Büyük Veri Temelli Pazarlarda İlgili Ürün Pazarının Tespiti

Öz

Rekabet hukukunda rekabetin sınırlarının tespit edilebilmesi, ilgili pazarın doğru bir şekilde belirlenmesini gerekli kılmaktadır. İlgili pazar, hakim durumun kötüye kullanılması, anlaşma, uyumlu eylem ve yoğunlaşmanın kontrolü soruşturmalarında, incelenen hususların başında gelmektedir. İlgili pazara dahil olacak ürünler, ilgili pazarın iki ana türünden biri olan ilgili ürün pazarının tespiti neticesinde belirlenmektedir. Geleneksel pazarların aksine, büyük veri temelli pazarlarda ilgili ürün pazarının tespitinde önemli zorluklarla karşılaşılmaktadır. Söz konusu pazarların karmaşık yapısı, çok taraflı pazar özelliği göstermeleri, hizmetlerin ücretsiz sunulması, geleneksel pazarlarda kullanılan nicel testlerin aynı şekilde kullanılamaması, bu zorlukların başında gelmektedir. İlgili zorlukların aşılmasında, büyük veri temelli pazarların özelliklerinin göz önüne alınarak doktrin ve rekabet otoritelerinin konuya ilişkin farklı yaklaşımlarının değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Rekabet Hukuku
• Büyük Veri
• İlgili Ürün Pazarı
• Dijital Pazarlar

Etik Beyan

Bu makale, İstanbul Ticaret Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim Dalı Özel Hukuk Doktora Programı kapsamında hazırlanan doktora tez çalışmasından üretilmiştir.

Detection of the Relevant Product Market in Big Data Driven Markets

Öz

Determining the limits of competition in competition law requires the correct determination of the relevant market. Relevant market is one of the main issues examined in investigations based on abuse of dominant position, agreement, concerted action, and control of concentration. The products that shall be included in the relevant market are determined as a result of the determination of the relevant product market, which is one of the two main types of the relevant market. Unlike traditional markets, significant difficulties are encountered in identifying the relevant product market in big data-driven markets. The complex structure of the markets in question, their multi-sided market characteristics, the provision of services free of charge, and the inability to use the same quantitative tests used in traditional markets are among these difficulties. In overcoming the relevant difficulties, it is important to evaluate the different approaches of doctrine and competition authorities on the subject, taking into account the characteristics of big data-driven markets.

Anahtar Kelimeler

• Competition Law
• Big Data
• Relevant Product Market
• Digital Markets

Kaynakça

1. ACKOFF, R. L. (1999). From Data to Wisdom. In Ackoff’s Best. 1-2. https://faculty.ung.edu/ kmelton/Documents/DataWisdom.pdf.
2. AKSAKAL, E. (2020). Çevrim İçi Reklamcılıkta Pazar Tanımı ve Muhtemel Rekabetçi Endişeler. Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezleri Serisi No: 174.
3. AKSOY RETORNAZ, E. E., GÜÇLÜTÜRK, O. G. (2021). Büyük Veri. (E. E. AKSOY RETORNAZ, O. G. GÜÇLÜTÜRK, Düzenleyenler) İstanbul.
4. AKTEKİN, E. (2017). Relevant Product Market Definition In Two-Sided Markets Under EU Competition Law. Rekabet Dergisi, 18(1), 85-133.
5. ALTUNIŞIK, R. (2015). Büyük Veri Fırsatlar Kaynağı mı Yoksa Sorunlar Yumağı mı?. Yıldız Social Sciences Review, 45-76.
6. ARTICLE 29 DATA PROTECTION WORKING PARTY. (2007). Opinion 4/2007 on the Concept of Personal Data, WP 136, 1-26. https://ec.europa.eu/justice/article-29/documentation/opinion-recommendation/files/2007/wp136_en.pdf.
7. ATEŞ, M. (2013). Rekabet Hukukuna Giriş. Ankara.
8. AYATA, Z. (2018). Büyük Yenilik Büyük Değişiklik Gerektirir Mi?: Avrupa Birliği Rekabet Hukukunun Büyük Veri ile İmtihanı. BATİDER, 34(4), 203-239.

