KARBON TUTULUMUNDA BİTKİLENDİRMENİN ROLÜ: TÜRKİYE’NİN PARİS ANLAŞMASI TAAHHÜTLERİ VE 2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFLERİYLE UYUMU

Mustafa Sert; Evren Çetin; Kenan İnce

KARBON TUTULUMUNDA BİTKİLENDİRMENİN ROLÜ: TÜRKİYE’NİN PARİS ANLAŞMASI TAAHHÜTLERİ VE 2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFLERİYLE UYUMU

Öz

Bitkilendirme, tarım dışı araziler, bozulmuş orman alanları ve erozyona uğramış bölgelerde karbon yutak kapasitesini artırmayı amaçlayan doğa temelli bir çözümdür. Aynı zamanda gönüllü karbon piyasalarında karbon kredisi üretimi yoluyla ekonomik faydalar da sağlamaktadır. Kırsal kalkınma, istihdam yaratma ve toplumsal katılım gibi sosyal boyutlar, bitkilendirme projelerinin etki alanını genişletmektedir. Bu makale, bitkilendirmenin karbon tutulumu yoluyla iklim değişikliğiyle mücadeledeki rolünü, Türkiye’nin Paris Anlaşması kapsamındaki taahhütleri ve 2053 net sıfır emisyon hedefi çerçevesinde ele almaktadır. Bitkilendirme, atmosferdeki karbon dioksitin (CO₂) ağaçlar tarafından emilerek biyokütlede depolanmasını sağlayarak sera gazı emisyonlarının azaltılmasına katkı sunmaktadır. Türkiye’nin iklim politikaları, özellikle Ulusal Katkı Beyanı (NDC) ve Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü (ÇEM) tarafından yürütülen çalışmalar aracılığıyla bu süreci desteklemektedir. Makalede, bitkilendirmenin ekolojik yararları (karbon yutaklarının artırılması, erozyonun önlenmesi), sosyal ve ekonomik katkıları (istihdam yaratma, yerel ekonomiyi destekleme) ve karbon kredisi potansiyeli ele alınmakta; bu stratejinin Türkiye’nin 2053 net sıfır hedefine katkısı değerlendirilmektedir. Sonuç olarak, bitkilendirmenin Türkiye’nin iklim hedeflerine ulaşmasında stratejik bir araç olduğu vurgulanmakta ve bu alandaki uygulamaların güçlendirilmesi için öneriler sunulmaktadır

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

AR-GE Raporu. (2023). Orman Dışı Alanlarda Karbon Yutak Alanlarının Oluşturulması ve Sertifikalandırılması. Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü, Ankara.
Ayturan, Y., Demirtaş, M. E., & Yılmaz, H. (2024). Karbon piyasaları ve Türkiye için fırsatlar. İstanbul: İklim Akademisi Yayınları.
Ayturan, Z. C., Dinçbaş, T., & Hasar, H. (2024). Çölleşme ve erozyonla mücadele çalışmalarının Paris Anlaşması taahhütleri ve net sıfır emisyon 2053 hedefleri bakımından değerlendirilmesi. Çevre, Şehir ve İklim Dergisi, 3, 20-36.
Balabanlı, C., Türk, M., & Yüksel, O. (2005). Erozyon ve çayır-mera ilişkileri. Turkish Journal of Forestry, 6 (2), 23-34.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2022). İklim Değişikliği Strateji Belgesi 2022-2030. Ankara.
ÇMUSEP. (2024). Çölleşmeyle Mücadele Ulusal Stratejisi ve Eylem Planı 2024-2030. Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
FAO. (2020). The State of the World’s Forests 2020. Rome: Food and Agriculture Organization.
FAO. (2021). The role of forests in climate change mitigation. Food and Agriculture Organization of the United Nations. Griscom, B. W., Adams, J., Ellis, P. W., Houghton, R. A., Lomax, G., Miteva, D. A., ... &

