A Struggle For Rights From The History of Occupational Diseases: The Radium Girls Theatre Play and Women's Workers Movement Leadership

Öz

This study addresses a rights-based struggle, which constitutes one of the historical turning points in working life, especially for women workers, from the perspective of women workers movements and in the context of leadership theories. This struggle carried out by women workers in the USA has inspired a theater play called "A Fairy Tale: Radium Girls" staged in Turkey. The story of the Radium Girls, which has reached the present day from the 1920s, reflects the history of women who pioneered social reform by addressing issues related to industrialization, science, consumer health and institutional corruption. In this study, the motivations of women fighting for rights in the pioneering story of Radium Girls and the clues of women's leadership they showed were revealed using the document analysis method. Thematic content analysis was performed on the text. Although the themes obtained from the text such as "being aware of one's weaknesses", "knowing oneself" of authentic leadership, "being listened to", "determined in the struggle", some dimensions of transformational leadership in this sense, it can be said that a new leadership style where all of them come together is present. In the behaviors where these themes emerge, "being listened to", not only an effective communicator but also a "wise" character who is a "storyteller" emerges in woman leadership.

Anahtar Kelimeler

• Radium Girls
• History of Occupational diseases
• Women leaders
• Women workers
• Occupational health and safety.

Meslek Hastalıkları Tarihinden Bir Hak Arama Mücadelesi: Radyum Kızları Oyunu ve Kadın İşçi Hareketi Liderliği

Öz

Bu makalede özellikle kadın işçiler için çalışma hayatında tarihi dönüm noktalarından birini oluşturan hak temelli bir mücadele, kadın işçi hareketleri perspektifinden ve liderlik teorileri bağlamında ele alınmıştır. 1920'lerden günümüze ulaşan Radyum Kızları hikayesi, endüstrileşme, bilim, tüketici sağlığı ve kurumsal yolsuzlukla ilgili konuları ele alarak toplumsal reformlara öncülük eden kadınların tarihini yansıtmaktadır. ABD'de kadın işçilerin yürüttüğü bu mücadele, yurt dışında pek çok film ve oyuna konu olduğu gibi, Türkiye'de sahnelenen "Bir Peri Masalı: Radyum Kızları" adlı bir tiyatro oyununa ilham kaynağı olmuştur. Araştırmada bu gerçek olaydan ilhamla yazılıp sahnelenmiş oyun metni kadın liderliğine has unsurları ortaya koyabilmek üzere tematik içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Ortaya çıkartılan temalardan "zayıflıklarının farkında olmak", otantik liderliğin "kendini bilmek", "dinlenilmek", "mücadelede kararlı olmak", dönüştürücü liderliğin bazı boyutları ile uyumlu olmakla birlikte, bir anlamda hepsinin bir araya geldiği bütünsel bir liderlik tarzının mevcut olduğu saptanmıştır. Kadın liderliği davranışı olarak ayrıştırılan “dinlenilmek”, kadın liderin sadece etkili bir iletişimci değil aynı zamanda bir "hikaye anlatıcısı" olan "bilge" yönünü ortaya koyar.

Anahtar Kelimeler

• Radyum Kızları
• Meslek Hastalıkları Tarihçesi
• Kadın Liderler
• Kadın İşçi Hareketleri
• İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği.

Kaynakça

1. Adler, A. (2018). İnsanı tanıma sanatı. Ankara: Say Yayınları.
2. Arıcan, I. (2014). Radyum Kızları. Açık Bilim. http://www.acikbilim.com/2014/12/dosyalar/radyum-kizlari.html (23.08.2024)
3. Avolio, B. J. (2005). Authentic leadership development: Getting to the root of positive forms of leadership. The Leadership Quarterly, 16(3), 315–338.
4. Bass, B. M. (1990). From transactional to transformational leadership: Learning to share the vision. Organizational Dynamics, 18(3), 19–31.
5. Beauvoir, S. D. (2019). İkinci cinsiyet: Olgular ve efsaneler. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
6. Best, K. C. (2011). Holistic leadership: A model for leader-member engagement and development. The Journal of Values-Based Leadership, 4(1). http://www.valuesbasedleadershipjournal.com/issues/vol4issue1/holistic_leadership.php (24.08.2024)
7. Blum, D. (2011). The Radium Girls. Wired. https://www.wired.com/2011/03/the-radium-girls/ (22.08.2024)
8. Bowen, G. A. (2009, August 3). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 27–40.

9. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
10. Bryan-Quamina, G. (2013, April 11). The Radium Girls. Science Museum Group Blog. https://blog.sciencemuseumgroup.org.uk/the-radium-girls (18.08.2024)
11. Castle, W. B, Drinker, R. K., Drinker C. K. (1925, August). Necrosis of the jaw in workers employed in applying a luminous paint. Journal of Industrial Hygiene, 7(8), 373.Clark, C. (1997). Radium Girls: Women and industrial health reform, 1910–1935. Chapel Hill: The University of North Carolina Press.
12. Dessler, G. (2019). İnsan kaynakları yönetimi. Ankara: Palme Yayıncılık.
13. Dickenson, J. G. (2013). Labour women's leadership: Concept and history. Labour History, (104), 1–8.
14. Eagly, A. H. (2007). Through the labyrinth: The truth about how women become leaders. Boston: Harvard Business Press.
15. Erdoğdu, S. (2024). Sosyal taraflarda karar mekanizmalarında kadın liderliği. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@europe/@ro-geneva/@ilo-ankara/documents/publication/wcms_899177.pdf (24.09.2024)
16. Gavron, S. (Yönetmen). (2015). Suffragette [Sinema Filmi].
17. Greenleaf, R. K. (2025). The servant as leader. http://www.ediguys.net/Robert_K_Greenleaf_The_Servant_as_Leader.pdf (10.09.2024)
18. Gregory, D. (2003). Radium Girls. USA: Dramatic Publishing.
19. Hiskey, D. (2014, June 12). Glowing in the dark, the “Radium Girls”. Today I Found Out. http://www.todayifoundout.com/index.php/2014/06/five-women-caled-radium-girls-improved-factory-working-conditions/ (09.08.2024)
20. Hoffman, F. (1925, September 26). Radium (mesothorium) necrosis. Journal of the American Medical Association, 961.
21. İnce, E. (1998). Çalışma hukuku. İstanbul: Artı Sağlık.
22. İşçi, K. B. (2019, Nisan 22). Radyum Kızları: Bir mücadele hikayesi. Marksist Sınıf Mücadelesinde Tutum. https://marksist.net/okurlarimizdan/radyum-kizlari-bir-mucadele-hikayesi
23. Kadın İşçi (2021) 8 Mart İçin Kısa Tarihçe, 2 Mart 2021 tarihli bülten, https://www.kadinisci.org/8-mart-icin-kisa-tarihce/ Erişim tarihi: 15.01.2025
24. Kandel, L., and Picq, ."Le Mythe des origines: A propos de la journee internationale des femmes," la revue d'en face 12 (Autumn 1982): 67-80.
25. Kaplan, S. Z. (2019, Nisan). Radyum Kızları Oyunu'nun yönetmeni Laçin Ceylan'la söyleşi. Petrol-İş Kadın Dergisi.
26. Karaca, S. (2017). Zehra Kosova: Ve hikâye, bir işçi kadının cüretiyle değişir. F. Saygılıgil (Ed.), Kadınlar hep vardı: Türkiye solundan kadın portreleri içinde, Ankara: Dipnot, 185–222.
27. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
28. Kasaplar, K. (2018). Bir peri masalı: Radyum Kızları. İstanbul: Mitos Boyut.
29. Kosova, Z. (2011). Ben işçiyim. Yayına hazırlayan: Anadol, Z., T., İstanbul: Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı (TÜSTAV) İşletmesi.
30. Langer, C. (Yönetmen). (1987). Radium City [Belgesel]. https://mubi.com/tr/tr/films/radium-city (09.11.2024) Les "pouvoirs miraculeux" de la radioactivité. (t.y.). http://www.dissident-media.org/infonucleaire/radieux.html (11.08.2024)
31. Lydia Dean Pilcher, & McEvoy, E. (Yönetmenler). (2018). Radium Girls [Sinema Filmi]. United States MacNeal, W., Willis, J. (1923). A skin cancer following exposure to radium. Journal of the American Medical Association, 80(7), 466–469.
32. Marnich, M. (2002). These shining lives. USA: Dramatists Play Service Inc.
33. Martland, H., S., Conlon, P., M., Knef, J. P. (1925). Some unrecognized dangers in the use and handling of radioactive substances with especial reference to the storage of insoluble products of radium and mesthorium in the reticulo-endothelial system. JAMA, 85(23), 1769–1776.
