Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan Kaynaklanan Müdahalenin Önlenmesi ve Eski Hale Getirme Davalarındaki Bilirkişi İncelemelerinin Yaşam Hakkıyla İlişkisi

Öz

Günümüzde artan hak arama bilinci ve teknolojik gelişmeler, bireylerin hukuki süreçlerde daha etkin ve bilinçli bir şekilde yer almalarını sağlamış, bu durum da yargılamada kullanılan araçların ve delil toplama yöntemlerinin önemini artırmıştır. Bu bağlamda, özellikle teknik bilgi ve uzmanlık gerektiren alanlarda mahkemelerin başvurduğu bilirkişi raporları, yargılamanın sağlıklı ve adil bir şekilde yürütülmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Ne var ki, bu raporların hatalı, eksik, yetersiz veya taraflı biçimde hazırlanması; kimi zaman da uzun süre temin edilememesi, adil yargılanma hakkını zedeleyebildiği gibi, telafisi güç hak ihlallerine de neden olabilmektedir. Özellikle yaşam hakkı gibi temel bir hakkın söz konusu olduğu durumlarda, bilirkişi raporundaki gecikme veya yanlışlık, yalnızca bireyin adalet arayışını engellemekle kalmayıp, doğrudan hayatını tehlikeye atabilecek sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle çalışma, yaşam hakkı bağlamında bilirkişi raporlarının taşıdığı önemi ortaya koymakta; hukuka uygunluk, tarafsızlık ve zamanında raporlama gibi ilkeleri esas alarak mevcut sistemdeki eksiklikleri irdelemekte ve bu eksikliklerin giderilmesine yönelik düzenleme önerileri sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada ayrıca, yaşam hakkının içeriği ve kapsamı, bilirkişi incelemeleri ile bu hakkın kesiştiği noktalar, devletin pozitif ve negatif yükümlülükleri, bilirkişi kurumunun denetim mekanizmaları ve makul sürede yargılanma hakkı açısından sistematik değerlendirmelere yer verilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bilirkişi Raporları
• Yaşam Hakkı İhlali
• Makul Sürede Yargılanma

The Relationship Between Expert Examinations in Prevention of Interference and Restitution Lawsuits Arising from the Condominium Law and the Right to Life

Öz

In today’s world, the growing awareness of legal rights and advancements in technology have enabled individuals to participate more effectively and consciously in legal processes, and this has increased the importance of the tools used in litigation and methods of evidence collection. Within this context, expert reports, frequently utilized by courts particularly in areas requiring technical knowledge and expertise, play a critical role in ensuring that judicial proceedings are conducted in a fair and health manner. However, the preparation of these reports in a flawed, incomplete, insufficient, or biased manner; or their prolonged procurement, may undermine the right to a fair trial and result in irreparable violations of rights. Especially in cases involving fundamental rights such as the right to life, delays or inaccuracies in expert reports may not only obstruct an individual's pursuit of justice but also directly endanger their life. Therefore, this study reveals the importance of expert reports in the context of the right to life; examines deficiencies in the current system based on principles such as legality, impartiality, and timely reporting; and aims to propose regulatory suggestions to address these deficiencies. Additionally, the study provides systematic evaluations concerning the content and scope of the right to life, intersections of this right with expert examinations, positive and negative obligations of the state, oversight mechanisms for the expert institution, and the right to trial within a reasonable time.

Anahtar Kelimeler

• Expert Reports
• Violation of Right to Life
• Right to a Fair Trial Within Reasonable Time

