EMEKLİLİK ÖDEMELERİ TASARRUFLARI AZALTIYOR MU? TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR ANALİZ

Yıl 2026, Cilt: 24 Sayı: 59, 376 - 397, 24.01.2026

Serkan Şengül , Yılmaz Köprücü

https://doi.org/10.35408/comuybd.1804248

Öz

Bu çalışma, 1980–2019 döneminde Türkiye ekonomisinde kamu emeklilik harcamalarının ulusal tasarruflar üzerindeki kısa ve uzun dönemli etkilerini, emeklilik sisteminin tasarruf teşvikleri üzerindeki rolünü merkeze alarak ampirik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (ARDL) yaklaşımı kullanılarak, ulusal tasarrufların temel makroekonomik belirleyicileri olarak emeklilik harcamaları, hanehalkı nihai tüketim harcamaları ve kişi başına GSYH büyüme oranı arasındaki dinamik ilişkiler analiz edilmiştir. ARDL sınır testi sonuçları, değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin varlığını ortaya koymaktadır. Uzun dönem tahmin bulguları, emeklilik harcamaları ile tüketim harcamalarının ulusal tasarruflar üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif bir etki yarattığını, buna karşılık ekonomik büyümenin tasarruf davranışını olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, kamu emeklilik ödemelerinin bireylerin ihtiyati ve emeklilik amaçlı özel tasarruf gereksinimini zayıflattığını ve bu yolla tasarruflar üzerinde belirgin bir dışlama etkisi oluşturduğunu ortaya koyarak, Keynesyen tüketim fonksiyonu ile Yaşam Döngüsü Hipotezi’nin teorik öngörüleriyle uyumludur. Kısa dönem analizleri, istatistiksel olarak anlamlı hata düzeltme terimi aracılığıyla uzun dönem dengesinin korunduğunu ve tüketim harcamalarının tasarruflar üzerindeki olumsuz etkisinin kısa vadede de sürdüğünü teyit etmektedir. Bu bulgular, Türkiye’de emeklilik sistemine yönelik politika tasarımının, kamu emeklilik ödemeleri ile özel emeklilik tasarruflarını eşgüdümlü biçimde ele alan, otomatik katılımı güçlendiren ve katkı–ödül bağlantısını kuvvetlendiren mekanizmalarla desteklenmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Emeklilik harcamaları , ulusal tasarruflar , ARDL modeli , Keynesyen tüketim fonksiyonu , Türkiye.

DO PENSION PAYMENTS CROWD OUT SAVINGS? AN EMPIRICAL ANALYSIS OF THE TURKISH ECONOMY

Öz

This study aims to empirically examine the short- and long-run effects of public pension expenditures on national saving in Türkiye over the period 1980–2019, with particular emphasis on the role of the pension system in shaping saving incentives. Using the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) approach, the dynamic relationships between national saving and its key macroeconomic determinants—pension expenditures, household final consumption expenditures, and per capita GDP growth—are analyzed. The ARDL bounds test confirms the existence of a long-run cointegration relationship among the variables. Long-run estimation results indicate that both pension expenditures and household consumption exert statistically significant and negative effects on national saving, whereas economic growth positively influences saving behavior. These findings reveal that public pension payments weaken individuals’ precautionary and retirement-oriented private saving motives, thereby generating a pronounced crowding-out effect, which is consistent with the theoretical predictions of the Keynesian consumption function and the Life-Cycle Hypothesis. Short-run dynamics, captured by a statistically significant error correction term, confirm the stability of the long-run relationship and show that the negative impact of consumption on saving persists in the short run. The results suggest that pension system reforms in Türkiye should be designed in coordination with private saving mechanisms, particularly by strengthening automatic enrollment schemes and enhancing contribution–benefit linkages in order to promote long-term saving behavior.

Anahtar Kelimeler

Pension expenditures , national savings , ARDL model , Keynesian consumption function , Türkiye

