SAĞLIK ÇALIŞANLARINI ÖRGÜTSEL YEŞİL DAVRANIŞA YÖNELTEN GÜDÜLER: NİTEL BİR ARAŞTIRMA

Öz

Günümüz rekabet ortamında örgütler, iç çevrelerini oluşturan örgütsel dinamikler ve dış çevrede yer alan ekonomik, sosyal ve ekolojik unsurlarla etkileşim içerisinde faaliyet göstermektedir. Literatürde örgüt çevresi genellikle iç ve dış çevre olmak üzere iki boyutta ele alınmakta ve bu çevresel unsurlar örgütlerin stratejik karar süreçlerinde belirleyici rol oynamaktadır. Bu bağlamda işletmelerin çevreyle etkileşimi, sürdürülebilirlik ve çevresel duyarlılık açısından stratejik önem taşımaktadır. İşletmeler, faaliyetlerini sürdürürken ihtiyaç duydukları kaynakları büyük ölçüde çevreden sağlamaktadır. Bu nedenle, sürdürülebilir kalkınma hedefi doğrultusunda, işletmelerin ekolojik dengeyi gözeterek faaliyet göstermeleri ve varlıklarını çevreye duyarlı biçimde sürdürmeleri önemlidir. Sağlık işletmeleri, 7/24 hizmet sunmalarının yanı sıra, kendine özgü operasyonel özelliklerinden kaynaklı olarak, diğer sektörlere kıyasla daha fazla enerji, su ve malzeme tüketen kurum ve kuruluşlardır. Dolayısıyla, sağlık işletmeleri daha fazla atık üreten kurumlar arasında yerini almaktadır. Bu durum ise, sağlık alanında hizmet veren çalışanlarının hizmet sürecinde çevreye duyarlı, yani “yeşil” davranışlar sergilemesini oldukça önemli bir hale getirmektedir. Bu çalışmanın amacı, sağlık alanında hizmet sunan sağlık çalışanlarını örgütsel yeşil davranış göstermeye yönelten etmenleri belirlemektir. Bu kapsamda, araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış, Türkiye’de görev yapan 23 sağlık çalışanı ile yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar amaçlı ve kartopu (zincir) örnekleme yöntemleriyle belirlenmiş, elde edilen veriler MAXQDA 2020 programıyla analiz edilmiştir. Bulgulara göre katılımcıların büyük çoğunluğu (n=22/23), örgütsel yeşil davranış sergilemenin önemli olduğunu ifade etmiştir. Sağlık çalışanlarının bu davranışları sergileme nedenleri arasında: çevreyi temiz tutmak, tasarruf sağlamak ve diğer çalışanlara örnek olmak öne çıkmaktadır. Katılımcılara “örgütsel yeşil davranış” kavramı açıklandıktan sonra ise çevre kirliliğini azaltmak, kurum kaynaklarında tasarruf sağlamak, sağlıklı bir gelecek inşa etmek ve daha iyi bir çalışma ortamı oluşturmak gibi motivasyonlar belirlenmiştir. Elde edilen bulguların, sağlık kurumlarında sürdürülebilirlik kültürünün geliştirilmesine, yeşil liderlik uygulamalarının desteklenmesine ve örgütlerin çevre odaklı stratejiler oluşturmasına katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Örgütsel Yeşil Davranış
• Örgütsel Davranış
• Sağlık Çalışanları
• Nitel Araştırma