Kaynakça

1. AKYOL, Ş. (1991). Hukuk Usulünde Bilirkişilerle İlgili Bazı Problemler. Mukayeseli Hukukta Bilirkişilik ve Soruları: Yargıtay’ın 125. Yıl Dönümü Sempozyumu, 57-76.
2. ARSLAN, R., YILMAZ, E., TAŞPINAR AYVAZ, S., HANAĞASI, E. (2024). Medeni Usul Hukuku (10. b.). Ankara.
3. ARSLAN, R. (1977). Medeni Usul Hukukunda Yargılamanın Yenilenmesi. Ankara.
4. ARSLAN, R. (2000). Bilirkişilik, Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Yargı Reformu 2000 Sempozyumu, 190-211, İzmir (Sempozyum).
5. ATAR, Y. (2024). Türk Anayasa Hukuku (17. b.). Ankara.
6. ATALAY, O., BULUT, O. (2025). Pekcanıtez Usul Medeni Usul Hukuku (16. b., C. III). (H. PEKCANITEZ, M. ÖZEKES, H. TAŞ KORKMAZ, M. AKKAN, C. SİMİL, E. DIRENİSA, Düzenleyenler) İstanbul.
7. BAYRAKTAR, K., EVİK, V.S., KANGAL, Z.T., KESKİN KİZİROĞLU, S., YILDIZ, A.K., ZAFER, H., AKYÜREK, G., AKSOY RETORNAZ, E., EVİK, A.H., MEMİŞ KARTAL, P., ALTUNÇ, S., AYTEKİN İNCEOĞLU, A., EROĞLU, F., BOSTANCI BOZBAYINDIR, G. (2021) Özel Ceza Hukuku Cilt X, İstanbul.
8. BUDAK, A. C., KARAASLAN, V. (2024). Medeni Usul Hukuku (8. b.). İstanbul.