Kaynakça

• Akın, F. (2016). Otomatik katılım sisteminin bireysel emeklilik sektörüne etkileri. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 1–12.
• Altun, T. (2018). Türkiye’de bireysel emeklilik sistemine sağlanan kamusal teşvikler hanehalkı tasarruflarını artırabilir mi? Teorik yaklaşımlar temelinde inceleme. Maliye Dergisi, 173, 301–330.
• Altun, T. ve Aydın, A. (2022). The effect of behavioral instruments on the savings in private pension plans: The case of Turkey. Business and Economics Research Journal, 13(2), 271–297. https://doi.org/10.20409/berj.2022.373
• Ando, A. ve Modigliani, F. (1963). The ‘life cycle’ hypothesis of saving: Aggregate implications and tests. American Economic Review, 53(1), 55–84.
• Angerer, M., Hanke, M., Shakina, E. ve Szymczak, W. (2025). The effect of different saving mechanisms in pension saving behavior: Evidence from a life-cycle experiment. Journal of Risk and Financial Management, 18(5), 240. https://doi.org/10.3390/jrfm18050240
• Attanasio, O. P. ve Weber, G. (2010). Consumption and saving: Models of intertemporal allocation and their implications for public policy. Journal of Economic Literature, 48(3), 693–751. https://doi.org/10.1257/jel.48.3.693
• Bosworth, B. ve Burtless, G. (2004). Pension reform and saving. National Tax Journal, 57(3), 703–727.
• Brown, R. L., Durbin, J. ve Evans, J. M. (1975). Techniques for testing the constancy of regression relationships over time. Journal of the Royal Statistical Society Series B: Statistical Methodology, 37(2), 149–163.
• Can, Y. ve Eyidiker, U. (2019). Bireysel emeklilik sisteminde otomatik katılımın Türkiye'de gelişiminin izlenmesi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(4), 626–642. https://doi.org/10.29106/fesa.647987
• Crawford, R., Cribb, J., Emmerson, C. ve Simpson, P. (2019). Retirement expectations, attitudes and saving behaviour: How have these changed during a decade of pension reforms? Institute for Fiscal Studies. https://www.nber.org/sites/default/files/2020-05/NB19-13%20Crawford%2C%20Cribb%2C%20Emmerson%2C%20Simpson%20FINAL.pdf
• Doğan, Y. (2024). Türkiye’de sosyal güvenlik harcamalarının tasarruflar üzerindeki etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
• Dolls, M., Doerrenberg, P., Peichl, A., & Stichnoth, H. (2018). Do retirement savings increase in response to information about retirement and expected pensions?. Journal of Public Economics, 158, 168-179. https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2017.12.014
• Durkaya, M. (2012). Türkiye’de kamu harcamaları ve özel tüketim ilişkisi. Maliye Dergisi, 163, 118–129.
• Ertuğrul, H. M., & Gebeşoğlu, P. F. (2020). The effect of private pension scheme on savings: A case study for Turkey. Borsa Istanbul Review, 20(2), 172-177. https://doi.org/10.1016/j.bir.2019.12.001
• Feldstein, M. (1974). Social security, induced retirement, and aggregate capital accumulation. Journal of Political Economy, 82(5), 905–926. https://doi.org/10.1086/260246
• Friedman, M. (1957). A theory of the consumption function. Princeton: Princeton University Press.
• Garvy, G. (1950). The Effect of Private Pension Plans on Personal Savings. The Review of Economics and Statistics, MIT Press, 32(3), 223-226.
• Halvorsen, E., Jia, Z., Kruse, H. ve Vigtel, T. C. (2024). Social security pension and the effect on household saving. The Scandinavian Journal of Economics, 126(3), 529–560. https://doi.org/10.1111/sjoe.12550
• Hubbard, R. G., Skinner, J. ve Zeldes, S. P. (1995). Precautionary saving and social insurance. Journal of Political Economy, 103(2), 360–399. https://doi.org/10.1086/261987
• Kara, H. ve Yıldız, F. (2016). Türkiye’de bireysel emeklilik sistemi: 2012 sonrası yapılan reformlar ve beklentiler. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 4(1), 23–45.
• Kayhan, S. ve Eğrican, M. (2021). Türkiye’de bireysel emeklilik fonlarına genel bir bakış. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 13(25), 586–607.
• Keynes, J. M. (1936). The general theory of employment, interest and money. London: Macmillan.
• Macunluoğlu, Ö. U. (2021). Bireysel emeklilik sisteminin yurt içi tasarruflar üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 215–241.
• Modigliani, F. ve Brumberg, R. (1954). Utility analysis and the consumption function: An interpretation of cross-section data. K. K. Kurihara (Ed.), Post-Keynesian economics içinde, (s. 388–436). New Brunswick: Rutgers University Press.
• Önder, İ. C. ve Taş, S. (2024). Türkiye’de tasarrufları belirleyen faktörlerin ampirik analizi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 1662–1677.
• Özcan, K. M. ve Günay, A. (2012). Türkiye’de özel tasarrufları belirleyen unsurlar. Discussion Paper No. 2012/109, Turkish Economic Association.
• Özel, H. A. ve Yalçın, C. (2013). Yurtiçi tasarruflar ve bireysel emeklilik sistemi: Türkiye’deki uygulamaya ilişkin bir değerlendirme. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Çalışma Tebliği, 13/04.
• Pesaran, M. H., Shin, Y. ve Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326. https://doi.org/10.1002/jae.616
• Rudolph, H. P. (2019). Pension funds with automatic enrollment schemes: Lessons for emerging economies (Policy Research Working Paper No. 8726). World Bank Group. https://doi.org/10.1596/1813-9450-8726
• Sancak, A. ve Demirci, N. (2012). Ulusal tasarruflar ve Türkiye’de sürdürülebilir büyüme için tasarrufların önemi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(2), 159–198.
• Schlafmann, K., Setty, O. ve Vestman, R. (2024). Designing pension plans according to consumption-savings theory. The Review of Financial Studies. https://doi.org/10.1093/rfs/hhae061
• Soylu, A. (2019). Gelir ve harcama düzeylerinin tasarruf davranışına etkisi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (KOSBED), 38, 109–130. https://doi.org/10.35343/kosbed.599134
• World Bank (Dünya Bankası). (2020). Turkey economic monitor: Adjusting to the new normal. World Bank Group. https://openknowledge.worldbank.org
• World Bank (Dünya Bankası). (2025). World development indicators. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators#