Mesleki Yönelim Test Bataryasının Uygulama Deneyimleri: İş ve Meslek Danışmanları ile Danışanlar Üzerine Nitel Bir Araştırma

Öz

Bu çalışma, Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafından uygulanan Mesleki Yönelim Test Bataryasının (MYTB) uygulama sürecini, karşılaşılan sınırlılıkları ve paydaş görüşlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, MYTB’nin sahadaki yansımalarını hem uygulayıcı İş ve Meslek Danışmanı (İMD) hem de danışan gözüyle bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Araştırmada, bireylerin MYTB sürecine ilişkin deneyimlerini derinlemesine incelemek amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Çalışma grubu, Bolu ilinde görev yapan ve ölçüt örnekleme tekniği ile belirlenen 9 İMD ile üniversite öğrenimi gören lise mezunu 11 öğrenciden oluşmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmış ve MAXQDA yazılımı aracılığıyla içerik analizine tabi tutulmuştur. Bulgular; MYTB’nin bireylerde önemli bir öz farkındalık ve onaylanma hissi yarattığı, ancak sürecin başarısı için danışman rehberliğinin önemli olduğunu işaret etmektedir. Bununla birlikte, testin süresinin uzun olmasından kaynaklanan bilişsel yorgunluk, uygulama zamanlamasının geç olması ve bataryanın statik yapısının dinamik piyasa ihtiyaçlarını karşılamada yetersiz kalması temel sınırlılıklar olarak saptanmıştır. MYTB’nin eğitim hayatının erken evrelerine entegre edilmesi, yapay zekâ destekli algoritmalarla güncellenmesi ve bölgesel işgücü verileriyle yerelleştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mesleki Yönelim Test Bataryası (MYTB)
• İş ve Meslek Danışmanlığı
• Beceri Uyumu
• Kariyer Danışmanlığı
• Fenomenoloji.

Application Experiences of the Vocational Orientatıon Test Battery: A Qualitative Research On İşkur Job and Vocational Counselors and Clients

Öz

This study aims to examine the implementation processes, encountered limitations, and stakeholder perspectives of the Vocational Orientation Test Battery (MYTB) administered by the Turkish Employment Agency (İŞKUR). The research adopts a holistic approach by evaluating the field reflections of MYTB through the eyes of both practitioners, namely Job and Vocational Counselors (JVC), and student participants. To conduct an in-depth analysis of individuals' experiences regarding the MYTB process, a phenomenology design, one of the qualitative research methods, was employed. The study group consists of 9 JVCs operating in Bolu and 11 high school graduates pursuing undergraduate education, determined through criterion sampling. Data were collected via semi-structured interviews and subjected to content analysis using MAXQDA software. The findings indicate that MYTB generates a significant sense of self-awareness and validation among individuals, while highlighting that the success of the process heavily relies on counselor guidance. Furthermore, cognitive fatigue resulting from the length of the test, late implementation timing, and the inadequacy of the battery’s static structure in meeting dynamic market needs were identified as primary limitations. It is recommended that MYTB be integrated into earlier stages of education, updated with AI-supported algorithms, and localized using regional labor market data.

Anahtar Kelimeler

• Vocational Orientation Test Battery (MYTB)
• Job and Vocational Counseling
• Skill Alignment
• Career Counseling
• Phenomenology.

Kaynakça

1. Akkermans, J., Richardson, J., & Kraimer, M. (2021). The 20s and careers: Understanding the challenges of the new decade. Journal of Vocational Behavior, 125, 103525.
2. Bacanlı, F. (2012). Kariyer karar verme sürecinde bilişsel bilgi işleme yaklaşımı. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı içinde (ss. 154-180). Pegem Akademi.
3. Betz, N. E. (2004). Contributions of self-efficacy theory to career counseling: A personal odyssey. The Career Development Quarterly, 52(4), 340–353. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2004.tb00950.x
4. Bobek, B. L., & Robbins, S. B. (2005). Training counselors to use computer-assisted career guidance systems more effectively: A model curriculum. The Career Development Quarterly, 53(4), 360-370.
5. Brown, D. (2002). Career choice and development (4th ed.). Jossey-Bass.
6. Cloux, M., Chabaud, C., & Galvin, M. (2023). High school students’ career decision-making process: Impact evaluation of a computer-assisted career guidance system (CACG). 17th International Conference on Education and New Learning Technologies (EDULEARN23), 3245-3252.
7. Copeland, L. Y., Sampson, J. P., & Reardon, R. C. (2011). Recommendations for the use of computer-assisted career guidance systems (CACGS) in career counseling practice. Journal of Psychological Issues in Organizational Culture, 2(2), 70-84.
8. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE Publications.