MOTIVES THAT DIRECT HEALTHCARE WORKERS TOWARDS ORGANIZATIONAL GREEN BEHAVIOR: A QUALITATIVE STUDY

Öz

In today's competitive environment, organizations operate in interaction with both the organizational dynamics that constitute their internal environment and the economic, social, and ecological elements in their external environment. In the literature, the organizational environment is generally considered in two dimensions: internal and external, and these environmental factors play a decisive role in the strategic decision-making processes of organizations. In this context, the interaction of businesses with the environment is of strategic importance in terms of sustainability and environmental sensitivity. Businesses largely obtain the resources they need to carry out their activities from the environment. Therefore, in line with the goal of sustainable development, it is important for businesses to operate while considering the ecological balance and to maintain their existence in an environmentally conscious manner. Healthcare businesses, which provide services in the health sector, consist of institutions and organizations that consume more energy, water, and materials compared to other sectors, in addition to providing 24/7 service, due to their unique operational characteristics. Consequently, healthcare businesses are among the institutions that generate more waste. This situation makes it extremely important for employees working in the healthcare sector to exhibit environmentally conscious, or "green," behaviors in the service process. The aim of this study is to identify the factors that motivate healthcare professionals working in the healthcare field to exhibit organizational green behavior. In this context, a qualitative research method was used, and face-to-face interviews were conducted with 23 healthcare professionals working in Turkey. Participants were selected using purposive and snowball (chain) sampling methods, and the data obtained were analyzed using the MAXQDA 2020 program. According to the findings, the vast majority of participants (n=22/23) stated that exhibiting organizational green behavior is important. The reasons why healthcare professionals exhibit these behaviors include keeping the environment clean, saving resources, and setting an example for other employees. After explaining the concept of "organizational green behavior" to the participants, motivations such as reducing environmental pollution, saving institutional resources, building a healthy future, and creating a better working environment were identified. It is expected that the findings will contribute to the development of a sustainability culture in healthcare institutions, the support of green leadership practices, and the creation of environmentally focused strategies by organizations.

Anahtar Kelimeler

• Organizational Green Behavior
• Organizational Behavior
• Healthcare Workers
• Qualitative Research

Kaynakça

1. Abdou, A. H., Al Abdulathim, M. A., Hussni Hasan, N. R., Salah, M. H. A., Ali, H. S. A. M., and Kamel, N. J. (2023). From Green Inclusive Leadership to Green Organizational Citizenship: Exploring The Mediating Role of Green Work Engagement and Green Organizational İdentification in The Hotel İndustry Context. Sustainability, 15(20), 1-22.
2. Alsetoohy, O., Al-Abyadh, M. H. A., Döngül, E. S., Agina, M. F., and Elshaer, A. (2022). How Humble Leadership Affects Voluntary Green Behavior And Green Performance? The Roles Of Job Autonomy And Green Supporting Climate in Hotels. Problemy Ekorozwoju, 17(2), 230-242.
3. Barsbay, M. Ç. (2019). Sağlık Sektöründe Düşük Karbon Ekonomisi: Tezat Mı, Mümkün Mü?. Verimlilik Dergisi, (4), 113-134.
4. Baş, K. (2025). Çevre Dostu Hastaneler: Sürdürülebilir Sağlık Hizmetlerinde Yeşil Hastanelerin Önemi. Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 111-120.
5. Başkale, H. (2016). Nitel Araştırmalarda Geçerlik, Güvenirlik Ve Örneklem Büyüklüğünün Belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
6. Bayrakçı, E. ve Dinç, M. (2020). Örgütsel Yeşil Davranışlara Yönelten Güdüler: Özel Okul Öğretmenleri Üzerine Nitel Bir Araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12 (1), 188-201.
7. Baytaş, V. ve Çetin Aydın, G. (2022). Sağlık Kurumlarında Çevreye Duyarlı Siyasetalar: Yeşil Hastane Örnekleri. Ekonomi Maliye İşletme Dergisi , 5 (2), 336-356.
8. Berniak-Woźny, J. and Rataj, M. (2023). Towards green and sustainable healthcare: a literature review and research agenda for green leadership in the healthcare sector. International journal of environmental research and public health, 20(2), 1-18.

