Kriz Zamanlarında Ücretsiz Ev İçi Emek: Değişen Ama Dönüşmeyen Eşitsizlik Örüntüleri

Öz

Covid-19 pandemisi bireylerin sağlık ve ekonomik koşullarının yanı sıra ev içi iş yükünü ve günlük zaman kullanımını da önemli ölçüde etkilemiştir. Gerçekleştirilen bu nicel araştırmayla, pandemi koşullarında kadınlar ve erkekler arasındaki zaman kullanım farklılıkları incelenmektedir. Bulgular, artan ev içi iş yükünün kadınların uyku ve dinlenme sürelerini olumsuz etkilediğini ve toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikleri yeniden ürettiğini göstermektedir. Araştırma, kriz koşullarında kamusal bakım hizmetlerinin önemini vurgulayarak, bakımın toplumsal bir sorumluluk olarak ele alınmasını, ev içi emeğin eşit paylaşımını ve kadınların ücretli emek piyasasındaki konumlarını güçlendiren iş ve gelir güvencesi odaklı politikaların gerekliliğini işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Zaman Kullanımı
• Pandemi
• Ücretli Çalışma
• Ev İşleri
• Bakım İşleri

Etik Beyan

Araştırmanın etik kurul onayı Hacettepe Üniversitesi Etik Komisyonu’nun 07.06.2021 tarihli ve E-35853172-900-00001599484 sayılı yazı ile alınmıştır.

Unpaid Domestic Labor in Times of Crisis: Changing But Non-Transforming Patterns of Inequality

Öz

The COVID-19 pandemic has significantly affected individuals’ health and economic conditions, as well as domestic workloads and daily time use. This quantitative study examines gender differences in time use between women and men under pandemic conditions. The findings show that the increased domestic workload has negatively affected women’s sleep and rest time, thereby reproducing gender-based inequalities. The study emphasizes that the inadequacy of public care services during times of crisis exacerbates inequalities. It underscores the need to recognize care as a collective social responsibility, promote the equitable sharing of unpaid domestic labor, and implement policies focused on employment and income security that strengthen women's position in the paid labor market.

Anahtar Kelimeler

• Time Use
• Pandemic
• Paid Work
• Housework
• Care Work

Etik Beyan

Ethics committee approval for the study was obtained from the Ethics Commission of Hacettepe University with the document dated 07 June 2021 and numbered E-35853172-900-00001599484.

Kaynakça

1. Alon, T., Doepke, M., Olmstead-Rumsey, J., ve Tertilt, M. (2020). The impact of COVID-19 on gender equality (No. w26947). National Bureau of Economic Research.
2. Acar Savran, G. ve Tura Demiryontan, N. (2012). Kadının görünmeyen emeği: Maddeci bir feminizm üzerine. İstanbul: Yordam Kitap.
3. Andrew, A., Cattan, S., Costa-Dias, M., Farquharson, C., Kraftman, L., Krutikova, S., Phimister, A., ve Sevilla, A. (2020a). Family time use and home learning during the COVID-19 lockdown (IFS Report, No. R178). London: Institute for Fiscal Studies (IFS).
4. Andrew, A., Cattan, S., Costa Dias, M., Farquharson, C., Kraftman, L., Krutikova, S., Phimister, A., Sevilla, A. (2020b). How are mothers and fathers balancing work and family under lockdown? (IFS Briefing Note. BN290). London: Institute for Fiscal Studies (IFS).
5. Aygüneş, A., ve Ok, O. C. (2020). COVID-19 Pandemisi sürecinde toplumsal cinsiyet çalışmaları izleme raporu. İstanbul, Sabancı Üniversitesi Toplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Mükemmeliyet Merkezi.
6. Bahri, A. (2020). Women at the frontline of COVID-19: Can gender mainstreaming in free trade agreements help?. Journal of International Economic Law, 23(3), 563-582.
7. Banks, J., ve Xu, X. (2020). The mental health effects of the first two months of lockdown and social distancing during the COVID-19 pandemic in the UK. In Covid Economics: Vetted and Real-Time Papers (Issue 28, pp. 91–118). Centre for Economic Policy Research.
8. Batur, I., Dirks, A. C., Bhat, C. R., Polzin, S. E., Chen, C., ve Pendyala, R. M. (2024). Analysis of changes in time use and activity participation in response to the COVID-19 pandemic in the United States: implications for well-being. Transportation Research Record, 2678(12), 1-15.

