EKONOMİK BELİRSİZLİK DÖNEMLERİNDE İTHALAT-İHRACAT YÖNETİMİNDE ULUSLARARASI ÖDEME YÖNTEMİ SEÇİMİ: ÇKKV KAPSAMINDA ANALİZ

Yıl 2026, Cilt: 24 Sayı: 60 , 528 - 555 , 29.03.2026

Aynur Önür Aslan

https://doi.org/10.35408/comuybd.1811323

https://izlik.org/JA73XW48WD

Öz

Küresel düzeyde artan ekonomik belirsizlikler, uluslararası ticaret işlemlerinde karşılaşılan riskleri daha da artırmakta ve şirketleri ödeme yöntemleri konusunda daha temkinli kararlar almaya zorlamaktadır. İthalat ve ihracat süreçlerinde kullanılan uluslararası ödeme yöntemleri, taraflar arasındaki güven, maliyet, işlem süresi, işlem kolaylığı gibi birçok faktöre göre farklılık göstermektedir. Bu çalışmanın amacı, ekonomik belirsizlik dönemlerinde dış ticaret yapan şirketler için en uygun ödeme yöntemini belirlemek, ilgili süreçlerdeki olası ödeme risklerini en aza indirmek ve ödeme yöntemlerini diğer ilgili işlevler kapsamında karşılaştırmaktır. Çalışmada, dört temel ödeme yöntemi (peşin ödeme, mal mukabili ödeme, vesaik mukabili ödeme ve akreditifli ödeme) beş temel kriter (güvenilirlik, işlem yükü, işlem maliyeti, hız ve kolaylık) doğrultusunda değerlendirilmiştir. Araştırmada, nitel kriterleri nicel ağırlıklara dönüştüren Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yaklaşımlarından Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemi kullanılmış ve dış ticaret alanında görev yapan uzman görüşlerine dayalı bulgulardan faydalanılmıştır. Çalışmanın temel amacı, Uluslararası Ticaret Odası (ICC- International Chamber of Commerce) tarafından belirlenen ve dış ticarette resmi olarak kullanılan dört temel uluslararası ödeme şekli içinden en rasyonel ödeme yöntemini- en iyi seçeneği- belirlemektir. Elde edilen bulgular, hem ihracatçıyı hem de ithalatçıyı finanse eden akreditifli ödeme yönteminin, yüksek güvenilirlik seviyesiyle belirsizlik dönemlerinde en uygun seçenek olarak öne çıktığını göstermektedir. Uluslararası ticaretin sürdürülebilir biçimde gelişebilmesi açısından ödeme şekillerinin tercih edilme kriterleri ve seçim süreci kritik bir öneme sahip olmasına rağmen, literatürde dört temel uluslararası ödeme yöntemi özelinde, güncel ve çok kriterli değerlendirme sunan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışma, belirlenen hayati kriterler çerçevesinde rasyonel ödeme yöntemi seçimine odaklanarak, dış ticaret firmalarının stratejik karar alma süreçlerine doğrudan katkı üretmekte ve saha araştırmaları için özgün bir analitik çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

ULUSLARARASI TİCARETTE ÖDEME YÖNTEMLERİ , ULUSLARARASI TİCARET FİNANSMANI , ULUSLARARASI TİCARETTE RİSK , Akreditifli Ödeme Yöntemi , Analitik Hiyerarşi Prosesi Yöntemi.

Etik Beyan

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ-CERRAHPAŞA ETİK KURULU'NDAN ETİK KURUL ONAYI ALINMIŞTIR. ETİK KURUL KARAR FORMU SİSTEME EK DOSYA OLARAK YÜKLENMİŞTİR.

INTERNATIONAL PAYMENT METHOD SELECTION IN IMPORT-EXPORT MANAGEMENT IN ECONOMIC UNCERTAINTY PERIODS: ANALYSIS WITHIN THE SCOPE OF MCDM

https://izlik.org/JA73XW48WD

Öz

Increasing economic uncertainties at the global level further increase the risks encountered in international trade transactions and force companies to make more cautious decisions regarding payment methods. International payment methods used in import and export processes differ according to many factors, such as trust between the parties, cost, transaction time, and ease of transaction. The aim of this study is to determine the most appropriate payment method for companies engaged in foreign trade during periods of economic uncertainty, to minimize possible payment risks in the relevant processes, and to compare payment methods within the scope of other relevant functions. In the study, four basic payment methods (advance payment, cash against goods, cash against documents, and letter of credit) were evaluated in line with five basic criteria (reliability, transaction burden, transaction cost, speed, and convenience). In the analysis done using the Analytical Hierarchy Process method from the Multi-Criteria Decision Making (MCDM) approaches, expert opinions gathered through interviews were used. The findings obtained show that the letter of credit payment method, which finances both the exporter and the importer, stands out as the most appropriate option in periods of uncertainty with its high level of reliability. The study also evaluated the findings related to other payment methods other than the letter of credit payment method considering the relevant criteria. Therefore, the study aims to contribute to the international trade companies making more rational and strategic decisions in the selection of payment methods and to shed light on the field researchers with the findings obtained in the light of multi-criteria analysis.

Anahtar Kelimeler

PAYMENT METHODS IN INTERNATIONAL TRADE , INTERNATIONAL TRADE FINANCE , RISK IN INTERNATIONAL TRADE , ANALYTICAL HIERARCHY PROCESS METHOD , Letter Of Credit (L/C) Payment Method

Etik Beyan

ETHICS COMMITTEE APPROVAL HAS BEEN RECEIVED FROM THE ISTANBUL UNIVERSITY-CERRAHPAŞA ETHICS COMMITTEE. THE ETHICS COMMITTEE DECISION FORM HAS BEEN UPLOADED TO THE SYSTEM AS AN ADDITIONAL FILE.

