ENERJİ FİYATLARININ ENERJİ İTHALAT BAĞIMLILIĞI ÜZERİNDEKİ DAĞILIMSAL ETKİLERİ: TÜRKİYE İÇİN KANTİL REGRESYON KANITLARI

Öz

Bu çalışma, enerji fiyatlarının Türkiye’de enerji ithalat bağımlılığı üzerindeki etkilerini dağılımsal bir perspektiften incelemeyi amaçlamaktadır. Enerji ithalat bağımlılığı, bir ekonominin enerji tüketimini karşılamak için dış kaynaklara ne ölçüde bağımlı olduğunu gösteren temel göstergelerden biridir ve özellikle enerji ithalatçısı ülkelerde makroekonomik kırılganlıkların anlaşılması açısından kritik önem taşımaktadır. Bu kapsamda analiz, 1990–2023 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada enerji ithalat bağımlılığı bağımlı değişken olarak ele alınmış; petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki değişimler temel açıklayıcı değişkenler olarak modele dâhil edilmiştir. Ayrıca reel efektif döviz kuru, sanayi üretim düzeyi ve yenilenebilir enerji göstergesi kontrol değişkenleri olarak kullanılmıştır. Çalışmada yöntem olarak, bağımlı değişkenin farklı düzeylerinde değişkenler arasındaki ilişkinin nasıl farklılaştığını incelemeye imkân tanıyan kantil regresyon yaklaşımı benimsenmiştir. Bu yöntem sayesinde enerji fiyatlarının etkileri, enerji ithalat bağımlılığının düşük, orta ve yüksek düzeylerinde ayrı ayrı analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, enerji fiyatlarının enerji ithalat bağımlılığı üzerindeki etkilerinin tüm dağılım boyunca homojen olmadığını ve bağımlılık düzeyine göre farklılaştığını göstermektedir. Petrol fiyatlarındaki değişimlerin düşük ve orta düzeylerde pozitif, yüksek düzeylerde ise negatif etki gösterebildiği; doğalgaz fiyatlarının ise farklı düzeylerde yön değiştiren etkiler oluşturabildiği belirlenmiştir. Reel efektif döviz kurunun özellikle düşük ve orta bağımlılık düzeylerinde anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğu, ekonomik aktivitenin enerji talebi kanalı üzerinden etkili olduğu, yenilenebilir enerji göstergesinin ise kısa vadede anlamlı bir etki üretmediği tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, enerji fiyatlarının etkilerinin tek bir ortalama katsayı ile açıklanamayacağını ve enerji politikalarının enerji ithalat bağımlılığının düzeyine duyarlı biçimde tasarlanması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Enerji İthalat Bağımlılığı
• Enerji Fiyatları
• Kantil Regresyon

DISTRIBUTIONAL EFFECTS OF ENERGY PRICES ON ENERGY IMPORT DEPENDENCY: KANTIL REGRESSION EVIDENCE FOR TURKEY

Öz

This study aims to examine the effects of energy prices on energy import dependency in Türkiye from a distributional perspective. Energy import dependency is one of the key indicators showing the extent to which an economy relies on external sources to meet its energy consumption and is of critical importance for understanding macroeconomic vulnerabilities, particularly in energy-importing countries. In this context, the analysis is conducted using annual data covering the period 1990–2023. Energy import dependency is used as the dependent variable, while changes in oil and natural gas prices are included as the main explanatory variables. In addition, the real effective exchange rate, industrial production level, and a renewable energy indicator are incorporated as control variables. As a methodological approach, quantile regression is employed, which allows the examination of how relationships between variables differ across different levels of the dependent variable. Through this method, the effects of energy prices are analyzed separately across low, medium, and high levels of energy import dependency. The findings reveal that the effects of energy prices on energy import dependency are not homogeneous across the distribution and vary depending on the level of dependency. Changes in oil prices are found to have positive effects at low and medium levels but negative effects at high levels, while natural gas prices exhibit direction-changing effects across different levels. The real effective exchange rate has a positive and statistically significant impact particularly at low and medium dependency levels, while economic activity is effective through the energy demand channel. The renewable energy indicator does not produce a significant effect in the short run. These results indicate that the effects of energy prices cannot be explained by a single average coefficient and highlight the necessity of designing energy policies that are sensitive to the level of energy import dependency.