9. Boris, E. (2019). Making the woman worker: Precarious labor and the fight for global standards, 1919-2019. Oxford University Press.
10. Bourdieu, P. (2019). Eril tahakküm (B. Yılmaz, Çev.). İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
11. Chatzitheochari, S. ve Arber, S. (2012). Class, gender and time poverty: A time‐use analysis of British workers’ free time resources. The British Journal of Sociology, 63(3), 451-471.
12. Committee on National Statistics (CNS). (2000). Time use measurement and research: Report of a workshop. national academy of sciences press. http://www.nap.edu/catalog/9866.html (Erişim tarihi: 05.07.2026).
13. Connell, R. W. (2005). Masculinities (2nd ed.). Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
14. Connell, R. W. (2017). Toplumsal cinsiyet ve iktidar: Toplum, kişi ve cinsel politika (C. Soydemir, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
15. Connolly, F. F., Hjerm, M., Kulin, J., ve Sevä, I. J. (2024). Out-of-home activities during the COVID-19 pandemic in Sweden: Associations with subjective well-being and the moderating roles of age and personality. Personality and Individual Differences, 226, 112678, 1-8.
16. Craig, L., ve Brown, J. E. (2017). Feeling rushed: Gendered time quality, work hours, nonstandard work schedules, and spousal crossover. Journal of Marriage and Family, 79(1), 1-21.
17. Craig, L., ve Sayer, L. C. (2023). The role of time use studies in the recognition of unpaid work. In T. P. van Tienoven, J. Minnen, ve B. Spruyt (Eds.), Time reveals everything: A glimpse into the hourglass of time use research (pp. 177-195). ASP Academic and Scientific Publishers.
18. Çağlayan Akay, E., Dumludağ, D., Bülbül, H., ve Zülfüoğlu, O. (2023). Students in Turkey during the early days of the COVID-19 pandemic. Applied Research in Quality of Life, 18(1), 249–277.
19. Çivi Karaaslan, T., Arman, N., Güngör, F., ve Tarakçı, E. (2021). COVID-19 nedeniyle evden çalışan genç yetişkinlerde yaşam tarzı değişiklikleri. Aksaray University Journal of Sport and Health Researches, 2(2), 136–150.
20. Del Boca, D., Oggero, N., Profeta, P., ve Rossi, M. (2020). Women’s and men’s work, housework and childcare, before and during COVID-19. In Covid Economics: Vetted and Real-Time Papers (Issue 28, pp. 70–90). The Centre for Economic Policy Research (CEPR).
21. Ekiz Gökmen, Ç. (2017). Toplumsal cinsiyet ve zaman yoksulluğu: Hane içi ücretli ve ücretsiz emek sunumu. Çalışma ve Toplum, 4(55), 1953-1988.
22. Fabrizio, S., Gomes, D. B. P., ve Tavares, M. M. (2021). COVID-19 she-cession: The employment penalty of caregiving (IMF Working Paper No. 21/58). International Monetary Fund.
23. Farré, L., Fawaz, Y., González, L., ve Graves, J. (2020). How the COVID-19 lockdown affected gender inequality in paid and unpaid work in Spain (IZA Discussion Paper No. 13434). IZA Institute of Labor Economics.
24. Fırat, E., Gencer, T. E., Albayrak, H., Selçuk, O., Demiröz, F. (2021). Pandemide değişen yaşamlar: İş ve gelir kayıpları, rol ve sorumluluklar, zorluklar ve baş etme deneyimleri. Toplum ve Sosyal Hizmet, Covid-19 Özel Sayı 1, 225-246.
25. Folbre, N. (2006). Measuring care: Gender, empowerment, and the care economy. Journal of Human Development, 7(2), 183-199.
26. Gardiner, J. (2000). Domestic labour revisited: A feminist critique of marxist economisc. S. Himmelweit (Ed.). Inside The household from labour to care (s. 80-101). London: Macmillan.
27. Gershuny, J. (2011). Time-use surveys and the measurement of national well-being. Centre for Time Use Research, University of Oxford. Swansea, UK: Office for National Statistics.
28. Gershuny, J., ve Bittman, M. (2023). Time use during the pandemic and beyond: Augmented diary methods to capture daily life in twenty-first century. In T. P. van Tienoven, J. Minnen, ve B. Spruyt (Eds.), Time reveals everything: A glimpse into the hourglass of time use research (pp.79-103). ASP Academic and Scientific Publishers.
