BİRİNCİ MECLİS’İN GİZLİ OTURUMLARINDA KADIN (1920–1923): TARTIŞMALAR VE YAKLAŞIMLAR

Öz

Bu makale, Birinci Dönem TBMM Gizli Celse Zabıtlarında kadınların hangi bağlamlarda ve hangi siyasal anlamlarla görünür kılındığını incelemektedir. Araştırmada gizli celse zabıtlarının ilk üç cildi taranmış, nitel belge çözümlemesi ve tematik okuma yöntemiyle değerlendirilmiştir. Kadınlara doğrudan ya da dolaylı değinen 371 metin parçası MAXQDA ile kodlanmıştır. Bulgular, kadınların meclis gündemine aile, asker ailesi, dul, yetim olarak veya göç ve tahliye meseleleri üzerinden girdiğini göstermektedir. İkinci baskın tema, işgal, isyan ve iç güvenlik tartışmalarında kadın bedenini ulusal meşruiyet ve namus söyleminin merkezine yerleştiren şiddet anlatılarıdır. Kadın emeği ise daha sınırlı biçimde, iaşe, ikmal ve Tekâlif-i Milliye bağlamında görünür olmaktadır. Çalışma, gizli celse söyleminin kadını bağımsız siyasal özne olarak değil, savaş dönemi toplumunun ailevi, ahlaki ve güvenlikçi düzeni içinde temsil ettiğini ileri sürmektedir

Anahtar Kelimeler

• Milli Mücadele
• Gizli Celse Zabıtları
• Kadın Tarihi
• Toplumsal Cinsiyet
• Türkiye Büyük Millet Meclisi

WOMEN IN THE SECRET SESSIONS OF THE FIRST GRAND NATIONAL ASSEMBLY (1920–1923): DEBATES AND APPROACHES

Öz

This article examines how women appeared in the Secret Session Minutes of the First Grand National Assembly of Türkiye and what political meanings were attached to them. It surveys, without sampling, the first three published volumes of the First Term Secret Session Minutes and combines qualitative document analysis with thematic reading. With MAXQDA 24 support, 371 text units containing direct or indirect references to women were coded. The findings show that women entered the parliamentary agenda primarily through the family: as wives, mothers, widows, dependents, and members of soldiers’ households, especially in discussions of migration, evacuation, and subsistence. A second dominant cluster consists of honor- and violence-centered narratives that placed women’s bodies at the core of debates on occupation, rebellion, and internal security. Women’s labor appeared more limited and mainly in relation to provisioning, transport, and Tekâlif-i Milliye. The article argues that the secret-session discourse did not construct women as autonomous political subjects; instead, it positioned them within the familial, moral, and security order of wartime society.

Anahtar Kelimeler

• National Struggle
• Secret Session Minutes
• Gender
• Grand National Assembly of Türkiye
• Women's History

Kaynakça

1. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi, Devre 1, Cilt 4, 92. İnikad, 1 Haziran 1325 [1909].
2. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 1, Cilt 28, 17. İçtima, 3 Nisan 1339 [1923].
3. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 2, Cilt 7, 13. İçtima, 16 Mart 1340 [1924].
4. TBMM Gizli Celse Zabıtları, Cilt 1–3. Ankara: TBMM Basımevi, 2023.
5. Abadan-Unat, Nermin. “Toplumsal Değişme ve Türk Kadını.” Türk Toplumunda Kadın. Editör Nermin Abadan-Unat, 1–31. İstanbul: Ekin Yayınları, 1982.
6. Akın, Rıdvan, TBMM Devleti (1920–1923): Birinci Meclis Döneminde Devlet Erkleri ve İdare. İstanbul: İletişim Yayınları, 2001.
7. Altınay, Ayşe Gül, The Myth of the Military-Nation: Militarism, Gender, and Education in Turkey. New York: Palgrave Macmillan, 2004.
8. Creswell, John W, Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. 3. bs. Thousand Oaks, CA: Sage, 2013.