9. Bissing-Olson M.J., Iyer A., Fieldıng K.S. and Zacher H. (2013) Relationships Between Daily Affect And Proenvironmental Behavior At Work: The Moderating Role Of Pro-Environmental Attitude. Journal of Organizational Behavior, 34(2), 156-175.
10. Boiral, O. (2009). Greening The Corporation Through Organizational Citizenship Behaviors. Journal of Business Ethics, 87(2), 221–236.
11. Buchholz, R. A. (1998). Principles of environmental management. The Greening of Business. 2nd edition, Prentice-Hall, London.
12. Chiarini, A. and Vagnoni, E. (2016). Environmental Sustainability in European Public Healthcare: Could it Just be a Matter of Leadership?. Leadership in Health Services, 29(1), 2-8.
13. Daily, B.F, Bishop, J.W. and Govindarajulu N. (2009). A Conceptual Model For Organizational Citizenship Behavior Directed Toward The Environment. Business and Society, 48, 243–256.
14. Ekiyor, A., Ekinci, N., ve Gök, G. (2018, Kasım). Sürdürülebilir/Yeşil Hastane Kriterlerine Uygunluğun Değerlendirilmesi: Bir Eğitim Araştırma Hastanesi Örneği. 2. Uluslararası 12. Ulusal Sağlık ve Hastane İdaresi Kongresi, Muğla, Bodrum. (Bildiriler kitabı, ss. 1695-1708).
15. Erbaşı, A. (2019). Yeşil Örgütsel Davranış Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. Istanbul Management Journal, 86, 1-23.
16. Eren, E. (2004). Yönetim ve Örgüt Psikolojisi. 10. Baskı, İstanbul: Beta Yayınları.
17. Franco, A., Shaker, M., Kalubi, D. and Hostettler, S. (2017). A review of sustainable energy access and technologies for healthcare facilities in the Global South. Sustainable Energy Technologies and Assessments, 22, 92-105.
18. Glesne, C. (2012). Nitel Araştırmaya Giriş. (A. Ersoy & P. Yalçınoğlu, Çev.). Ankara: Anı Yayıncılık. Gök, G. ve Ekinci, N. (2025). Sağlık Kurumları Yöneticilerinin İnsan Sermayesi ile İlgili Farkındalıklarının Belirlenmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 73-92.
19. Hoş, R. (2012). The Experiences Of Refugee Students With Interrupted Formal Education in An Urban Secondary School Newcomer Program. Unpublished PhD Thesis, Margaret Garner Graduate School of Education and Human Development, University of Rochester, Rochester, New York, ABD.
20. İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi (NHS England). (2020). Delivering A “Net Zero” National Health Service. NHS England. https://www.england.nhs.uk/greenernhs/publication/delivering-a-net-zero-national-health-service/
21. Jabbour, C. J. C. (2013). Environmental Training in Organisations: From A Literature Review To A Framework For Future Research. Resources, Conservation And Recycling, 74, 144-155.
22. Kahveci, N. (2025). Yeşil Hastaneler Ve Yalın Yönetim. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 12(1), 176-184.
23. Karabulut, E. (2003). İşletmelerde Çevre Bilinci Ve Yeşil Yönetim Uygulamalarının İşletme Başarısına Katkısını İncelemeye Yönelik Bir Araştırma. Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
24. Kavaslar, S. ve Karavelioğlu, C. (2023). Yeşil Örgütsel Davranışın Kavramsal Çerçevesi. Toplum, Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 4 (1), 24-34.
25. Keil, M., Frehse, L., Hagemeister, M., Knieß, M., Lange, O., Kronenberg, T., & Rogowski, W. (2024). Carbon Footprint Of Healthcare Systems: A Systematic Review Of Evidence And Methods. BMJ open, 14(4), 1-9.
26. Kılıç, C. H. ve Güdük, Ö. (2018). Yeşil Hastane Kavramı Ve Türkiye’deki Son Kullanıcıların Beklentileri Üzerine Bir Hastane Örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 164-174.
27. Kim, A., Kim, Y., Han, K., Jackson, S. E., and Ployhart, R. E. (2017). Multilevel Influences On Voluntary Workplace Green Behavior: Individual Differences, Leader Behavior, And Coworker Advocacy. Journal of Management, 43(5), 1335-1358.
28. Kurnaz, Z. (2016). Türkiye’de Siyasal Korku ve Akademik Hayatın İnşası. Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
29. Kurt, Z. (2022). İsrafla Mücadelede Yeşil Yönetim Ve Yeşil Örgütsel Davranış: Mersin’de Yeşil Etiketli İşletmelerde Araştırma. Doktora Tezi. Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Mersin.