Kaynakça

• Agibalova, E. N., Ilovaysky, I. B., Kayl, Y. Y., & Usanova, V. A. (2019). Use of Letter of Credit Form of Payment in the Implementation of Smart Contracts and Blockchain Technology (pp. 160–170). Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-47945-9_18
• Aladwan, Z. (2020). Letter of Credit Disputes from an Arbitration Perspective. Hasanuddin Law Review, 6(1), 46–55. https://doi.org/10.20956/HALREV.V6I1.2136
• Appleyard, D. R., Field, A. J., & Cobb, S. L. (2017). International economics (9th ed.). McGraw-Hill Education.
• Brusov, P., Filatova, T., & Kulik, V. L. (2023). Two Types of Payments of Tax on Profit: Advanced Payments and at the End of Periods: Consideration within BFO Theory with Variable Profit. Journal of Risk and Financial Management, 16(3), 208. https://doi.org/10.3390/jrfm16030208.
• Cai, G. (2024). Trade Finance: The Early Forms of Supply Chain Finance. In Supply Chain Finance: Mechanisms, Risk Analytics, and Technology (pp. 105-137). Cham: Springer Nature Switzerland.
• Crozet, M., Demir, B., & Javorcik, B. (2022). International trade and letters of credit: A double-edged sword in times of crises. IMF Economic Review, 70(2), 185–211. https://doi.org/10.1057/s41308-021-00155-3
• Deng, Q. (2020, March). Application analysis on blockchain technology in cross-border payment. In 5th International Conference on Financial Innovation and Economic Development (ICFIED 2020) (pp. 287-295). Atlantis Press.
• Ganne, E. (2018). Can Blockchain revolutionize international trade? (p. 152). Geneva: World Trade Organization
• Hoefele, A., Schmidt‐Eisenlohr, T., & Yu, Z. (2016). Payment choice in international trade: Theory and evidence from cross‐country firm‐level data. Canadian Journal of Economics/Revue canadienne d'économique, 49(1), 296-319.
• Inikhov, S. (2024). A Comparative Study of Cryptocurrency and Traditional Payment Systems in International Trade: A New Trade Theory Perspective. (Bachelor Thesis). Czech University of Life Sciences, Prague.
• International Chamber of Commerce. (2007). Uniform Customs and Practice for Documentary Credits (UCP 600) (ICC Publication No. 600). ICC Publishing.
• Karakuş, T. F., & Özekenci, E. K. (2024). Uluslararası ticaretin belirleyici unsuru: Ödeme yöntemleri. In U. Erdoğan (Ed.), Güncel uluslararası ticaret uygulamaları (Bölüm 2). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub496
• Ketboğa, M. (2025). Uluslararasi Ticarette Kullanilan Mal Mukabili Ödeme Sisteminin Oluşturduğu Tahsilat Riski Ve Bu Riskin Azaltilma Yöntemleri. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 510-524.
• Krugman, P. R., Obstfeld, M., & Melitz, M. J. (2018). International economics: Theory and policy (11th ed.). Pearson Education.
• Kula, V. (2005). Akreditif: Kesin ödeme garantisi mi ya da doğrulama enstrümanı mı? Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(3), 201–216.
• Murray, D. E. (2016). Letters of Credit in Nonsale of Goods Transactions.
• Nguyen, P.-H. (2022). A two-phased decision-making based grey theory framework for the best choice of payment methods in international trade. Heliyon, 8(11), e11796. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e11796
• Öztürk, A., & Sandalcılar, A. R. (2018). Diş ticaret işlemlerinde tercih edilen ödeme yöntemleri: Doğu Karadeniz bölgesi üzerine bir uygulama. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(4), 201-218.
• Papanastasiou, Y., Xiao, S., & Yang, S. A. (2024). Advance Selling to Ease Financial Distress. Management Science. https://doi.org/10.1287/mnsc.2020.03904
• Piriyev, B. A. (1996). Current status and problems of letter of credit payments of established logistics companies of the Republic of Azerbaijan. Scientific Works/Elmi Eserler, 280–288. https://doi.org/10.58225/tim.2024-1-280-288
• Prahathi, S. R., & Lakshmi, G. M. (2018). Garment Exporter View on Letter of Credit. International Research Journal of Management, IT and Social Sciences, 6(1), 27–32. https://doi.org/10.21744/IRJMIS.V6N1.480
• Primrose, P. L., Creamer, G. D., & Leonard, R. (1985). Identifying and quantifying the company-wide benefits of CAD within the structure of a comprehensive investment program. Computer-Aided Design, 17(1), 3–8. https://doi.org/10.1016/0010-4485(85)90003-X
• Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process: Planning, priority setting, resource allocation. McGraw-Hill.
• Sands, P., Weisman, B., Campbell, H., & Keatinge, T. (2017). Limiting the Use of Cash for Big Purchases: Assessing the Case for Uniform Cash Thresholds. Research Papers in Economics. https://www.econstor.eu/handle/10419/162906.
• Santiadi, K. (2025). Payment Method Selection Strategy and Impact in International Trade: A Comparative Analysis of Risk, Trust, and Efficiency in Lc, Advance Payment, Open Account, and Consignment.
• Siahaan, F. (n.d.). Advance Tax Payment and Tax Volatility. Social Science Research Network. https://doi.org/10.2139/ssrn.4589052.
• Singh, R. (2009). International trade operations. Excel Books India.
• Turkish Statistical Institute. (2024). Export and import statistics by payment methods in foreign trade [Statistical table]. https://data.tuik.gov.tr
• Zeynalzade, S., Topal, B., & Dizkırıcı, A. (2016). İhracatta akreditifli ödeme yönteminin değerlendirilmesi: Bir katılım bankası örneği. İşletme Bilimi Dergisi, 4(1), 123–140.