A Weekly News Magazine In The 1960’s: Düşünen Adam (1961-1962)

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 50, 489 - 532, 31.07.2025

Fatih Tuğluoğlu

https://doi.org/10.18244/cttad.1583115

Öz

Düşünen Adam is a weekly news magazine published between 1961 and 1962. The magazine was published in 68 issues by Gökhan Evliyaoğlu and Hami Tezkan, who were both Justice Party deputies. It appeals to the base of the former Democrat Party, which was a victim of the May 27, 1960 coup, and directly supports the Justice Party. The magazine, which began its activities during the transition to civilian life after the 1960 coup, makes it easier for us to understand how the former DP base approached the coup. There is no criticism or commentary on the May 27 coup in the magazine's pages, and in fact, the soldiers are praised for bringing peace to the country and ending the chaos. It is believed that the putschists, who are called uniformed revolutionaries, will correct the failing aspects of Turkish democracy. The magazine, which does not directly criticize the soldiers, sees the CHP as responsible for what happened. The magazine's writers wrote articles on how an opposition party should be, criticized the CHP's old and new wrong policies, and tried to explain why the Turkish people stayed away from the party. In line with the magazine's attitude of not criticizing the coup plotters, the Yassıada Trials were also interpreted in a very impartial manner. The magazine's foreign policy approach continues in line with the old DP's politics. The magazine, which sees the fight against communism as a way of life, advocates cooperation with the US on all issues and calls on intellectuals and the government to take action against the increasing leftist activities in the country. The magazine, which has a very rich content, became the most important magazine of the right-wing press in the short time it was published, and contributed to the adaptation of the new period with its soothing discourses towards the victims of the coup.

Anahtar Kelimeler

Hami Tezkan , 1961 , Düşünen Adam , Gökhan Evliyaoğlu , Adalet Party

1960’LI YILLARDA HAFTALIK BİR HABER DERGİSİ: DÜŞÜNEN ADAM (1961-1962)

Öz

Düşünen Adam, 1961-1962 yılları arasında çıkmış haftalık bir haber dergisidir. Dergi Adalet Partisi Milletvekili olan Gökhan Evliyaoğlu ve Hami Tezkan tarafından 68 sayı çıkarılmıştır.27 Mayıs 1960 darbesinin mağduru olan eski Demokrat Parti’nin tabanına hitap etmekte ve doğrudan Adalet Partisi’ni desteklemektedir. 1960 darbesinden sonra sivil hayata geçiş aşamasında faaliyete başlayan derginin yayınları, eski DP tabanının darbeye nasıl yaklaştığını anlamamıza kolaylaştırmaktadır. Derginin sayfalarında 27 Mayıs darbesi hakkında bir eleştiri ve yorum bulunmamakta hatta askerler, memlekete huzur getirdiği ve kargaşa ortamına son verdiği için takdir edilmektedir. Üniformalı inkılapçılar olarak isimlendirilen darbecilerin, Türk demokrasisinin aksayan taraflarını düzelteceğine inanılmaktadır. Askerlere doğrudan bir eleştiri getirmeyen dergi, yaşananların sorumlusu olarak CHP’yi görmektedir. Derginin yazarları tarafından bir muhalefet partisinin nasıl olması gerektiğine dair yazılar kaleme alınmış, CHP’nin eski ve yeni dönemdeki yanlış siyasetine eleştiriler getirilmiş ve Türk halkının partiden neden uzak durduğu anlatılmaya çalışılmıştı. Derginin darbecileri eleştirmeme tavrıyla uyumlu olarak, Yassıada Mahkemeleri de son derece tarafsız bir şekilde yorumlanmıştır. Derginin dış politika anlayışı eski DP’nin siyasetiyle uyumlu olarak devam etmektedir. Komünizmle mücadeleyi bir yaşam biçimi olarak gören dergi, ABD ile her konuda işbirliğini savunmakta, ülke içinde artan sol faaliyetlere karşı aydınları ve hükümeti göreve çağırmaktadır. Oldukça zengin bir muhtevaya sahip olan dergi, yayın hayatında kaldığı kısa süre içinde sağ basının en önemli dergisi olmuş, darbenin mağduru olan kesime yönelik yatıştırıcı söylemlerle yeni döneme uyum sağlamasına katkıda bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Hami Tezkan , 1961 , Adalet Partisi , Gökhan Evliyaoğlu , Düşünen Adam

