Taksitle Satış Sözleşmesine Hâkimin Müdahalesi

Öz

Taksitle satış sözleşmesi, günümüz ekonomik koşullarında alıcıların peşin olarak edinmesi güç olan mal ve hizmetlere erişimini sağlayan, ancak doğası gereği ciddi riskler barındıran bir sözleşme türüdür.  Bu noktada alıcının dikkat etmesi gereken en temel husus; mal veya hizmetin taksitle alınsa dahi belirli bir ekonomik karşılığının bulunduğu ve kendi ekonomik gücünü aşan ödeme yükümlülüklerinin altına girmemesi gerektiğidir.

Alıcının ödeme güçlüğüne düşmesi durumunda, sözleşmenin sona erdirilmesinin ağır sonuçlarından kaçınmak amacıyla Türk Borçlar Kanunu m.  261, hukuk sistemimizde önem arz etmektedir. Bu hüküm, hâkime taraflar arasındaki sözleşme ilişkisine müdahale ederek, temerrüde düşen alıcıya ödeme kolaylıkları sağlama ve satılanın geri alınmasını yasaklama yetkisi tanımaktadır. Söz konusu müdahale imkânı, sadece alıcıyı korumakla kalmayıp; alıcının sunacağı güvenceler ve satıcının zarar görmemesi şartıyla ekonomik menfaatler dengesini yeniden kurmayı ve "sözleşmenin ayakta tutulması" ilkesini hayata geçirmeyi amaçlamaktadır. Bu anlamda hüküm her ne kadar ilk bakışta sadece alıcıyı koruma amacı taşıyor gibi görünse de Türk Borçlar Kanunu m. 261’in uygulanma şartları dikkate alındığında, hükmün satıcının ekonomik menfaatlerini de koruduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Ancak söz konusu düzenlemenin yargı kararlarına ve uygulamaya yansımasının oldukça sınırlı kaldığı gözlemlenmektedir.

Bu çalışmada, Türk Borçlar Kanunu m. 261 çerçevesinde sözleşmeye hâkimin müdahale yetkisinin sınırları, uygulama alanı ve doğurduğu hukuki sonuçlar; tarafların menfaat dengesi bakımından taşıdığı önem çerçevesinde incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Taksitle satış sözleşmesi
• Tüketici
• Hâkim Müdahalesi
• Temerrüt
• Güvence
• Ödeme Kolaylığı
• Dönme

Judicial Intervention in Installment Sale Agreements

Öz

The installment sale agreement is a type of agreement that provides buyers access to goods and services that are difficult to acquire through cash payments under today's economic conditions, yet it inherently entails significant risks. In this regard, the most fundamental point the buyer must consider is that even if a good or service is acquired in installments, it has an economic value, and the buyer should refrain from undertaking payment obligations that exceed their financial capacity.

In the event that the buyer falls into financial distress, Article 261 of the Turkish Code of Obligations No. 6098 holds significant importance within our legal system to avoid the severe consequences of terminating the agreement. This provision grants the judge the authority to intervene in the agreement-based relationship between the parties, enabling them to provide payment facilitation to the defaulting buyer and prohibit the repossession of the goods sold. This intervention mechanism serves not only to protect the buyer as the weaker party but also aims to restore the balance of economic interests and implement the principle of 'keeping the agreement alive,' provided that the buyer offers adequate security and the seller suffers no loss. In this sense, although the provision appears at first glance to aim solely at protecting the buyer, it would not be incorrect to state that Article 261 also safeguards the seller's economic interests, considering its application requirements. However, it is observed that the reflection of this regulation in judicial decisions and established practice remains quite limited.

This study examines the limits of the judge's intervention authority, its scope of application, and its legal consequences within the framework of Article 261, focusing on its significance regarding the balance of the parties' interests.