9. BATCHELOR, B., JANSSENS, C. (2020). Big Data: Understanding and Analysing Its Competitive Effects. CoRe, 1, 13-22.
10. BREUVART, C., CHASSAING, É., PERRAUT, A. S. (2016). Big data and competition law in the digital sector: Lessons from the European Commission’s merger control practice and recent national initiatives. Concurrences, 3, 41-55.
11. BUNDESKARTELLAMT. (2016). The Market Power of Platforms and Networks, 1-19. https://www.bundeskartellamt.de/SharedDocs/Publikation/EN/Berichte/Think-Tank-Bericht-Zusammenfassung.pdf?__blob=publicationFile&v=2.
12. CACKETT, D. (2013). Information Management and Big Data: A Reference Architecture. Oracle Corporation, 1-28. https://www.oracle.com/technetwork/topics/entarch/articles/info-mgmt-big-data-ref-arch-1902853.pdf.
13. CALVANO, E., POLO, M. (2021). Market power, competition and innovation in digital markets: A survey. Information Economics and Policy, 54, 1-18.
14. ÇARK, Ö., YILDIZ, İ., KARADENİZ, A. T. (2019). Sanayi 4.0 Kapsamında İşletmeler Açısından Büyük Veri. International Journal of Multidisciplinary Studies and Innovative Technologies, 3(2), 114-120.
15. ÇEKİN, M. S. (2016). 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Hakkında Kanun’un Big Data (Büyük Veri) ve İrade Serbestisi Açısından Değerlendirilmesi. İÜHFM, 74(2), 629-644.
16. CERRE (CENTER ON REGULATION IN EUROPE). (2019). Market Definition and Market Power in the Platform Economy. 1-93. https://cerre.eu/wp-content/uploads/2019/01/CERRE_Market-Definition-and-Market-Power-in-the- Platform-Economy_Report_2019.pdf.
17. COLANGELO, G., MAGGIOLINO, M. (2017). Data Protection in Attention Markets: Protecting Privacy Through Competition. Journal of European Competition Law & Practice, 1–12. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2945085.
18. COMMISSION NOTICE. (1997). Commission notice on the definition of relevant market for the purposes of Community competition law. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT /PDF/?uri=CELEX:31997Y1209(01). (Mülga İlgili Pazar Duyurusu).
19. COMMUNICATION FROM THE COMMISSION. (2025). Commission notice on the definition of the relevant market for the purposes of Union competition law. https://eur-lex.europa.eu/legal -content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:C_202401645 (İlgili Pazar Duyurusu).
20. COX, M., ELLSWORTH, D. (1997). Application-Controlled Demand Paging for Out- of-Core Visualization. Report NAS-97-010, 1-11. https://doi.org/10.1109/VISUAL.1997.663888.
21. ÇETİNKAYA, M. (2003). İlgili Pazar Kavramı ve İlgili Pazar Tanımında Kullanılan Nicel Teknikler. Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezleri Serisi No: 86.
22. DAVENPORT, T. (2014). Big Data @ Work (M. Çavdar, Çev.). İstanbul.
23. DAVIS, G. B., OLSON, M. H. (1985). Management Information Systems: Conceptual Foundations, Structure, and Development. New York.
24. DE MAURO, A., GRECO, M., GRIMALDI, M. (2016). A formal definition of Big Data Based on its Essential Features. Library Review, 65(3), 122-135.
25. DIEBOLD, F. X. (2012). On the Origin(s) and Development of the Term “Big Data”. PIER Working Paper 12–037, 1-6. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2152421.