9. BULUT, H. (2022). Doktrin ve Yargıtay İçtihatları Işığında Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi (1. b.). Ankara. ÇİFTÇİOĞLU, C.T. (2012). Yaşama Hakkı. Türkiye Barolar Birliği Dergisi. 25 (103), 137-168.
10. ÇİFTÇİ, P. (2018). Medeni Yargılama Hukukunda İspat Hakkı ve Sınırlamaları. Ankara.
11. DERYAL, Y. (2017). Türk Hukukunda Bilirkişilik (6. b.). Ankara.
12. ERDOĞAN, E., ÜÇÜNCÜ, S. H. (2020). Bilirkişilik Kurumu ve Bilirkişi Raporunun Delil Değerine İlişkin Bazı Sorunlar. Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(1), 354-387.
13. ERDÖNMEZ, G., BOLAYIR, N. Pekcanıtez Usul Medeni Usul Hukuku (16. b., C. III). (H. PEKCANITEZ, M. ÖZEKES, H. TAŞ KORKMAZ, M. AKKAN, C. SİMİL, E. DIRENİSA, Düzenleyenler) İstanbul.
14. EREM, F. (1954). Yalan Şahadet, Hakikata Aykırı Bilirkişilik ve Tercümanlık. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(3), 42-59.
15. GENÇ ARİDEMİR, A. (2023). Kat Mülkiyeti I (2. b.). İstanbul.
16. GERMEÇ, M.E. (2024), Kat Mülkiyeti Hukuku (11.b.). Ankara.
17. GÜZELDAĞ, S. (2021). Yaşam Hakkı ve Sınırları. İstanbul.
18. GÖRGÜN, L. Ş., BÖRÜ, L., KODAKOĞLU, M. (2024). Medeni Usul Hukuku (13. b.). Ankara.
19. GÖZLER, K. (2019). Türk Anayasa Hukuku Dersleri (23. b.). Bursa.
20. İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ. Olası Deprem Kayıp Tahminleri İlçe Kitapçıkları. https://depremzemin.ibb.istanbul/tr/olasi-deprem-kayip- tahminleri-ilce-kitapciklari, E.T. 15.01.2025.
21. KAPLAN, M. (2023). Binalarda Kolon Kesme Eylemlerinin Ceza Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi. Terazi Hukuk Dergisi, 18 (204), 19-31.
22. KURU, B. (2001). Hukuk Muhakemeleri Usulü Cilt III (6. b.). İstanbul.
23. MAVİOĞLU, O. (1970). Bilirkişiye Başvurma Zorunluluğu ve Bilirkişi Raporları Karşısında Yargıcın Durumu. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 36(1-4), 371-387.
24. NAMLI, M. (2014). Türk ve Fransız Medeni Usul Hukukunda Yargılamanın Yenilenmesi. İstanbul.
25. ÖCAL, L., AKİPEK ÖCAL, Ş. (2025). Prof. Dr. Celal Göle’ye Armağan. (G. AYDOĞAN, K. ÖZKORKUT, N. SUNCA, Z. ÖZKAN, Düzenleyenler) İstanbul.
26. ÖZBUDUN, E. (2019). Türk Anayasa Hukuku (19. b.). Ankara.
27. PEKCANITEZ, H., ATALAY, O., ÖZEKES, M. (2024). Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı (12. b.). İstanbul.
28. POSTACIOĞLU, İ.E., ALTAY, S. (2020). Medeni Usul Hukuku Dersleri (8. b.) İstanbul.
29. SALDIRIM, M. (2013). Bilirkişinin Hukuki, Cezai ve Disiplin Sorumluluğu. Saldirim.com Web Sitesi, 1-30. https://saldirim.com/yeni/wp-content/uploads/2013/11/B%C4%B0L%C4%B0RK%C4%B0%C5%9E%C4%B0N%C4%B0N-HUKUK%C4%B0-VE-CEZA%C4%B0-SORUMLULU%C4%9EU.pdf, E.T. 01.02.2025.
30. ŞENGÜL, M. (2018). Kat Mülkiyeti Kanunu Çerçevesinde Kiracının Bağımsız Bölüm, Ortak Yerler ve Eklentiler Üzerindeki Kullanma ve Yararlanma Hakkı. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (137), 337-374.
31. TANRIVER, S. (2024). Hukukumuzda Bilirkişilik (2. b.). Ankara.
32. TANRIVER, S. (2024). Medeni Usul Hukuku Cilt I (5. b.). Ankara. (Usul)
33. TORAMAN, B. (2017). Medeni Usul Hukukunda Bilirkişi İncelemesi. Ankara.
34. T.C. ADALET BAKANLIĞI. (2022). Bilirkişiler İçin Kontrol Listesi.https://bilirkisilik.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/14032022110908Bilirki%C5%9Filer%20i%C3%A7in%20Kontrol%20Listesi.pdf, E.T. 10.02.2025 (Bilirkişiler İçin Kontrol Listesi).,
35. T.C. ADALET BAKANLIĞI HUKUK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. (2022). Bilirkişilik Uygulama Rehberi: Hâkim ve Cumhuriyet Savcıları İçin (1. b.). Ankara.
36. TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU. (2023). Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistikleri. E.T. 05.02.2025.
37. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Olum-ve-Olum-Nedeni- Istatistikleri-2023-53709
38. ULUKAPI, Ö. (2001). Bilirkişi Raporu ve Bilirkişi Raporunun Delil Olarak Değeri, Bilirkişilik Sempozyumu, Ankara, 291-315.
39. ÜSTÜNDAĞ, S. (2000). Medeni Yargılama Hukuku (7. b.) İstanbul.
40. YAŞAR, O., GÖKCAN, H. T., ARTUÇ, M. (2010). Yorumlu Uygulamalı Türk Ceza Kanunu (1. b.). Ankara.
41. YILDIRAN M., ORTAGEDİK, S. (2022). Kat Mülkiyeti Kanunu’nda Hakimin Müdahalesini Gerektiren Haller. Terazi Hukuk Dergisi, 17 (192), 88-98.
42. YILDIRIM, M.K. (2004). Bilirkişi Delilinin Mukayeseli Hukuk ve Türk Hukukundaki Durumu. 75. Yaş Günü İçin Prof. Dr. Baki Kuru Armağanı, Ankara, 833-841.
43. YILDIRIM, M.K. (1990). Medeni Usul Hukukunda Delillerin Değerlendirilmesi. 1990. İstanbul (Delillerin Değerlendirilmesi).
44. YILMAZ, E. (1996). Uygulamada Bilirkişilik ve Bilirkişi Raporları. Mali Hukuk, 62, 12-31.