Anahtar Kelimeler

• Installment Sale Contract
• Consumer
• Judicial Intervention
• Default
• Adequate Security
• Payment Facilitation
• Withdrawal

Kaynakça

1. ACAR, H. (2013). 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu ile 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un Taksitle Satışlara İlişkin Hükümlerinin Değerlendirilmesi. Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(2), 825-843.
2. AKİPEK, Ş. (2016). Milli Şerh-6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun. (H. TOKBAŞ, Ö. TÜZÜNER, Editörler). İstanbul.
3. AKÜNAL, T. (1972). Mukayeseli Hukukta Taksitle Satım Sözleşmelerinde Alıcıyı Korumaya Yönelen Tedbirler. İstanbul Üniversitesi Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi, 6(9), 79-106.
4. ALTUNKAYA, M. (2008). Taksitle Satımda Alıcının Temerrüdü Hâlinde Satıcının Seçimlik Hakları. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 3 (2), 333-360.
5. ARAL, F., AYRANCI, H. (2021). Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. (14. b.). Ankara.
6. ARAT, A. (2006). Sözleşmenin Değişen Şartlara Uyarlanması. Ankara.
7. ASLAN, İ.Y. (2014). 6502 Sayılı Kanuna Göre Tüketici Hukuku. (4. b.). Bursa.
8. AYDOĞDU, M. , KAHVECİ, N. (2017). Türk Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. Ankara.