Kaynakça

• Ahmad, Feroz ve Ahmad, Bedia Turgay. Türkiye’de Çok Partili Politikanın Açıklamalı Kronolojisi. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1976.
• Aydın, Suavi ve Taşkın, Yüksel. 1960’tan Günümüze Türkiye Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları, 2017.
• Bora, Tanıl, Cereyanlar, Türkiye’de Siyasi İdeolojiler. İstanbul: İletişim Yayınları, 2022.
• Demirel, Taner, Adalet Partisi. İstanbul: İletişim Yayınları, 2017.
• Doğru, Osman, 27 Mayıs Rejimi. İstanbul: İmge Kitabevi, 1998.
• Öztürk, Kazım, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Temel Metinler. cilt 1, Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1966.
• Öztürk, Mehmet Utku, 1961 Kurucu Meclisi. İstanbul: Onikilevha Yayınları, 2016.
• Sakallıoğlu, Ümit Cizre, AP-Ordu İlişkileri, Bir İkilemin Anatomisi. İstanbul: İletişim Yayınları, 1993.
• Topuz, Hıfzı, 100 Türk Basın Tarihi. İstanbul: Gerçek Yayınevi, 1973.
• Toker, Metin, İnönü’nün Son Başbakanlığı 1963-1965. Ankara: Bilgi Yayınları, 1993.
• Yalansız, Nedim, Türkiye’de Koalisyon Hükümetleri 1961-2002. İstanbul:Büke Yayınları, 2006.
• Yıldırım, Yılmaz, Milli Birlik Komitesi ve Siyasi Partiler Yuvarlak Masa Toplantısı Zabıtları, 31.08.1961-04.09.1961. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2021.
• “6.Ncı Filo, Kapaktaki Konu.” Düşünen Adam, 31 Mart 1961, Sayı: 13.
• A.Okçuoğlu, “Fikirsiz Aydınlar”, Düşünen Adam, 14 Haziran 1961, Sayı: 24.
• “Ad Konulamıyor.” Düşünen Adam, 28 Aralık 1961, Sayı: 52.
• “Adalet Partisi.” Düşünen Adam, 10 Şubat 1961, Sayı: 6.
• “Adalet Partisi.” Düşünen Adam, 3 Mart 1961, Sayı: 9.
• “Adalet Partisi Aydınlığa Doğru.” Düşünen Adam, 14 Haziran 1961, Sayı: 24.
• “Adalet Partisi.” Düşünen Adam, 16 Ağustos 1961, Sayı: 33.
• “Adalet Partisi, İhraçlar (İlahlar Kurban İstiyor).” Düşünen Adam, 1 Mart 1962, Sayı: 61.
• “Alican İzahat Verdi.” Düşünen Adam, 6 Eylül 1961, Sayı: 36.
• Alka, Ömer Behiç, “Basın ve 14’ler.” Düşünen Adam, 8 Kasım 1961, Sayı: 45.
• “Anayasa Müzakereleri.” Düşünen Adam, 12 Nisan 1961, Sayı: 15.
• “AP’de Durum.” Düşünen Adam, 13 Eylül 1961, Sayı: 37.
• “AP ve Anayasa.” Düşünen Adam, 27 Haziran 1961, Sayı: 26.
• “AP Destekliyor.” Düşünen Adam, 5 Temmuz 1961, Sayı: 27.
• “AP.” Düşünen Adam, 26 Ekim 1961, Sayı: 43.
• “AP Grubunda Büyük Hadiseler Oldu.” Son Havadis, 21 Şubat 1962.
• “AP’nin Baş Belaları.” Akis, 8 Ocak 1962, Sayı: 393.
• “AP’nin Tebliği.” Düşünen Adam, 24 Mayıs 1961, Sayı: 21.
• “Balıklar ve Alıklar.” Akis, 3 Temmuz 1961, Sayı: 366.
• “Bayram Havası.” Düşünen Adam, 24 Mart 1961, Sayı: 12.
• “Beklenen Netice.” Düşünen Adam, 14 Haziran 1961, Sayı: 24.
• “Bir Tebliğ, Siyasete Ruhsat.” Düşünen Adam, 31 Mart 1961, Sayı: 13.
• “Boomerang.” Düşünen Adam, 23 Ağustos 1961, Sayı: 34.
• “Bölükbaşı Konuşuyor.” Düşünen Adam, 11 Ekim 1961, Sayı: 41.
• Bulunmaz, Barış, “Türk Basın Tarihi İçerisinde Demokrat Parti Dönemi ve Sansür Uygulamaları.” Öneri 10, 37 (Ocak 2012).
• “Burhan Arpad’a İlk İhtar.” Düşünen Adam, 29 Kasım 1961, Sayı: 48.
• “Büyük Miting Vakar İçinde Geçti.” Düşünen Adam, 4 Ocak 1962, Sayı: 53.
• Celep, Barış, “27 Mayıs Döneminde Türkçe Ezan Tartışması.” Toplumsal Tarih, 310 (Ekim 2019).
• “CHP Değişmeyen Zihniyet.” Düşünen Adam, 31 Mart 1961, Sayı: 13.
