İş Hukukunda İspat Kavramının Psikolojik Taciz Açısından Değerlendirilmesi

Öz

Çalışma yaşamında psikolojik taciz, hedeflenen çalışanı yıldırmayı ve korkutmayı amaçlayan her türlü olumsuz davranışı ifade eder; bu davranış, işveren veya işyerindeki bir/birden fazla çalışan tarafından düşmanca ve etik olmayan eylemlerle sürekli ve sistematik bir şekilde gerçekleştirilir. Psikolojik taciz, yeni mevzuat çalışmaları, içtihatlar ve öğreti görüşleri yoluyla gelişen bir hukuki terimdir. Psikolojik tacizin gelişmekte olan kavram olması nedeniyle uygulamada çeşitli sorunlar ortaya çıkmakta olup, en önemli sorun psikolojik taciz eylemlerinin ispatı konusudur. Bunun nedeni, usul hukukunda olduğu gibi iş hukukumuzda ispat yüküne ilişkin açık bir düzenlemenin olmamasıdır. Ancak İş Mahkemeleri Kanunu’nda ispata ilişkin hüküm bulunmayan hallerde genel kuralın uygulandığı kabul edilmektedir. Ayrıca Yargıtay, psikolojik taciz davalarının ispatının çok zor olması nedeniyle emsal kararlarıyla ispatta kolaylıklar sağlamaktadır. Bu çalışmada, iş hukuku bağlamında psikolojik taciz eylemlerine ilişkin ispat sorunu ele alınmaya çalışılacak, ispat yükünün kimde olduğu ve mağdur çalışanların hangi kolaylıklardan yararlanabileceği, teori, öğreti görüşleri ve Yargıtay kararları çerçevesinde ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

• İspat Yükü
• İspat Kolaylığı
• Eşit Davranma
• Hayatın Olağan Akışı
• Emare
• Psikolojik Taciz

Destekleyen Kurum

YOK

Proje Numarası

YOK

Evaluation of the Concept of Proof in Labor Law from the Perspective of Psychological Harassment

Öz

Psychological harassment in work life refers to all kinds of negative behaviors aimed at discouraging and intimidating the targeted employee; this behavior is continuously and systematically carried out through hostile and unethical actions by the employer or one or more other employees at the workplace. Psychological harassment is an evolving legal term aimed at development through new legislative efforts, case law, and doctrinal opinions. Due to the fact that psychological harassment is a new concept, various problems arise in practice, and the most significant issue is the matter of proving acts of psychological harassment. The reason for this is the lack of a clear regulation regarding the burden of proof in our labor law, similar to procedural law. However, it is accepted that the general rule applies in cases where there are no provisions regarding proof in the Labor Courts Law. Furthermore, the Court of Cassation provides easements in proof through its precedents, considering the fact that proving psychological harassment cases is very difficult. In this study, we will attempt to address the issue of proof regarding acts of psychological harassment within the context of labor law, focusing on who bears the burden of proof and what easements the victimized employees can benefit from, framed by theories, doctrinal opinions, and decisions of the Court of Cassation.

Anahtar Kelimeler

• Burden of Proof
• Ease of Proof
• Equal Treatment
• Ordinary Course of Life
• İndication
• Psychological Harassment