30. Kuzgun, Ş., ve Gözükara, E. (2023). Örgütsel Dayanıklılık Kapasitesi, Yeşil Yenilik, Algılanan Yeşil Örgütsel Davranış Ve Sürdürülebilirlik Performansı Arasındaki İlişkiler: ISO 500 Uygulaması. Yönetim Bilimleri Dergisi, 21(49), 399-432.
31. Lenzen, M., Malik, A., Li, M., Fry, J., Weisz, H., Pichler, P. P., ... and Pencheon, D. (2020). The environmental footprint of health care: a global assessment. The Lancet Planetary Health. 4(7), 271-279.
32. Meng, J., Murad, M., Li, C., Bakhtawar, A., and Ashraf, S. F. (2022). Green Lifestyle: A Tie Between Green Human Resource Management Practices And Green Organizational Citizenship Behavior. Sustainability, 15(1), 1-19.
33. Merriam, S. B. (2018). Nitel Araştırma Desen ve Uygulama İçin Bir Rehber, Çev: Selahattin Turan, Ankara: Nobel Yayınları.
34. Mert, N. (2022). Otel İşletmelerinde Yeşil Örgüt İklimi Ve Yeşil Davranışın İş Tatminine Etkisi: Muğla Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla.
35. Morrow, S. L. and Smith, M. L. (2000). Qualitative Research For Counseling Psychology. In S. D. Brown & R. W. Lent (Eds.), Handbook of counseling psychology (3rd ed., pp. 199–230). New York: Wiley.
36. Morse, J. M. (2016). Mixed Method Design: Principles and Procedures, New York: Routledge.
37. Norton, T. A., Parker, S. L., Zacher, H. and Ashkanasy, N. M. (2015). Employee Green Behavior: A Theoretical Framework, Multilevel Review and Future Research Agenda. Organization and Environment. 28, 103-125.
38. Özdemir, H. (2025). Sağlık Hizmetlerinde Tıbbi Atık Yönetimi. İçinde S. Torun & O. Bilgin (Ed.), Sağlık & Bilim 2025: Sağlık Yönetimi Ve Politikaları (ss. 149–164). EFE Akademi.
39. Paillé, P. and Boiral, O. (2013). Pro-environmental Behavior at Work: Construct Validity and Determinants. Journal of Environmental Psychology. 36, 118- 128.
40. Petrova, M., Burrows, F., van der Scheer, J. W., Kipouros, T. and Smith, J. (2025). An Organising Framework For Healthcare Decarbonisation Research: An Exploratory Classification Study.
41. Rojas-Rueda, D. (2025). Green hospitals: maximizing health and climate benefits globally. Science of The Total Environment, 982, 1-11.
42. Soysal, A. (2014). Sağlık Sektöründe Çevre Duyarlılığı: Yeşil Hastane Uygulamaları Özelinde Bir Değerlendirme. II. Uluslararası Çevre ve Ahlak Sempozyumu (ISEM 2014), Adıyaman.
43. Syafri, W., Prabowo, H., Nur, S.A. and Muafi, M. (2021). The Impact of Workplace Green Behavior and Green Innovation on Green Performance of SME’s: A Case Study in Indonesia, Journal of Asian Finance, Economics and Business, 8(5), 365– 374.
44. Şahin, B. (2014). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (4. Baskı). A. Tanrıöğen (Yay. Haz). Metodoloji (s. 111-130). Ankara: Anı Yayıncılık.
45. Tennison, I., Roschnik, S., Ashby, B., Boyd, R., Hamilton, I., Oreszczyn, T., ... and Eckelman, M. J. (2021). Health care's response to climate change: a carbon footprint assessment of the NHS in England. The Lancet Planetary Health, 5(2), 84-92.
46. Terekli, G., Özkan, O. ve Bayın, G. (2013), Çevre Dostu Hastaneler: Hastaneden Yeşil Hastaneye. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, 12(2), 38-54.
47. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. (9. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
48. Yiğit, B. (2017). Örgütsel Davranışta Yeni Bir Yaklaşım: Yeşil İşgören Davranışı. Uluslararası Beşerî ve Sosyal Bilimler İnceleme Dergisi, 1(1), 67-70.
49. Yin, R. K. (2011). Qualitative Research from Start to Finish. The Guilford Press.
50. Zangheri, P., D’Agostino, D., Armani, R. and Bertoldi, P. (2022). Review of the cost-optimal methodology implementation in Member States in compliance with the Energy Performance of Buildings Directive. Buildings, 12(9), 1482.
51. Zhao, Y., Korsakienė, R., Dinçer, H.and Yüksel, S. (2022). Identifying Significant Points of Energy Culture for Developing Sustainable Energy Investments. SAGE Open, 12(1), 21582440221087262.