26. DIGITAL COMPETITION EXPERT PANEL. (2019). Unlocking Digital Competition: Report of the Digital Competition Expert Panel. 1-140. https://assets.publishing.service.gov.uk/media/ 5c8f05e4e5274a71903bd0ec/digital-competition-expert-panel-report.pdf.
27. DOĞAN, C. (2021). Rekabet Hukuku ve İktisadı Bağlamında Dijital Platformlar. İstanbul.
28. DOĞAN, K., ARSLANTEKİN, S. (2016). Büyük Veri: Önemi, Yapısı ve Günümüzdeki Durum. DTCF Dergisi, 56(1), 15-36.
29. EBEN, M. (2018). Market Definition and Free Online Services: The Prospect of Personal Data as Price. I/S Journal, 14, 222-275.
30. EKİN, B. (2021). Kişisel Verilerin Korunması ve Rekabet Hukuku Boyutuyla Büyük Veri. İstanbul.
31. ELHAUGE, E., GERADIN, D. (2007). Global Competition Law and Economics. Oxford and Portland.
32. EVANS, D. S. (2016). Multisided Platforms, Dynamic Competition and the Assessment of Market Power for Internet-Based Firms. Coase-Sandor Working Paper No. 753, 1-31. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2746095.
33. EZRACHI, A., STUCKE, M. E. (2016). Virtual Competition: The Promise and Perils of the Algorithm-Driven Economy. Cambridge.
34. FILISTRUCCHI, L., GERADIN, D., DAMME, E. v., AFFELDT, P. (2013). Market Definition in Two-Sided Markets: Theory and Practice. TILEC Discussion Paper No. 09, 1–48. http://ssrn.com/abstract=2240850.
35. FIRICAN, G. (2017). The 10 Vs of big data. TDWI. https://tdwi.org/articles/2017/02/08/10-vs-of-big-data.aspx.
36. GANDOMI, A., HAIDER, M. (2015). Beyond the Hype: Big Data Concepts, Methods, and Analytics. International Journal of Information Management. 35, 137-144.
37. GOES, P. B. (2014). Editor’s comments: Big data and IS research. MIS Quarterly, 38(3), iii-viii.
38. GÜNDÜZ, H. (2010). Çift Taraflı Pazarlarda Rekabet Hukuku Uygulamaları. Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezleri Serisi No: 106.
39. GÜRKAYNAK, G., AKTÜRE, B., COŞKUNOĞLU, S. (2019). Challenges of the Digital Age: The Relevant Product Market Definition in Online and Offline Sales. (G. GÜRKAYNAK, Düzenleyen) İstanbul.
40. GÜRKAYNAK, G., BAŞAR, H., TEKŞEN, Ö. C. (2019). A New Approach Toward the Understanding of Dominance in the Digital Era: Assessing Dominant Position in Dynamic Markets. (G. GÜRKAYNAK, Düzenleyen) İstanbul.
41. GÜRKAYNAK, G., DURLU GÜRZUMAR, D. (2015). İnternetin Ezber Bozan Ortamında ve Yenilikçi Dijital Pazarlarda Rekabet Hukuku Eğilimleri. Rekabet Dergisi, 16(2), 43-111.
42. GÜVEN, P. (2008). Rekabet Hukuku (2. b.). Ankara.
43. HARTMAN, R., TEECE, D., MITCHELL, W., JORDE, T. (1993). Assessing Market Power in Regimes of Rapid Technological Change. Industrial and Corporate Change, 2, 317-350.
44. HİRŞ, E. (2001). Hukuk Felsefesi ve Hukuk Sosyolojisi Dersleri (3. b.). Ankara.
45. JOUROVÁ, V. (2016). The EU Data Protection Reform and Big Data. European Commission Factsheet https://doi.org/10.2838/190200.
46. JUST, N. (2018). Governing Online Platforms: Competition Policy in Times of Platformization. Telecommunications Policy, 42, 386-394.