Proje Numarası

YOK

Kaynakça

1. ACAR, B. H. (2014). Özel Hukukta İspat ve Delil Bağlamında Uygulamalı Hukuku. Ankara.
2. AKIŞOĞLU, Ö. (2015). İşyerinde Psikolojik Taciz Vakıalarında İspat Yükü ve Yeterli Delil (Karar İncelemesi). Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(2), 183-233.
3. AKİL, C. (2012). Yargıtay Kararları Işığında Medeni Yargılama Hukukunda Hukuka Aykırı Biçimde Elde Edilmiş Delillerin Değerlendirilip Değerlendirilemeyeceği Meselesi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 61(4), 1223-1270.
4. AKKAYA, T. (2013). İşçinin Kişilik Haklarının Korunması Bağlamında Cinsel veya Psikolojik Tacizden Kaynaklanan Uyuşmazlıklara İlişkin Medeni Usul Hukuku Sorunları. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (Özel Sayı), 67-90.
5. ALBAYRAK, H. (2024). Medeni Usul Hukukunda İspat Kolaylığı Kavramı. Kırıkkale Hukuk Mecmuası, 4(2), 933-976. (İspat Kolaylığı Kavramı).
6. ALBAYRAK, H. (2012). Yaklaşık İspat. (Yayımlanmış Doktora Tezi). Selçuk Üniversitesi SBE, Konya. (Yaklaşık İspat).
7. ARSLAN ERTÜRK, A. (2014). İş Hukuku Boyutuyla Türkı̇ye’de Psı̇kolojı̇k Tacı̇z (Mobbing) ve Dünyadan Örnekler. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 20(1), 285–340.
8. ARSLAN, R., YILMAZ, E., TAŞPINAR AYVAZ, S., HANAĞASI, E. (2024). Medeni Usul Hukuk (10.b.). Ankara.