29. Giurge, L. M., Whillans, A. V., ve Yemiscigil, A. (2021). A multicountry perspective on gender differences in time use during COVID-19. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(12), e2018494118. Grinnell Jr, R. M. (2001). Social work research and evaluation: Quantitative and qualitative approaches (6. ed.). USA: F.E. Peacock Publishers.
30. Gül Ünlü, D. (2021). COVID-19 pandemisi dönemindeki ev içi boş zaman aktivitelerinin dijital yansıması. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, (38), 1-18.
31. Hallman, D. M., Januario, L. B., Mathiassen, S. E., Heiden, M., Svensson, S., ve Bergström, G. (2021). Working from home during the COVID-19 outbreak in Sweden: Effects on 24-h time-use in office workers. BMC Public Health, 21(1), 528, 1-10.
32. Harkiolakis, N. (2018). Quantitative research methods: From theory to publication. USA: Create Space Independent Publishing Platform.
33. Hochschild, A. R. ve Machung, A. (2012). The second shift: Working families and the revolution at home. New York: Penguin Books.
34. Hupkau, C., ve Petrongolo, B. (2020). Work, care and gender during the Covid‐19 crisis. In Covid Economics: Vetted and Real-Time Papers (Issue 54, The, pp.1-28). The Centre for Economic Policy Research (CEPR).
35. İlkkaracan, İ., ve Memiş, E. (2020, Ağustos). COVID-19 küresel salgın sürecinde Türkiye’de bakım ekonomisi ve toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikler. UNDP. https://www.tr.undp.org/content/turkey/tr/home/library/corporatereports/COVID-gender-survey-report.html (Erişim tarihi: 23.05.2025).
36. İlkkaracan, İ., ve Memiş, E. (2021). Transformations in the gender gaps in paid and unpaid work during the Covid-19 pandemic: Findings from Turkey. Feminist Economics, 27(1-2), 288-309.
37. Kocatürk, G. A. (2021). Covid-19 Pandemi sürecinde kadınların ev içi yükümlülükleri. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 16(2), 240-253.
38. Lam, J., & Garcia, J. (2024). Daily activities of older adults before and during the COVID pandemic. The Journals of Gerontology, Series B: Psychological Sciences and Social Sciences, 79(8), gbae076.
39. Lee, I., ve Tipoe, E. (2021). Changes in the quantity and quality of time use during the COVID-19 lockdowns in the UK: Who is the most affected?. PLoS One, 16(11), e0258917.
40. Leedy, P. D., Ormrod, J. E., ve Johnson, L. R. (2019). Practical Research: Planning and Design. New York: Pearson Education.
41. Mattingly, M. J. ve Bianchi, S. M. (2003). Gender differences in the quantity and quality of free time: The US experience. Social Forces, 81(3), 999-1030.
42. Mustafaoğlu, R., Yasacı, Z., Kırıkçu, E., Ören, F., Tekin, M., Özpazar, R., Tanrıkulu, Y., Uzma, Ş., Buyuran, D., ve Deniz, H. (2023). Koronavirüs (COVID-19) Pandemisinde Türk Toplumunun Dijital Teknoloji Kullanımı, Fiziksel Aktivite Düzeyi, Ruhsal Sağlığı ve Uyku Kalitesi. Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 20(3), 573-581.
43. Neuman, L. W. (2014). Social research methods: Qualitative and quantitative approaches (7. ed.). England: Pearson.
44. Özateş Gelmez, Ö. S. (2014). Kadının bakım emeğinin evde bakım uygulaması üzerinden değerlendirilmesi bir karma yöntem araştırması: Ankara Mamak örneği (Tez No. 380071) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
45. Özçatal, E. Ö. ve Güven, P. (2022). Covid-19 krizi sürecinin kadınların kayıt dışı istihdamına etkileri. Politik Ekonomik Kuram, 6(1), 73-101.
46. Öztürk, S., Sezer, P. ve Başar, D. (2023). Toplumsal cinsiyet perspektifinden zaman yoksulluğu. Mülkiye Dergisi, 47(1), 361-386.
47. Pailhé, A., Solaz, A., ve Stanfors, M. (2021). The great convergence: Gender and unpaid work in Europe and the United States. Population and Development Review, 47(1), 181–217.
48. Razavi, S. ve Staab, S. (2008). The social and political economy of care: Contesting gender and class inequalities, UNRISD’s contribution to the Expert Group Meeting organized by DAW, 6-9 October, Geneva.
49. Reichelt, M., Makovi, K. ve Sargsyan, A. (2021). The impact of COVID-19 on gender inequality in the labor market and gender-role attitudes. European Societies, 23(S1), 228-245.