9. AYDOĞDU, M., TUNCER, N. (2025). Tüketici Hukuku. Ankara.
10. BAYSAL, B. (2019). Sözleşmenin Uyarlanması. İstanbul.
11. BAYSAL, B., SANLI, K.C. (2022). Serozan Borçlar Hukuku Genel Bölüm. İstanbul.
12. BOLAYIR, N. (2019). Medenî Usûl Hukuku’nda Hâkimin Hukuku Re’sen Uygulaması İlkesi. İstanbul.
13. BUZ, V. (1998). Borçlunun Temerrüdünde Sözleşmeden Dönme. Ankara.
14. ÇABRİ S. (2016). 6502 Sayılı Kanun’a Göre Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Şerhi. Ankara.
15. ÇAĞLAYAN AYGÜN, G. (2023). Borçlar Kanunu Açısından Taksitle Satış Sözleşmelerinde Alıcıyı Koruyan Geri Alma Hakkı. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, (2), 359-385.
16. DEMİR, R. (2013), Türk Borçlar Kanunu Açısından Taksitle Satış Sözleşmeleri. Ankara.
17. DEVELİOĞLU, H.M. (2011). 6098 Sayılı Yeni Türk Borçlar Kanunu’nun “Taksitle Satım” Sözleşmesi ile İlgili Getirdiği Değişiklikler. Legal Hukuk Dergisi, 9 (98), 525-552.
18. EREN, F. (2023). Borçlar Hukuku Genel Hükümler. (28. b.). Ankara (Genel Hükümler).
19. EREN, F. (2023). Borçlar Hukuku Özel Hükümler (11. b.). Ankara (Özel Hükümler).
20. ERGÜNE, M. S. (2013). 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunundaki Taksitle Satışa İlişkin Hükümlerin Uygulama Alanının Belirlenmesi. Prof. Dr. Mustafa Dural’a Armağan, 515-539.
21. ERZURUMLUOĞLU, E. (2015). Sözleşmeler Hukuku (Özel Borç İlişkileri). (5.b.). Ankara.
22. GIGER, H. (1999). Berner Kommentar zum Schweizerisches Obligationenrecht, Besondere Arten des Kaufes, Art. 222-236 OR / Der Tauschvertrag, Art. 237-238 OR, (Band 6). Basel.
23. GUHL, T., KOLLER, A., SCHNYDER, A.K., DRUEY, J. N. (2000). Das Schweizerische Obligationenrecht (9. Aufl.). Zürich. GÜMÜŞ, M. A. (2012). Borçlar Hukuku Özel Hükümler (C. I). İstanbul (Özel Hükümler).
24. GÜMÜŞ, M. A. (2014). 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Şerhi (Madde: 1-46). (C. I). İstanbul (Şerh). İLGÜN, Ö.F. (2021). Tüketici Hukukunda Taksitle Satış Sözleşmesi ve Tüketici Senedi. İstanbul.
25. İNAL, H.T. (2014). 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a Göre Hazırlanmış Tüketici Hukuku (3. b.). Ankara.
26. İNCEOĞLU, M. (1998). Taksitle Satımlarda Tüketicinin Korunması. İstanbul.
27. JÄGGİ, P., GAUCH, P., HARTMANN, S. (2014). Zürcher Kommentar- Art. 18 OR- Auslegung, Ergänzung und Anpassung der Verträge; Simulation (4. Aufl.). Zürich.
28. KAHRAMAN, Z. (2023). Beklenmedik hâller ve Hukuki Sonuçları. İstanbul.
29. KANDEMİR, B. (2021). Taksitle Satış Sözleşmelerinde Tüketicinin Korunması. Ankara.
30. KAPLAN, İ. (2007). Hakimin Sözleşmeye Müdahalesi (2. b.). Ankara.
31. NOMER, H.N., ENGİN, B.İ. (2015). Türk Borçlar Kanunu Şerhi Özel Borç İlişkileri (C. I). Ankara.
32. OĞUZMAN, M. K., BARLAS, N. (2024). Medeni Hukuk. (30. b). İstanbul.
33. OĞUZMAN, M. K., ÖZ, T. (2022). Borçlar Hukuku Genel Hükümler. (20. b., Cilt 20). İstanbul.
34. OZANOĞLU, H. (1999). Tüketicinin Korunması Açısından Taksitle Satım Sözleşmesi. Ankara.
35. ÖKSÜZ, A.G. (2016). 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a Göre Taksitle Satış Sözleşmesi. Ankara.
36. ÖZDEMİR, H., KORKMAZ, Y. (2016). Milli Şerh-6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun. (H. TOKBAŞ, Ö. TÜZÜNER, Editörler). İstanbul.
37. SERDAR, İ. (2012). Taksitle Satış Sözleşmesine İlişkin Hükümlerin Uygulama Alanı. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2 (Özel Sayı), 473-498.
38. SEROZAN, R. (2006). Borçlar Hukuku Özel Bölüm (2. b.). İstanbul.
39. SEROZAN, R. (2007). Sözleşmeden Dönme (2.b.). İstanbul (Dönme).
40. SERT SÜTÇÜ, S. (2023). Borçlar Hukuku Özel Hükümler. (M. T. ÖZ, Editör). Ankara.
41. STAUDER, B. (1996). Basler Kommentar zum Schweizerischen Privatrecht, Obligationenrecht I (Art1-529 OR), Art. 226a-226m (2. Aufl.). (H. HONSELL, N.P. VOGT, W. WİEGAND). Basel ve Frankfurt.
42. TANDOĞAN, H. (2008). Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri (C. I/1). İstanbul.
43. TAT, O. (2024). Eser Sözleşmesinde Beklenmedik Haller (Mücbir Sebepler). Ankara.
44. TEKİNAY, S. S., AKMAN, S., BURCUOĞLU, H., ALTOP, A. (1993). Borçlar Hukuku Genel Hükümler (7. b.). İstanbul.
45. ÜNLÜTEPE, M. (2014). 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a Göre Taksitle Satış Sözleşmesi. Ankara Barosu Dergisi, (2), 293-358 (Tüketicinin Korunması).
46. ÜNLÜTEPE, M. (2011). Türk Borçlar Kanunu Hükümleri Çerçevesinde Taksitle Satım Sözleşmesi. İstanbul (Taksitle Satım).
47. YAVUZ, C., ACAR, F., ÖZEN, B. (2014). Türk Borçlar Hukuku Özel Hükümler (10. b.). İstanbul.
48. YAVUZ, C., TOPUZ, M. (2016). Milli Şerh-6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun. (H. TOKBAŞ, Ö. TÜZÜNER, Editörler). İstanbul.
49. YILMAZ, C. (2012). 6098 Sayılı TBK Çerçevesinde Taksitle Satış Sözleşmesi (TBK m. 253-262). Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2 (Özel Sayı), 443-471.
50. ZEVKLİLER, A., GÖKYAYLA, K.E. (2016). Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri (16. b.). Ankara.
51. ZEVKLİLER, A., ÖZEL, Ç. (2016). Tüketicinin Korunması Hukuku. Ankara.
52. ZINDEL, G.G., SCHOTT B. G. (2020). Basler Kommentar Obligationenrecht I, Art. 373 (7. Aufl.). (C. W. LÜCHINGER, D. OSER). Basel.