9. ASLAN, Z.T. (2023). 6701 Sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu Bağlamında İşyerinde Psikolojik Taciz. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi SBE. İstanbul.
10. ATALI, M., ERMENEK, İ. (2019). Medeni Usul Hukuku. Ankara.
11. BAŞÖZEN, A. (2010). Medeni Usul Hukukunda İlk Görünüş İspatı. Ankara (İlk Görünüş İspatı).
12. BAŞÖZEN, A. (2012). Tıbbi Müdahaleden Kaynaklanan Tazminat Davalarında İspat Sorunları. Hukuk, Ekonomi ve Siyasal Bilimler Aylık İnternet Dergisi, (119), 1-49 (İspat Sorunları).
13. BİLGE, S. (2016). Mobbing Terimi ve Türk Hukuk Düzeninde İncelenmesi. AÜHFD, 65(4), 1245-1290.
14. BOYDAK, A.B. (2024). İşçinin İş Sözleşmesini Mobbing Nedeniyle Fesih Hakkı. TBB Dergisi, (171), 355-370.
15. BOZBEL, Ş., PALAZ, S. (2007). İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing) ve Hukuki Sonuçları. TİSK Akademi, 2(3), 66-81.
16. BUDAK, A.C., KARAARSLAN, V. (2024). Medeni Usul Hukuku. (8. b.). Ankara.
17. BÜYÜKKILIÇ, G. (2012). İş Hukuku Çerçevesinde İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing) Olgusunun Değerlendirilmesi. İHSGHD, 9(33), 71-160.
18. CAN, M. (2020). İşçi Alacaklarında İspat. (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi SBE. Konya.
19. CANAN, Ü. (2013). Karşılaştırmalı Hukuk Işığında İşyerinde Psikolojik Tacizin İşverenin İşçinin Kişiliğini Koruma ve Eşit Davranma Borcu Kapsamında Değerlendirilmesi. Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, (37), 15-73.
20. CENGİZ, S. (2019). İşyerinde Psikolojik Tacize Maruz Kalan İşçilerin İş Hukuku Kapsamında Kullanabilecekleri Haklar. (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Çağ Üniversitesi SBE, Mersin. (Psikolojik Taciz).
21. CENGİZ, S. (2023). İşyerinde Psikolojik Tacize Maruz Kalan İşçilerin İş Hukuku Kapsamında Kullanabilecekleri Haklar. İstanbul. (Haklar).
22. ÇELİK, N., CANİKLİOĞLU, N., CANBOLAT, T., ÖZKARACA, E. (2023). İş Hukuku Dersleri. (36. b.). İstanbul.
23. ÇİFTÇİ, P. (2018). Medenî Yargılama Hukukunda İspat Hakkı ve Sınırlamaları. Ankara.
24. ÇİL, Ş. (2014). 6100 Sayılı HMK’ya Göre İş Yargısında İspat Yükü ve Deliller. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 72(2), 87-102.
25. DAVENPORT, N.Z., SCHWARTZ, R.D., ELLIOTT, G.P. (2014). Mobbing İşyerinde Psikolojik Taciz (O. C. ÖNERTOY, Çev.). İstanbul.
26. DEMİRCİOĞLU, H.R. (2007). Kişilik Hakkı İhlalinin ve Borca Aykırılığın Bir Türü Olarak İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing). GÜHFD, 11(1), 113-146.
27. DOĞANCI, D.E., ÇAKRAK, R. (2016). Hukuki Düzenlemeler Çerçevesinde Psikolojik Taciz (Mobbing) ve İspat Yükü. Karatahta, (6), 77-106.
28. ERTÜRK, Ş. (2023). Mobbing. İş Hukukunda Güncel Meseleler. (H. TOKBAŞ, Editör). İstanbul.
29. GÜN, H. (2010). Çalışma Ortamında Psikolojik Taciz: Mobbing/Bullying. Ankara.
30. GÜNAY, A. (2021). Yargıtay İçtihatları ve İş Hukuku Öğretisi Işığında Türk Hukukunda Psikolojik Taciz (Mobbing). Antalya Bilim Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(17), 213-236.
31. GÜZEL, A., ERTAN, E. (2007). İşyerinde Psikolojik Tacize (Mobbinge) Hukuksal Bakış: Avrupa Hukuku ve Karşılaştırmalı Hukuk. Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, 4, (14), 510-549. (Hukuksal Bakış).
32. GÜZEL, A., ERTAN, E. (2008). İşyeri Sendika Temsilcisine Yönelik Psikolojik Taciz ve Kötüniyet Tazminatı (Karar İncelemesi). Çalışma ve Toplum Dergisi, 1, 149-170. (Karar İncelemesi).
33. HÜSEYİNLİ, N., ASLAN ATABAY, H. (2017). Psikolojik Tacizin İçtihatlar Işığında Uygulamadaki Yeri. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(2), 603-636.
34. İZMİRLİOĞLU, A. (2020). İşyerinde Psikolojik Tacizin Eşit Davranma İlkesi Bağlamında İncelenmesi. Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1), 1799-1819. (Eşit Davranma).
35. İZMİRLİOĞLU, A. (2024). İş Yargılamasında Tanık Delili. Ankara. (Tanık Delili).