47. KAPANCI, K. B. (2021). Özel Hukuk Perspektifinden Büyük Veri: Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile Uyumluluk ve Büyük Veriyi Konu Alan Sözleşmesel İlişkiler Üzerine Bazı Değerlendirmeler. (E. E. AKSOY RETORNAZ, O. G. GÜÇLÜTÜRK, Düzenleyenler) İstanbul.
48. KARABUDAK, H. B., KORKMAZ GÖKA, E., KORKMAZ, G., ÖZBEN, S. (2024). Dijital Pazarlara İlişkin Türk Hukukundaki Düzenlemelerin ve Düzenleme Çalışmalarının Uluslararası Örnekler Işığında Rekabet Hukuku ve Politikası Çerçevesinde Değerlendirilmesi. TEPAV. https://tepav.s3.eu-west-1.amazonaws.com/upload/files/1710479137-4.Dijital_pazarlara_iliskin_Turk_hukukundaki_duzenlemeler.pdf.
49. KAYA, M. B. (2017). Büyük Verinin Hukuki Boyutları. (Ş. SAĞIROĞLU, O. KOÇ, Düzenleyenler) Ankara.
50. KHAN, N., ARSHI, N., HUSSAIN, M. R., NAVEED, Q. N., AHMAD, N., QAMAR, S. (2019). The 51 V's Of Big Data: Survey, Technologies, Characteristics, Opportunities, Issues and Challenges. COINS '19, 19-24.
51. KITCHIN, R., MCARDLE, G. (2016). What makes Big Data, Big Data? Exploring the ontological characteristics of 26 datasets. Big Data & Society. https://doi.org/10.1177/2053951716631130.
52. KIR ŞAHINER, Ç. (2022). Sıfır Fiyatlı Piyasalarda Tüketicilerin ve Verilerin Korunmasının Rekabet Hukuku Perspektifinden İncelenmesi. Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezleri Serisi No: 207.
53. KURDOĞLU, B., ATA, Ç. D. (2021). Veri Ekonomisi ve Rekabet Hukuku. Bilişim Hukuku Dergisi, 2, 266-337.
54. KÜZECİ, E. (2020). Kişisel Verilerin Korunması (4. b.). İstanbul.
55. LANEY, D. B. (2001). 3D Data Management: Controlling Data Volume, Velocity, and Variety. META Group. https://studylib.net/doc/8647594/3d-data-management--controlling-data-volume velocity--an.
56. LUKOIANOVA, T., RUBIN, V. L. (2014). Veracity Roadmap: Is Big Data Objective, Truthful and Credible?. Advances in Classification Research Online, 24(1), 4-15. https://doi.org/10.7152/acro.v24i1.14671.
57. MANDRESCU, D. (2018). The SSNIP Test and Zero-Pricing Strategies: Considerations for Online Platforms. CoRe, 4, 244-257.
58. MARR, B. (2018). Veri Stratejisi (B. Gündüz, Çev.). İstanbul.
59. MASHEY, J. R. (1998). Big data...and the next wave of InfraStress. Usenix. https://www.usenix.org/legacy/publications/library/proceedings/usenix99/invited_talks/mashey.pdf.
60. NEWMAN, J. M. (2016). Antitrust In Zero-Price Markets: Applications. Washington University Law Review, 94, 49-111.
61. NEWMAN, J. M. (2015). Antitrust In Zero-Price Markets: Foundations. University of Pennsylvania Law Review, 164, 149-206.
62. NUCCIO, M., GUERZONI, M. (2018). Big Data: Hell or Heaven? Digital Platforms and Market Power in the Data-Driven Economy. Competition and Change, 23(3), 312-328.
63. OECD. (2020). Abuse of dominance in digital markets, DAF/COMP/GF(2020)4, 1-74. (Abuse of Dominance).
64. OECD. (2016). Bringing Competition Policy to the Digital Era, DAF/COMP(2016)14, 1-40. (Big Data).
65. OECD. (2013). The Role and Measurement of Quality in Competition Analysis, DAF/COMP(2013)17, 1-229. (Quality).
66. OKKAOĞLU, Ç. G. (2020). Yoğunlaşma Kontrolünde Büyük Veri. Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezleri Serisi No: 165.
67. PFEIFFER, R. A. C. (2019). Digital Economy, Big Data and Competition Law. Market and Competition Law Review, 3(1), 53-89.
68. REKABET KURUMU. (2022). E-Pazaryeri Platformları Sektör İncelemesi Nihai Raporu. 1-392. (E-Pazaryeri Platformları).
69. REKABET KURUMU. (2014). Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz. https://www.rekabet.gov.tr/ Dosya/kilavuzlar/hakim-durumdaki-tesebbuslerin-dislayici-davranislarina-iliskin-kilavuz.pdf. (Hakim Durum Kılavuzu).
70. REKABET KURUMU. (2008). İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz. https://www.rekabet.gov.tr/Dosya/kilavuzlar/ilgili-pazarin-tanimlanmasina-iliskin-kilavuz1.pdf. (İlgili Pazar Kılavuzu).
71. REKABET KURUMU. (2019). Rekabet Kurulu Kararlarında Kullanılan İktisadi Analizlere Yönelik El Kitabı.
72. https://www.rekabet.gov.tr/Dosya/geneldosya/1-rikel- pdf. (İktisadi Analizler).
73. REKABET KURUMU. (2019). Rekabet Terimleri Sözlüğü (6. b.). https://www.rekabet.gov.tr/Dosya/geneldosya/rk-terimleri-sozlugu-2018-pdf. (Sözlük).
74. ROBERTSON, V. H. S. E. (2024). The Complementary Nature of the Digital Markets Act and Articles 101 & 102 TFEU. Journal of Antitrust Enforcement, 12(2), 325-330.
75. RUBINFELD, D. L., GAL, M. S. (2017). Access Barriers to Big Data. Arizona Law Review, 59(2), 339-381.
76. RUBINFELD, D. L., RATLIFF, J. D. (2010). Online Advertising: Defining Relevant Markets. Journal of Competition Law and Economics, 1-23. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1734015.
77. SANLI, K. C., DOĞAN, C. (2023). Rekabet Politikası Açısından Dijital Piyasaların Düzenlenmesi: E-Ticaret Kanunu ve Rekabet Kanunu Değişiklik Taslağı. İstanbul.
78. SCHÖNBERGER, V. M., CUKIER, K. (2013). Büyük Veri: Yaşama, Çalışma ve Düşünme Şeklimizi Dönüştürecek Bir Devrim. İstanbul.
79. SHELANSKI, H. A. (2013). Information, Innovation, and Competition Policy for The Internet. University of Pennsylvania Law Review, 1663-1705.
80. STUCKE, M. E. (2018). Should We Be Concerned About Data-Opolies? Geo. L. Tech. Rev., 2, 275–324. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=314445.
81. STUCKE, M. E., GRUNES, A. S. (2016). Big Data and Competition Policy. Rakuten Kobo eBook, 1-437. Oxford.
82. TAŞKIN, İ. (2025). Geleneksel ve Veri Güdümlü Ekonomilerde Hakim Durumun Kötüye Kullanılması. Ankara.
83. TIEN, J. M. (2014). Overview of Big Data: A US Perspective. The Bridge, 44(4), 12-19.
84. TILLY, C. (1984). The Old New Social History and the New Old Social History. Review (Fernand Braudel Center), 7(3), 363-406.
85. WASASTJERNA, M. C. (2020). Competition, Data and Privacy in the Digital Economy: Towards a Privacy Dimension in Competition Policy?. e-Book. 1-431. Alphen aan den Rijn. (Privacy Dimension).
86. WASASTJERNA, M. C. (2019). The Implications of Big Data and Privacy on Competition Analysis in Merger Control and The Controversial Competition-Data Protection Interface. European Business Law Review, 30(3), 337–366. (Big Data and Privacy).
87. WEISS, S. M., INDURKHYA, N. (1998). Predictive data mining: A practical guide. San Francisco.
88. WISMER, S., RASEK, A. (2017). Market Definition in Multi-Sided Markets. DAF/COMP/ WD(2017)33/FINAL, 2-15.