34. Meltzer, C. C. (2018, December). Women leaders: Myths and challenges. Journal of the American College of Radiology, 15(12), 1800–1802.
35. Milkman, R. (2016). On gender, labor, and inequality. University of Illinois Press.
36. Moore, K. (2016). The Radium Girls: They paid with their lives. Their final fight was for justice. London, New York, Sydney: Simon & Schuster.
37. Moore, K. (2017). The Radium Girls: The dark story of America's shining women. Naperville, IL: Sourcebooks.
38. Özlen, F. (2019, Mart). Işıklar içinde uyuyanlar. #tarih. https://tarihdergi.com/acimasiz-trajik-ve-radyoaktif-bir-yakin-tarih-gercegi-radyum-kizlari/ (11.04.2019)
39. PPoA Planned Parenthood Federation of America. (2009). Margaret Sanger – 20th century hero. https://www.plannedparenthood.org/files/7513/9611/6635/Margaret_Sanger_Hero_1009.pdf (07.01.2025)
40. Quatro, S. A., Waldman, D. A., & Galvin, B. M. (2007). Developing holistic leaders: Four domains for leadership development and practice. Human Resource Management Review, 17(4), 427-441.
41. Rosette, A. S., & Tost, L. P. (2010). Agentic women and communal leadership: How role prescriptions confer advantage to top women leaders. Journal of Applied Psychology, 95(2), 221–235.
42. Sak, R., Sak, Ş. İ. T., Şendil, Ö. Ç., Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227–250.
43. Saygılıgil, F. (Ed.). (2017). Kadınlar hep vardı: Türkiye solundan kadın portreleri. Ankara: Dipnot.
44. Seyman, Y. (2021). Kadın yaşamın rengidir: Emek ve kadın üzerine yazılar. Ankara: Türk Metal Sendikası. Statement by the Radium Dial Company. (1928, June 28). Daily Republican Times Ottawa.
45. Sungur, E., Aytekin, H. (2022–2023). Birlikte Sağ Salim [Podcast serisi]. Reportare. https://www.reportare.com/kategori/podcast/birlikte-sag-salim/
46. Sungur, E., Aytekin, H. (2023, Mayıs 24). 5. Bölüm: Işıldayan ölüler – Radyum Kızları (Konuk: Çiğdem Vatansever). Birlikte Sağ Salim [Podcast bölümü]. https://www.reportare.com/podcast/isildayan-oluler-radyum-kizlari/ The mysterious illnesses of the dial painters. https://www.ucalgary.ca/sites/default/files/teams/246/death-by-numbers_the-mysterious-illness-of-the-dial-painters.pdf (3.2.2024).
47. Thébaud-Mony, A. (2012). Çalışmak sağlığa zararlıdır. İstanbul: Ayrıntı.
48. Tribeca Film Festival. (2018). Radium Girls World Premier. https://tribecafilm.com/films/radium-girls-2018 (13.09.2024)
49. Umman, U. Ş. (2022). Çalışma acısı. İstanbul: İletişim Yayınları. Wikipedia. (t.y.). Radyum Kızları. https://tr.wikipedia.org/wiki/Radyum_K%C4%B1zlar%C4%B1#U.S._Radium_Corporation_%28_Birle%C5%9Fik_Devletler_Radyum_%C5%9Eirketi%29 (7.6.2024)
50. Writer, S. (2013, Fall). Deadly occupation, forged report. Harvard Public Health, Centennial Issue (October 24). https://www.hsph.harvard.edu/news/magazine/centennial-radium-forged-report/ (11.08.2024) www.britannica.com. (2024). Radium girls: The women who fought for their lives in a killer workplace. https://www.britannica.com/story/radium-girls-the-women-who-fought-for-their-lives-in-a-killer-workplace (24.09.2024)
51. Yankın, F.B., (1989) Çalışma Hayatında Kadınlar ve Çalışan Kadınlar Üzerinde Bir Araştırma, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi SBE, yayınlanmamış yüksek lisans tezi.
52. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık. Zhu, Y., & Akhtar, S. (2014). How transformational leadership influences follower helping behavior: The role of trust and prosocial motivation. Journal of Organizational Behavior, 35, 373–392.