36. KANDEMİR, S. (2024). İşyerinde Psikolojik Taciz, Psikolojik Tacizde İspat Külfeti ve Yaklaşık İspat (Yargıtay Kararı İncelemesi). İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, 21(Özel Sayı), 693-738.
37. KANTARCI, G.N. (2016). Türk İş Hukukunda Mobbing. Ankara.
38. KAR, B. (2021). İş Yargılaması Usulü. (3.b.). Ankara.
39. KARA, S. (2022). İnsan Hakları Bağlamında İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing). (Yayımlanmamış, Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, SBE, Konya.
40. KARAGÖZ, V. (2012). İş Hukukunda Ayrımcılık Tazminatı. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(1), 57-76.
41. KAY, B. (2019). İşçilik Alacakları Davalarında İspat Yükü. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yaşar Üniversitesi SBE. İzmir.
42. KEMER, N. (2019). İş Yargılamasında İspat ve Deliller. (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Ankara.
43. KESER, H. (2005). 4857 Sayılı İK. ve 2821 Sayılı SK’nun 31 inci Maddesi Kapsamında İş Uyuşmazlıklarında Tarafların İspat Yükümlülükleri. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (50), 661-734.
44. KIROĞLU BAYAT, İ., BAYKAL, B. (2015). Ulusal ve Uluslararası Düzenlemeler Çerçevesinde İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing) Olgusu ve Hukuki Sonuçları. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(3), 196-218.
45. KURT, R. (2018). İş Yargısında Arabuluculuk. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (135), 405-444.
46. KURU, B. (2016). İstinaf Sistemine Göre Yazılmış Medeni Usul Hukuku. İstanbul.
47. KUZGUN, Ş., KUZGUN, E. (2017). İşverenin İşçiyi Gözetme Borcu Bağlamında Mobbing Uygulamalarının Yargıtay ve Öğreti Işığında Değerlendirilmesi. İKÜHFD, 16(2), 251-297.
48. LİMONCUOĞLU, S.A. (2013). İş Hukuku Kapsamında Psikolojik Tacizin Değerlendirilmesi ve Mağdurların Kullanabilecekleri Haklar. TBB Dergisi, (105), 51-88.
49. LOKMANOĞLU, S.Y. (2017). İşyerinde Psikolojik Taciz. TAAD, (30), 377-422. Mobbingin Sosyolojik İncelenmesi. Social Sciences Studies Journal, 9(113), 7473-7481.
50. MUTLAY, F.B., IŞIK, M. (2019). 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Uyarınca Görev, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 68(3), 565-634.
51. OĞUZ, Ö. (2025). İş Hukuku Bakımından Mobbıng: Türk Hukuku ve Karşılaştırmalı Hukuk Bağlamında Bir Değerlendirme. SÜHFD, 33(1), 239-261.
52. OKUMUŞ, N. (2023). Medeni Usul Hukukunda İspat Hakkının Hukuki Güvenlik İlkesi Bakımından Değerlendirilmesi. Anayasa Yargısı, 40(2), 115-157.
53. OKUR, Z. (2016). İş Uyuşmazlıklarında İşçi Lehine İspat Kolaylığı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 74 (Prof. Dr. Fevzi Şahlanan’a Armağan Sayısı), 587-600.
54. ÖZDEMİR, E. (2006). İş Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıklarda İspat Yükü ve Araçları. İstanbul.
55. ÖZDEN, B. (2018). Türk İş Hukuku Kapsamında Psikolojik Taciz (Mobbing). Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(8), 22-49.
56. ÖZKAN, H. (2015). Açıklamalı-İçtihatlı Asliye Hukuk Davaları ve Tatbikatı Tazminat. İstanbul.
57. ÖZVERİ, M. (2023). İşçinin İş İlişkisinde Kişilik Haklarının Korunması: Mobbing ve Yargı Kararları. Çalışma ve Toplum Dergisi, 4(79), 3255-3296.
58. PEKCANITEZ, H., ATALAY, O., ÖZEKES, M. (2024). Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı (12. b.). İstanbul.
59. PEKSÖZ, V. (2014). Hukuk Muhakemesi Kapsamında Karineler ve Faturanın Hukuki Niteliği. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi SBE. İstanbul.
60. SAĞUN, A. (2015). İşyerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Hukuksal Temelleri ve Sonuçları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi SBE. Ankara.
61. SARGIN, S. (2020). İşyerinde Psikolojik Taciz. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kırıkkale Üniversitesi, Kırıkkale.
62. SAVAŞ KUTSAL, F.B. (2016). Yargıtay Kararları Işığında İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing). İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 74 (Prof. Dr. Fevzi Şahlanan’a Armağan Sayısı), 617-643. (Mobbing).