Anahtar Kelimeler

• Energy import dependency
• Energy prices
• Quantile regression

Kaynakça

1. Apergis, N. ve Payne, J. E. (2014). Renewable energy, output, CO₂ emissions, and fossil fuel prices in Central America: Evidence from a nonlinear panel smooth transition vector error correction model. Energy Economics, 42, 226–232.https://doi.org/10.1016/j.eneco.2014.01.003
2. Arslan, E. ve Solak, A. (2019). Türkiye’de yenilenebilir enerji tüketiminin ithalat üzerindeki etkisi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 10(17), 1380–1407. https://doi.org/10.26466/opus.521269
3. Atil, A., Lahiani, A. ve Nguyen, D. K. (2014). Asymmetric and nonlinear pass-through of crude oil prices to gasoline and natural gas prices. Energy Policy, 65, 567–573. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2013.09.064
4. Dickey, D. A. ve Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427–431. https://doi.org/10.1080/01621459.1979.10482531
5. Erdal, G., Erdal, H. ve Esengün, K. (2008). The causality between energy consumption and economic growth in Turkey. Energy Policy, 36(10), 3838–3842. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2008.07.012
6. Hamilton, J. D. (1983). Oil and the macroeconomy since World War II. Journal of Political Economy, 91(2), 228–248. https://doi.org/10.1086/261140
7. Hamilton, J. D. (2009). Causes and consequences of the oil shock of 2007–2008. Brookings Papers on Economic Activity, 40(1), 215–261.. https://doi.org/10.3386/w15002
8. Kilian, L. (2008). Exogenous oil supply shocks: How big are they and how much do they matter for the U.S. economy? Review of Economics and Statistics, 90(2), 216–240. https://doi.org/10.1162/rest.90.2.216

9. Koenker, R. (2005). Quantile Regression. Cambridge: Cambridge University Press.
10. Koenker, R. ve Bassett, G. (1978). Regression quantiles. Econometrica, 46(1), 33–50. https://doi.org/10.2307/1913643
11. Narayan, P. K., Narayan, S. ve Smyth, R. (2008). Are oil shocks permanent or temporary? Panel data evidence from crude oil and NGL production in 60 countries. Energy Economics, 30(3), 919–936. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2007.07.005
12. Said, S. E. ve Dickey, D. A. (1984). Testing for unit roots in autoregressive-moving average models of unknown order. Biometrika, 71(3), 599–607. https://doi.org/10.1093/biomet/71.3.599
13. Shahbaz, M., Loganathan, N., Sbia, R. ve Afza, T. (2015). The effect of urbanization, affluence and trade openness on energy consumption: A time series analysis in Malaysia. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 47, 683–693. https://doi.org/10.1016/j.rser.2015.03.044
14. Soytaş, U. ve Sarı, R. (2003). Energy consumption and GDP: Causality relationship in G-7 countries and emerging markets. Energy Economics, 25(1), 33–37. https://doi.org/10.1016/S0140-9883(02)00009-9
15. Şakar, İ. ve Akgün Güngör, G. (2025). Enerjide dışa bağımlılığın ekonomik büyüme üzerine etkisi: Türkiye üzerine bir inceleme. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 14(1), 1–32. https://dergipark.org.tr/tr/pub/eyad
16. Topçu, B. A. (2022). Yenilenebilir enerji tüketimi ve enerji ithalatının cari açık üzerindeki etkisi: Enerji ithalatında lider ülkeler örneği. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 14(26), 1–15. https://doi.org/10.20990/kilisiibfakademik.1086547
17. World Bank. (2024). Commodity price data (Pink Sheet). World Bank. https://www.worldbank.org/en/research/commodity-markets
18. World Bank. (2024). World Development Indicators. World Bank. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators