7 KASIM 1982 TARİHLİ ANAYASA HALKOYLAMASI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME: PLEBİSİT Mİ, REFERANDUM MU?
Öz
Çağdaş demokrasileri, otoriter rejimlerden ayıran temel unsurlardan biri, serbest
ve özenli bir ortam sağlandığı takdirde demokratik araçlar yoluyla karar alma süreçlerine
katılıma imkân sağlamasıdır. Halkoylaması (referandum) ise vatandaşların, anayasa veya
siyasi meselelerle ilgili iradesini ortaya koyabildiği yarı doğrudan demokrasi araçlarından
biridir. 12 Eylül 1980 askeri müdahalesini takiben Milli Güvenlik Konseyi’nin yer
aldığı Kurucu Meclis tarafından hazırlanan yeni Anayasa, Cumhurbaşkanlığı seçimiyle
birleştirilerek 7 Kasım 1982 tarihinde halkoyuna sunulmuştur. Oylamada Anayasa, yüzde
91.37 oranında kabul oyu almıştır. Halkın onayına sunulan Anayasa’nın kabul edilmesi,
sivil siyaset hayatına dönüşün ilk önemli adımı olmuştur. 1982 Anayasa oylamasının
Cumhurbaşkanlığı seçimiyle birleştirilmesinden ötürü, tek aday olarak gösterilen Milli
Güvenlik Konseyi Başkanı Orgeneral Kenan Evren de doğrudan Cumhurbaşkanı seçilmiştir.
Bu çalışmada 1982 Anayasa halkoylaması sürecinde yaşanan gelişmelere odaklanılmıştır.
Çalışmada halkoylaması sürecinde Milli Güvenlik Konseyi’nin politik tutumu ve getirdiği
yasaklar, yasak ortamında Kenan Evren’in Anayasa tanıtım propagandaları, kamuoyunun
Anayasa’nın ve Cumhurbaşkanlığı seçiminin tek sandıkta oylamaya sunulmasına dair
eleştirileri incelenmiştir. Çalışmada ayrıca halkoylamasının, referandum mu yoksa plebisit
mi olduğuna dair yapılan tartışmalara ve tespitlere yer verilmiştir. Bu çalışma sonrasında
elde edilen sonuç, 1982 halkoylamasının, amacından uzaklaştırılarak askeri rejimin istediği
sonuca ulaşılmasını sağlayan, muhalefetsiz ve rakipsiz bir plebisit uygulamasına dönüştüğü
yönündedir. Genel anlamda bu çalışmada Türkiye’nin siyasal kültürü ve devlet organizasyonu
açısından köklü değişimlere yol açan 1982 Anayasası’nın halkoylaması sürecinde yapılan
propagandalar ve oylamanın referandum yerine plebisit olarak yorumlanmasına neden olan
uygulamalar irdelenerek literatüre katkı sağlanmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
AN EVALUATION ON THE NOVEMBER 7, 1982 CONSTITUTION REFERENDUM: PLEBISCITE OR REFERENDUM?
Öz
One of the main factors that distinguish contemporary democracies from
authoritarian regimes is that they give a chance to participate involved in the decisionmaking
process through democratic means, provided that a free and attentive environment
is provided. Referendum is one of the semi-direct democratic tools through which citizens
can express their will on constitutional or political issues. After the military intervention of
September 12, 1980, the new Constitution, prepared by the Constituent Assembly, in which
the National Security Council took place, was presented to the public on November 7, 1982,
with the consolidation of the presidential election. In the vote, the Constitution received 91.37
percent of the affirmative vote from citizens. The adoption of the Constitution, which was
submitted for public approval, was the first important step in the return of civilian political
life. Kenan Evren, the Chairman of the National Security Council, who was nominated as
the only candidate due to the 1982 Constitutional vote and the Presendital election, was
directly elected President. This study focuses on the developments in the 1982 Constitution
referendum process. In this study, the political stance and prohibitions of the National Security
Council, the new constitution propagandas of Kenan Evren in the forbidden atmosphere, the
criticism of the Constitution, and the criticisms of the public about the Constitution and the
President of Republic elections being put to vote in a single ballot box were examined. The
study also included discussions and determinations about whether a ballot referendum or a
plebiscite. The conclusion obtained after this study is that the 1982 referendum turned into
an unopposed and unrivaled plebiscite that was removed from its purpose and enabled the
military regime to achieve the desired result. With this study, it has tried to contribute to the
literature by examining the propaganda made during the referendum process of the 1982
Constitution, which caused radical changes in terms of Turkey’s political culture and state
organization, and the practices that caused the voting to be interpreted as a plebiscite instead
of a referendum.
Anahtar Kelimeler