63. SAVAŞ KUTSAL, F.B. (2017). Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu Hükümleri Doğrultusunda İşyerinde Psikolojik Taciz (K. DOĞAN YENİSEY, S. ERGÜNEŞ EMRAĞ, Düzenleyenler). İstanbul. (Eşitlik Kurumu).
64. SAVAŞ, F.B. (2007). İşyerinde Manevi Taciz. İstanbul.
65. SEVER, R. (2012). İşverenin Eşit Davranma Borcu. Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, 9(34), 33-73.
66. SEVİMLİ, K.A. (2013). Türk Borçlar Kanunu m.417 ve İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Işığında Genel Olarak İşçinin Kişiliğinin Korunması. Çalışma ve Toplum, 1(36), 107-148.
67. SUR, M. (2017). İş İlişkisinde Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı. Sicil İş Hukuku Dergisi, 37, 33-51.
68. SÜZEK, S. (2023). İş Hukuku. (23. b.). İstanbul.
69. ŞAKİROĞLU, Ş. (2023). Toplumsal Cinsiyet Bakımından İş Yaşamında Kadınlara Yönelik
70. ŞEN, S. (2009). Psikolojik Taciz ve İş Kanunu Boyutu. Çimento İşveren Dergisi, 23(5), 46-68.
71. TANRIVER, S. (2024). Medeni Usul Hukuku (Cilt I). (6. b.). Ankara.
72. TAŞKIN, A. (2015). İşyerinde Mobbingin Ceza Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi. Çalışma ve Toplum Dergisi, 1(44), 221-258. (Ceza Hukuku).
73. TAŞKIN, A. (2016). İş Hukuku Açısından İşyeri ve İşletmelerde Mobbing. Ankara. (Mobbing)
74. TAŞKIN, A. (2016). Mobbing Davalarında İspat Sorunu. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 20(2), 391-437. (İspat Sorunu)
75. TAŞPINAR, S. (1996). Fiili Karinelerin İspat Yükünün Dağılımındaki Rolü. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 45(1), 533-572.
76. TINAZ, P. (2006). İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing). Çalışma ve Toplum Dergisi, 4, 13-28. (Mobbing).
77. TINAZ, P. (2009). İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing): Kavram, Süreç, Tanı ve Çözüm Önerileri. Ceza Hukuku Dergisi, 4(11), 11-22. (Çözüm Önerileri).
78. TINAZ, P., BAYRAM, F., ERGİN, H. (2008). Çalışma Psikolojisi ve Hukuki Boyutlarıyla İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing). İstanbul.
79. TORAMAN, B. (2015). Medeni Usul Hukukunda İspat Hakkına Dair Bazı Tespit ve Değerlendirmeler. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ’e Armağan, 16(Özel Sayı), 1483-1523.
80. UMAR, B., YILMAZ, E. (1980). İsbat Yükü. (2. b.). İstanbul.
81. UYAROĞLU, O. (2023). Türk Borçlar Kanunu Madde 417 Bağlamında İşçinin Kişiliğinin Korunması. TAAD, 14 (54), 315-338.
82. UYSAL, M. (2022). Türk ve Alman Medeni Usul Hukukunda Tanık İfadelerinin Değerlendirilmesinde Tecrübe Kuralları. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 26(1), 329-366.
83. YAVAŞ, M. (2015). Medeni Yargılamanın Amacı Bağlamında İspat Yükü Kavramı. 21(2), 741-762.
84. YILDIRIM, M.K. (1990). Medeni Usul Hukukunda Delillerin Değerlendirilmesi. İstanbul.
85. YILDIRIM, M.K., ALANGOYA Y., DEREN–YILDIRIM, N. (2011). Medeni Usul Hukuku Esasları. İstanbul.
86. YILDIZ, S., KILKIŞ, İ. (2010). Psikolojik Taciz Olgusuna 4857 Sayılı İş Kanunu Açısından Bir Bakış. Çalışma İlişkileri Dergisi, 1(1), 71-93.
87. YUVALI, E. (2015). Mobbingin Psiko-Sosyal Sağlık ve İş Sağlığı Bakımından Sonuçları ve Mobbing Mağdurunun Başvurabileceği Hukuki Çareler. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 6(4), 723-738. (Hukuki Çareler).
88. YUVALI, E. (2021). Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkisinde Zorunlu Arabuluculuk. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(2), 355-376. (Arabuluculuk).
89. YUVALI, E. (2023). İş Hukuku Yargılamasında İspat ve Deliller. (H. TOKBAŞ, Düzeyenler) İstanbul. (İspat ve Deliller).
90. YUVALI, E., ALBAYRAK, H. (2012). İşverenin Eşit Davranma Borcuna Aykırı Davrandığı İddialarının İspat Hukuku Açısından Değerlendirilmesi. Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, 9(34), 73-112.