• “CHP Kongreleri Açtı.” Düşünen Adam, 12 Nisan 1961, Sayı: 15.
• “CHP’nin Laiklik Anlayışı.” Düşünen Adam, 19 Nisan 1961, Sayı: 16.
• C.K., “Yugoslavya Türkleri.” Düşünen Adam, 15 Şubat 1962, Sayı: 59.
• “Demokrasi Demek Herkesin Görüşüne Hürmet Etmektir.” Son Havadis 5 Temmuz 1961.
• “Demokrasi Dersi.” Düşünen Adam, 12 Temmuz 1961, Sayı: 28.
• “Derginin Tarafsızlık İddiası Üzerine, Hadiseler Karşısında.” Düşünen Adam 17 Şubat 1961, Sayı: 7.
• “Dernekler, Doğu Türkistan.” Düşünen Adam, 5 Ocak 1961, Sayı: 1.
• “Dr. Kırdar Ölüyor.” Düşünen Adam, 24 Şubat 1961, Sayı: 8.
• “Dr. Tevetoğlu, Müfrit Yok İfrit Var.” Düşünen Adam, 4 Ocak 1962, Sayı: 53.
• “Dış Politika, Cezayir ve Türkiye, Kavgacı Dostlar Arasında.” Düşünen Adam, 5 Ocak 1961, Sayı: 1.
• “Düşünen Adam’dan Mektup.” Düşünen Adam, 19 Temmuz 1961, Sayı: 29.
• “Düşünen Adam’ın Seçim Tahmin Haritası.” Düşünen Adam, 11 Ekim 1961, Sayı: 41.
• “Egede Siyasi Hava, CHP Komedisi.” Düşünen Adam 17 Şubat 1961, Sayı: 7.
• Erdem, Galip, “Komünizmle Mücadele ve İhtisas Mahkemeleri.” Düşünen Adam, 22 Mart 1962, Sayı: 64.
• “Egesel Düşüklerin Aldığı Döviz Miktarını Açıkladı.” Ulus, 14 Temmuz 1961.
• “Esir Milletler Haftası, Ya Biz Ne Yapıyoruz?.” Düşünen Adam, 19 Temmuz 1961, Sayı: 29.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “Adalet Partisi Kazanacak.” Düşünen Adam, 4 Ekim 1961, Sayı: 40.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “AP=Halka Hizmet.” Düşünen Adam, 13 Eylül 1961, Sayı: 37.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “Batı Aleyhdarlığının Çürük ve Kasıtlı Mesnetleri.” Düşünen Adam, 14 Aralık 1961, Sayı: 50.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “Birliğe Davet.” Düşünen Adam, 3 Mart 1961, Sayı: 9.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “Cehalet Mi, Korku Mu?.” Düşünen Adam, 28 Aralık 1961, Sayı: 52.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “Çoğunluk Cahil, Öyle mi?.” Düşünen Adam, 7 Nisan 1961, Sayı: 14.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “Deliliğin Süratini Değil, Aklın Hızını Seviyoruz.” Düşünen Adam, 10 Mayıs 1961, Sayı: 19.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “Kifayeti Müzakere Takriri Kabul Edilmeseydi Şunları Söyleyecektim.” Düşünen Adam, 6 Aralık 1961, Sayı: 49.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “Milletvekili Maaşları ve Parlamento Düşmanlığı.” Düşünen Adam, 4 Ocak 1962, Sayı: 53.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “Milli Hâkimiyetten İnönü Sorumludur.” Düşünen Adam, 21 Aralık 1961, Sayı: 51.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “Su Uyur, Komünist Uyumaz.” Düşünen Adam, 10 Mart 1961, Sayı: 10.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “Teşkilata Rağmen.” Düşünen Adam, 22 Kasım 1961, Sayı: 47.
• Evliyaoğlu, Gökhan, “Zorba-Sosyalistler Hayal Kırıklığına Uğradılar.” Düşünen Adam, 10 Ocak 1962, Sayı: 54.
• Özcan, Muhsin. “Başlangıcından Günümüze Türkiye’de Haftalık Haber Dergiciliğinin Gelişim Evreleri (Akis Dergisi Örneği).” Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1996.
• Şendal, Tunay. “Siyasi Haber Dergiciliğine Bir Örnek: Akis Dergisi.” Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, 2023.