Fargione, J. (2017). Natural climate solutions. Proceedings of the National Academy of Sciences, 114(44), 11645-11650.
Houghton, R. A., House, J. I., Pongratz, J., Van Der Werf, G. R., DeFries, R. S., Hansen, M. C., ... & Ramankutty, N. (2012). Carbon emissions from land use and land-cover change. Biogeosciences, 9(12), 5125-5142.
IDB (Islamic Development Bank). (2023). Green growth and climate resilience in Turkey: Pathways to net-zero. Jeddah.
IDB. (2023). Republic of Türkiye Updated First Nationally Determined Contribution. https://unfccc.int/sites/default/files/NDC/2023-04/T%C3%9CRK%C4%B0YE_ UPDATED%201st%20NDC_EN.pdf
IDB. (2024). İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi 2024–2030. İklim Değişikliği Başkanlığı.
IPCC. (2019). 2019 Refinement to the 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories. Intergovernmental Panel on Climate Change.
IPCC. (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Cambridge University Press.
Lal, R. (2004). Soil carbon sequestration impacts on global climate change and food security. Science, 304(5677), 1623–1627. https://doi.org/10.1126/science.1097396
Lamboll, R., Friedlingstein, P., & Le Quéré, C. (2023, Kasım 1). Karbon bütçesi 1,5°C hedefi için sadece altı yıl kaldı. Dünya Ekonomik Forumu. https://www.weforum.org/ stories/2023/11/carbon-budget-run-out-six-years/
Le Quéré, C., Andrew, R. M., Friedlingstein, P., Sitch, S., Hauck, J., Pongratz, J., ... & Zheng, B. (2018). Global carbon budget 2018. Earth System Science Data, 10(4), 2141-2194.
Nowak, D. J., Greenfield, E. J., Hoehn, R. E., & Lapoint, E. (2018). Carbon storage and sequestration by trees in urban and community areas of the United States. Environmental Pollution, 116(3), 381-389.
Pan, Y., Birdsey, R. A., Fang, J., Houghton, R., Kauppi, P. E., Kurz, W. A., ... & Ciais, P. (2011). A large and persistent carbon sink in the world’s forests. Science, 333(6045), 988-993.
Pierrehumbert, R. T. (2010). Principles of Planetary Climate. Cambridge University Press. Schlesinger, W. H., & Bernhardt, E. S. (2013). Biogeochemistry: An Analysis of Global Change. Academic Press.
Sert, M., Akay, A. E., & Ateşoğlu, A. (2024). ÇÖLLEŞME VE EROZYONLA MÜCADELE ÇALIŞMALARINDA COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ VE UZAKTAN ALGILAMA TEKNOLOJİLERİNİN KULLANIMI. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 1(Özel), 94-112.
TCCB. (2022). 2053 Net Sıfır Emisyon Hedefi Yol Haritası. Ankara.
TCCB. (2022). Türkiye’nin İklim Değişikliğiyle Mücadele Vizyonu. https://www.tccb. gov.tr
TCDB. (2022). Paris Anlaşması. https://www.mfa.gov.tr/paris-anlasmasi.tr.mfa
TOB. (2023). İklim Değişikliği ve Tarım Sektörü Üzerine Etkileri Raporu. Ankara: Tarım Reformu Genel Müdürlüğü.
TÜİK. (2024). Sera Gazı Emisyon İstatistikleri, 1990-2022. https://data.tuik.gov.tr
UNCCD. (2021). United Nations Convention to Combat Desertification. https://www. unccd.int
UNFCCC. (2015). Adoption of the Paris Agreement. United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/resource/docs/2015/cop21/eng/ l09r01.pdf
UNFCCC. (2023). National Inventory Submissions. https://unfccc.int

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Doğal Kaynak Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mustafa Sert ^*
0000-0003-3130-4499
Türkiye

Evren Çetin
0009-0005-8280-7784
Türkiye

Kenan İnce
0000-0002-7555-0248
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

4 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

29 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 7

IZ

https://izlik.org/JA32YN74KM

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Sert, M., Çetin, E., & İnce, K. (2025). KARBON TUTULUMUNDA BİTKİLENDİRMENİN ROLÜ: TÜRKİYE’NİN PARİS ANLAŞMASI TAAHHÜTLERİ VE 2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFLERİYLE UYUMU. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 7, 174-187. https://izlik.org/JA32YN74KM

AMA

1.Sert M, Çetin E, İnce K. KARBON TUTULUMUNDA BİTKİLENDİRMENİN ROLÜ: TÜRKİYE’NİN PARİS ANLAŞMASI TAAHHÜTLERİ VE 2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFLERİYLE UYUMU. Çevre Şehir ve İklim Dergisi. 2025;(7):174-187. https://izlik.org/JA32YN74KM

Chicago

Sert, Mustafa, Evren Çetin, ve Kenan İnce. 2025. “KARBON TUTULUMUNDA BİTKİLENDİRMENİN ROLÜ: TÜRKİYE’NİN PARİS ANLAŞMASI TAAHHÜTLERİ VE 2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFLERİYLE UYUMU”. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, sy 7: 174-87. https://izlik.org/JA32YN74KM.

EndNote

Sert M, Çetin E, İnce K (01 Haziran 2025) KARBON TUTULUMUNDA BİTKİLENDİRMENİN ROLÜ: TÜRKİYE’NİN PARİS ANLAŞMASI TAAHHÜTLERİ VE 2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFLERİYLE UYUMU. Çevre Şehir ve İklim Dergisi 7 174–187.

IEEE

[1]M. Sert, E. Çetin, ve K. İnce, “KARBON TUTULUMUNDA BİTKİLENDİRMENİN ROLÜ: TÜRKİYE’NİN PARİS ANLAŞMASI TAAHHÜTLERİ VE 2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFLERİYLE UYUMU”, Çevre Şehir ve İklim Dergisi, sy 7, ss. 174–187, Haz. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA32YN74KM

ISNAD

Sert, Mustafa - Çetin, Evren - İnce, Kenan. “KARBON TUTULUMUNDA BİTKİLENDİRMENİN ROLÜ: TÜRKİYE’NİN PARİS ANLAŞMASI TAAHHÜTLERİ VE 2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFLERİYLE UYUMU”. Çevre Şehir ve İklim Dergisi. 7 (01 Haziran 2025): 174-187. https://izlik.org/JA32YN74KM.

JAMA

1.Sert M, Çetin E, İnce K. KARBON TUTULUMUNDA BİTKİLENDİRMENİN ROLÜ: TÜRKİYE’NİN PARİS ANLAŞMASI TAAHHÜTLERİ VE 2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFLERİYLE UYUMU. Çevre Şehir ve İklim Dergisi. 2025;:174–187.

MLA

Sert, Mustafa, vd. “KARBON TUTULUMUNDA BİTKİLENDİRMENİN ROLÜ: TÜRKİYE’NİN PARİS ANLAŞMASI TAAHHÜTLERİ VE 2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFLERİYLE UYUMU”. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, sy 7, Haziran 2025, ss. 174-87, https://izlik.org/JA32YN74KM.

Vancouver

1.Mustafa Sert, Evren Çetin, Kenan İnce. KARBON TUTULUMUNDA BİTKİLENDİRMENİN ROLÜ: TÜRKİYE’NİN PARİS ANLAŞMASI TAAHHÜTLERİ VE 2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFLERİYLE UYUMU. Çevre Şehir ve İklim Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2025;(7):174-87. Erişim adresi: https://izlik.org/JA32YN74KM