9. Cruz, A. F., Gomez, A., & Restrepo, S. (2019). Intelligent web platform for vocational guidance. 2019 International Conference on Virtual Reality and Visualization (ICVRV), 156-163.
10. Demirel, N. (2023). Meslek seçiminde kullanılan ölçme değerlendirme araçları ve İŞKUR [Uzmanlık tezi]. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü.
11. Gati, I., Kleiman, T., Saka, N., & Zakai, A. (2001). Should I use a computer-assisted career guidance system? It depends on where your career decision-making difficulties are. British Journal of Guidance & Counselling, 29(3), 301-321.
12. Gati, I., & Asher, I. (2001). The PIC model for career decision making: Prescreening, in-depth exploration, and choice. In F. T. L. Leong & A. Barak (Eds.), Contemporary models in vocational psychology: A volume in honor of Samuel H. Osipow (pp. 7–54). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
13. Gottfredson, L. S. (1981). Circumscription and compromise: A developmental theory of occupational aspirations. Journal of Counseling Psychology, 28(6), 545–579. https://doi.org/10.1037/0022-0167.28.6.545
14. Hamdani, F., Herath, G., & Kumar, S. (2022). Computer assisted career guidance systems for students' career path planning: A review on supportive technologies and applications. 2022 IEEE 28th International Conference on Education Technology.
15. Harris-Bowlsbey, J. (2013). Computer-assisted career guidance systems: A part of NCDA history. The Career Development Quarterly, 61(2), 181-185.
16. Herath, G., Wickramasinghe, N., & Perera, I. (2024). Computer-assisted career guidance tools for students’ career path planning: A review on supportive technologies and applications. Journal of Information Technology Education: Research, 23, 1-25.
17. Hirschi, A. (2020). The Psychology of Careers. Cambridge University Press.
18. Holland, J. L. (1997). Making vocational choices: A theory of vocational personalities and work environments (3. baskı). Psychological Assessment Resources.
19. Kuzgun, Y. (2000). Meslek danışmanlığı: Kuramlar ve uygulamalar. Nobel Yayın Dağıtım.
20. Leung, S. A. (2022). New frontiers in computer-assisted career guidance systems (CACGS): Implications from career construction theory. Frontiers in Psychology, 13, Article 894522.
21. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
22. Luzzo, D. A., James, T. L., & Luna, M. (1996). Effects of the DISCOVER program on the career maturity of middle school students. The Career Development Quarterly, 45(2), 170-177.
23. Mau, W. C. (1999). Effects of computer-assisted career decision making on vocational identity and career exploration behaviors. Journal of Career Development, 25(4), 261-274.
24. McGuinness, S., Pouliakas, K., & Redmond, P. (2018). How useful is the concept of skills mismatch? International Labour Review, 157(1), 13-35. https://doi.org/10.1111/ilr.12084
25. McLaren, M. (2013). Factors affecting the effectiveness of a Computer-Assisted Career Guidance System (CACGS) intervention [Doktora Tezi, University of Johannesburg].
26. Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2018). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
27. OECD. (2021). Career guidance for adults in a changing world of work. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9a94defa-en
28. OECD. (2024). Skills Outlook 2024: Strategic Skills for the Green and Digital Transitions. OECD Publishing.
29. Saç, F. (2017). Kamu istihdam hizmetleri kapsamında iş ve meslek danışmanlığı: İŞKUR örneği (Uzmanlık Tezi). Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü.
30. Sampson, J. P., Reardon, R. C., Peterson, G. W., & Lenz, J. G. (2011). Computer-assisted career guidance: Improving the design and use of systems. Florida State University, Center for the Study of Technology in Counseling and Career Development.
31. Saunders, M., Lewis, P., & Thornhill, A. (2018). Research methods for business students (8th ed.). Pearson.
32. Savickas, M. L. (2012). Career construction theory and practice. In S. D. Brown & R. W. Lent (Eds.), Career development and counseling: Putting theory and research to work (pp. 147–183). John Wiley & Sons.
33. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2025, 30 Aralık). İşgücü istatistikleri, Kasım 2025 (Haber Bülteni No: 54068). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-Kasim-2025-54068
34. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2025, 30 Temmuz). Yükseköğretim istihdam göstergeleri, 2024 [Haber bülteni]. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/54096
35. Türkiye İş Kurumu [İŞKUR]. (2013). Mesleki yönelim test bataryası uygulama kılavuzu. İŞKUR Yayınları.
36. Türkiye İş Kurumu [İŞKUR]. (2024). 2023 yılı faaliyet raporu. https://www.iskur.gov.tr/kurumsal-bilgi/raporlar/
37. Yeşilyaprak, B. (2012). Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı: Kuramdan uygulamaya. Pegem Akademi.
38. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayıncılık.
39. Yılmaz, O. (2018). İş ve meslek danışmanlarının kariyer danışmanlığı öz yeterlikleri ile hizmet sunum kalitesi arasındaki ilişki (Yüksek Lisans Tezi). Bahçeşehir Üniversitesi.