50. Ruel, E., Wagner III, W. E., ve Gillespie, B. J. (2016). The practice of survey research: Theory and applications. London: Sage Publications.
51. Sarrasanti, N., Donkor, F. K., Santos, C., Tsagkari, M., ve Wannous, C. (2020). Its about time we care about an equitable world: women’s unpaid care work and COVID-19. IEEE Engineering Management Review, 48(4), 1-10.
52. Sevilla, A., ve Smith, S. (2020). Baby steps: The gender division of childcare during the COVID-19 pandemic. Oxford Review of Economic Policy, 36(Supplement_1), 169–186.
53. Shi, H., Su, R., & Goulias, K. G. (2023). Exploring the impact of COVID-19 pandemic on Americans time use related subjective wellbeing. Wellbeing, Space and Society, 4, 100148.
54. Sosyo Politik Saha Araştırmaları Merkezi. (2020). COVID-19 karantinasından kadının etkilenimi ile kadın ve çocuğa yönelik şiddete ilişkin Türkiye araştırma raporu. Sosyo Politik Saha Araştırmaları Merkezi. https://kasaum.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/34/2020/04/KADIN-COVI%CC%87D19-KARANTI%CC%87NA-SU%CC%88RECI%CC%87-RAPORU.pdf (Erişim tarihi: 23.05.2025).
55. Şener, Ü. (2009). Kadın yoksulluğu. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı |Değerlendirme Notu Değerlendirme Notu, TEPAV.
56. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2015a). Zaman kullanım araştırması 2014–2015 (Haber Bülteni Sayı: 18627). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Zaman-Kullanim-Arastirmasi-2014-2015-18627 (Erişim tarihi: 23.05.2025)
57. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2015b). Zaman kullanım araştırması 2014–2015. Tablo: Faaliyet türü ve cinsiyete göre kişi başına ortalama faaliyet süresi, 2014-2015. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Zaman-Kullanim-Arastirmasi-2014-2015-18627 (Erişim tarihi: 23.05.2025)
58. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2026a). Zaman kullanım araştırması, 2025 (Haber Bülteni Sayı: 62065). https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/62065 (Erişim tarihi: 05.07.2026)
59. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2026b). Zaman kullanım araştırması 2025. Tablo: Faaliyet türü ve cinsiyete göre kişi başına ortalama faaliyet süresi, 2025. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/62065 (Erişim tarihi: 05.07.2026)
60. United Nations Department of Economic and Social Affairs (UNDESA). (2005). Guide to producing statistics on time use measuring paid and unpaid work. http://unstats.un.org/unsd/publication/SeriesF/SeriesF_93e.pdf32 (Erişim tarihi: 05.07.2026).
61. United Nations Department of Economic and Social Affairs (UNDESA). (2024). Guide to producing statistics on time use https://unstats.un.org/unsd/publication/SeriesF/Seriesf_127e.pdf (Erişim tarihi: 05.07.2026).
62. UN Women. (2020). Whose time to care? Unpaid care and domestic work during COVID-19. UN Women. https://data.unwomen.org/sites/default/files/inline-files/Whose-time-to-care-brief_0.pdf (Erişim tarihi: 23.05.2025).
63. Uşen, Ş. (2020). COVID-19 Salgını döneminde “zorunlu” evden çalışma: iş ve özel yaşama etkileri. İstanbul: İ.Ü. İnsan Kaynakları Araştırma Merkezi.
64. van Tienoven, T. P., Minnen, J., ve Spruyt, B. (2023). Time Reveals Everything: A glimpse into the hour glass of time use research. ASP Academic and Scientific Publishers.
65. Williams, A., Wood, S. N., Stuart, H. C., Wamue-Ngare, G., Thiongo, M., Gichangi, P., Devoto, B., ve Decker, M. R. (2022). Gendered time use during COVID-19 among adolescents and young adults in Nairobi, Kenya. eClinicalMedicine, 49, 101479.
66. World Trade Organization (WTO). (2020). The economic impact of COVID-19 on women in vulnerable sectors and economies (Information note). https://www.wto.org/english/news_e/news20_e/info_note_covid_05aug20_e.pdf (Erişim tarihi: 23.05.2025).
67. Yerkes, M. A., Roeters, A. ve Baxter, J. (2020). Gender differences in the quality of leisure: A cross-national comparison. Community, Work & Family, 23(4), 367-384.