disadvantaged position, compelling content creators to constantly invest digital labor. This dynamic aligns with Zuboff’s notion of surveillance capitalism, where user data and content production are commodified within digital platforms. The results indicate that algorithmic structures restrict not only individual learning opportunities but also broader issues of public benefit and educational equity. Consequently, there is an urgent need for more transparent, accountable, and pedagogy-oriented digital media models.

Anahtar Kelimeler

Surveillance capitalism , Digital labor , YouTube , Educational content , Algorithm

YOUTUBE VE ALGORİTMİK TAHAKKÜM: EĞİTİM İÇERİKLERİNİN GÖRÜNÜRLÜĞÜ ÜZERİNE ELEŞTİREL BİR ANALİZ

https://izlik.org/JA76XX68MX

Öz

Bu çalışma, YouTube platformunda yer alan eğitim içeriklerinin algoritmalar aracılığıyla nasıl görünürlük kazandığını ve hangi koşullarda görünmezleştiğini incelemektedir. Eleştirel kuram perspektifinden hareketle gözetim kapitalizmi, dijital emek ve eleştirel algoritma çalışmaları kuramsal çerçeveyi oluşturmaktadır. Çalışmada, Türkiye’de milyonlarca öğrenciyi doğrudan ilgilendiren LGS, TYT, AYT, YKS ve KPSS sınavlarına ilişkin anahtar kelimeler kullanılarak YouTube’da aramalar yapılmış; elde edilen veriler içerik analizi ve gözlem yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, eğitim içeriklerinin görünürlüğünün pedagojik değerlerinden çok, dikkat çekici başlık stratejileri (yüksek başarı vaatleri, güncel yıl vurguları, taktik/strateji söylemleri ve abartılı ifadeler) ve popülerlik ölçütleriyle belirlendiğini göstermektedir. Eğitim içeriklerinin algoritmik sıralamalarda geri planda kalması, üreticileri sürekli dijital emek harcamaya zorlamakta; bu durum Zuboff’un gözetim kapitalizmi yaklaşımıyla uyumlu biçimde, kullanıcı verilerinin ve içerik üretiminin ticarileşmesini beraberinde getirmektedir. Araştırma sonuçları, eğitim içeriklerinin yalnızca bireysel öğrenme süreçleri açısından değil, aynı zamanda kamusal fayda ve fırsat eşitliği bağlamında da algoritmik yapılar tarafından sınırlandığını ortaya koymaktadır. Bu nedenle, daha şeffaf, hesap verebilir ve pedagojik niteliği önceleyen dijital medya modellerine ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Gözetim kapitalizmi , Dijital emek , YouTube , Algoritma , Eğitim İçeriği

Kaynakça

• Aşkın, A. C. (2022). Dijital gözetim toplumu bağlamında sosyal ağlara eleştirel bir yaklaşım. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 10(22), 261–281.
• Ata, A. and Atik, A. (2016). Alternatif Bir Eğitim-Öğretim Ortamı Olarak Video Paylaşım Siteleri: Üniversitelerdeki Youtube Uygulamaları. Social Sciences, 11(4), 312-325.
• Baudrillard, J. (1991). Simülakrlar ve simülasyon, Ankara: Doğu Batı Yayınları.
• Fiske, J. (1999). Popüler kültürü anlamak, İstanbul: Ark Kitapları.
• Fuchs, C. (2020). Sosyal medya: Eleştirel bir giriş, İstanbul: NotaBene Yayınları.
• Gillespie, T. (2018). Custodians of the Internet: Platforms, Content Moderation, and the Hidden Decisions That Shape Social Media. Yale University Press.
• Göktürk, S. G. (2023). YouTube'un dijital dershane modeli: Üniversite sınavlarına hazırlanan bireylerin ders çalışma pratiklerine yönelik bir inceleme [Master's thesis]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• İnan, M., and Demir, M. (2018). Eğitimde fırsat eşitliği ve kamu politikaları: Türkiye üzerine bir değerlendirme. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(2), 337–359.
• Jones, K. B. (2008). Search engine optimization: Your visual blueprint for effective Internet marketing (Vol. 22), New Jersey: John Wiley & Sons.
• Noble, S. U. (2018). Algorithms of Oppression: How Search Engines Reinforce Racism. NYU Press.
• Özek, B. Y. (2019). Eleştirel kuram (Frankfurt Okulu) bağlamında ideoloji ve eğitim ilişkisinin çözümlenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(3), 1535–1557.
• Romele, A., and Severo, M. (2016). The economy of the digital gift: From socialism to sociality online. Theory, Culture & Society, 33(5), 43–63.
• Selwyn, N. (2013). The Internet and education. Change: Nineteen key essays on how the internet is changing our lives in (p. 191-216). Bilbao: Banco Bilbao Vizcaya Argentaria.
• Şener, G. and Kuş, O. (2015). Büyük Birader’den büyük veriye: Gözetim toplumu, İstanbul: Kalkedon Yayınları.
• Talay, Ö. (2022). Gözetleme kapitalizmi çağı: Gücün yeni sınırında insan geleceği için savaş. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (36), 165–170.
• Timur, H. (2023). Sosyal Medya: Eleştirel Bir Giriş. Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 9(2), 239-244.
• Tok, M. Ç. (2022). Uzaktan öğrenenler tarafından üretilen YouTube videolarında akran desteğini keşfetmek. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 8(1), 32–63.
• Youtube (2025). Erişim: (27 Mayıs 2025). https://www.youtube.com/results?search_query=TYT+ve+AYT+Tarih
• Youtube (2025). Erişim: (27 Mayıs 2025). https://www.youtube.com/results?search_query=TYT+ve+AYT+Deneme+Çözümü
• Youtube (2025). Erişim: (27 Mayıs 2025). https://www.youtube.com/results?search_query=KPSS+hazırlık
• Youtube (2025). Erişim: (27 Mayıs 2025). https://www.youtube.com/results?search_query=LGS+Matematik
• Youtube (2025). Erişim: (27 Mayıs 2025). https://www.youtube.com/results?search_query=TYT+Türkçe+Paragraf
• Yunus, A. L. P. and Kaleci, D. (2018). YouTube sitesindeki videoların eğitim materyali olarak kullanımına ilişkin öğrenci görüşleri. International Journal of Active Learning, 3(1), 57–68.
• Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism. New York: Public Affairs.