9. Demirel, Ahmet, Birinci Meclis’te Muhalefet: “İkinci Grup”. İstanbul: İletişim Yayınları, 1994.
10. Eski, Mustafa, 20. Yüzyılda Kastamonu Kadınları. Ankara: Önder Matbaacılık, 2008.
11. Garthwaite, Gene R. İran Tarihi, çev. Fethi Aytuna, İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2012.
12. Göle, Nilüfer, The Forbidden Modern: Civilization and Veiling. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1996.
13. Kara, Nilgün Nurhan. “Millî Mücadele’nin Kadın Kahramanlarından Gördesli Makbule Hanım.” Prof. Dr. Necmi Ülker Armağanı. Editör Nilgün Nurhan Kara, Latif Daşdemir ve Özer Küpeli, 345–354. İzmir: Meta Basım, 2008.
14. Kaşıyuğun, Ali. “Kurtuluş Savaşı’nda İaşe: TBMM Zabıt Cerideleri Ekseninde Bir Değerlendirme (1920–1922).” XIX. Türk Tarih Kongresi: Kongreye Sunulan Bildiriler, cilt VII, Editör A. Kaymak vd. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2023.
15. Miles, Matthew B., ve A. Michael Huberman. Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. 2. bs. Thousand Oaks, CA: Sage, 1994.
16. Saktanber, Ayşe. “Kemalist Kadın Hakları Söylemi.” Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce: Kemalizm, cilt 2, Editör Ahmet İnsel, 323–339. İstanbul: İletişim Yayınları, 2001.
17. Tekeli, Şirin. “Emergence of the Feminist Movement in Turkey.” The New Women’s Movement: Feminism and Political Power in Europe and the USA, Editör Drude Dahlerup, 179–199. London: Sage, 1986.
18. Tekeli, Şirin. “Türkiye’de Kadının Siyasal Hayattaki Yeri.” Türk Toplumunda Kadın, Editör Nermin Abadan-Unat, 365–379. İstanbul: Ekin Yayınları, 1982.
19. Yıldırım, Ali ve Hasan Şimşek. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. 12. bs. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021. Yuval-Davis, Nira. Cinsiyet ve Millet. çeviren Ayşin Bektaş, İstanbul: İletişim Yayınları, 2020.
20. Zihnioğlu, Yaprak, Kadınsız İnkılap: Nezihe Muhiddin, Kadınlar Halk Fırkası, Kadın Birliği. İstanbul: Metis Yayınları, 2003.
21. Arat, Yeşim, “Feminists, Islamists, and Political Change in Turkey.” Political Psychology 19, 1 (March 1998): 117–131. Braun, Virginia ve Victoria Clarke. “Using Thematic Analysis in Psychology.” Qualitative Research in Psychology 3, 2 (2006): 77–101.
22. Çelik, Esma Torun, “Türk Kadın Kahramanı Kara Fatma.” Turkish Studies 11, 16 (2016): 131–158. Doğualp Çiçek, Hazine, “Atatürk Dönemi TBMM Zabıt Ceridelerine Göre Türk Kadınının Birey Olma Süreci (1920–1938).” Anasay 24 (2023): 105–132.
23. Hayta, Necdet ve Belenli, Tuğba. “Millî Mücadele Dönemi’nde Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti Tarafından Uygulanan Sosyal Politikalar.” Belleten 80, 287 (2016): 279–306.
24. Kandiyoti, Deniz, “Identity and Its Discontents: Women and the Nation.” Millennium: Journal of International Studies 20, 3 (1991): 429–443.
25. Keskin, Ömer, “TBMM Gizli Celselerinde Öne Çıkan Meseleler (1920–1934).” Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 5, 2 (2015): 183–202.
26. Kurnaz, Şefika, “Millî Mücadele’de Türk Kadını.” Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 12, 34 (1996): 257–268. Polat, Hüseyin ve Körpe, Mesut. “TBMM Genel Kurul Tutanaklarından Yakın Anlamlı Kavramların Çıkarılması.” Bilişim Teknolojileri Dergisi 11, 3 (2018): 235–244.
27. Topçu, İlyas, “Birinci ve İkinci TBMM Gizli Celse Zabıtlarında Musul Meselesi.” Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 20 (2018): 93–109.
28. Yılmaz, Aliye, “Amanullah Han’ın Islahatları ve Atatürk.” SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 21, (Mayıs 2010): 155–165.
29. Yılmaz, Hadiye, “1923 Yılı Mizah Basınında Kadınların Seçme-Seçilme Hakkı ve Kadınlar Halk Fırkası.” Atatürk Yolu Dergisi 59, (2016): 263–296.