Nefret Söyleminin Genişleyen Anlamı: Cinsel Yönelime İlişkin Nefret Söylemi

Öz

Nefret söylemi, toplumun genelinden belirli özellikleri nedeniyle ayrılan bir gruba veya bu grubun üyelerine yöneltilen; ön yargıyı, hoşgörüsüzlüğü veya düşmanlığı yaygınlaştıran ifade biçimleri olarak tanımlanmaktadır. Bu tür söylemlerin sınırlandırılmasına yönelik hukuki yaklaşım, özellikle II. Dünya Savaşı sonrasında kabul edilen uluslararası insan hakları belgeleriyle birlikte belirginlik kazanmış; başlangıçta ağırlıklı olarak antisemitizm deneyimi çerçevesinde şekillenmiştir. Zaman içerisinde bu yaklaşım genişleyerek farklı etnik, dinî ve kültürel gruplara yönelen söylemleri de kapsar hâle gelmiş; günümüzde ise cinsel yönelim temelinde yöneltilen ifadelerin de nefret söylemi kapsamında değerlendirilmesi yönünde hem uluslararası hem de ulusal hukuk düzenlerinde kayda değer bir dönüşüm yaşandığı görülmektedir. Bu süreç, nefret söylemi kavramının koruma kapsamının tarihsel olarak genişlediğini ve yeni ‘kırılgan’ grupların bu çerçeveye dâhil edildiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, söz konusu dönüşümü kronolojik bir perspektifle incelemeyi amaçlamakta; nefret söylemi kavramının uluslararası ve ulusal hukuk düzenlerinde geçirdiği evrimi, özellikle cinsel yönelimin bu kapsama dâhil edilmesi süreci üzerinden ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, yalnızca normatif düzenlemelerdeki değişim değil, aynı zamanda bu normların yargısal düzeyde nasıl yorumlandığı da analiz edilmektedir. Nitekim Türkiye bakımından da bağlayıcı nitelik taşıyan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) çerçevesinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadı bu dönüşümün en görünür yansımalarından birini oluşturmaktadır. Mahkeme, zaman içerisinde geliştirdiği kararları aracılığıyla cinsel yönelime dayalı ifadeleri giderek daha açık bir biçimde nefret söylemi kategorisi içinde değerlendirme eğilimi göstermiş; özellikle son dönem içtihatlarında bu tür ifadelerin Sözleşme’nin 17. maddesi (hakları kötüye kullanma yasağı) kapsamında doğrudan koruma dışında bırakılabilmesi, bu dönüşümün önemli bir göstergesi hâline gelmiştir. Bununla birlikte, nefret söylemiyle mücadele amacıyla getirilen sınırlamaların kapsamının genişlemesi, 10. maddenin (ifade özgürlüğü) sınırlarının daralabileceği yönünde bazı endişeleri de beraberinde getirmektedir. Demokratik toplumlarda ifade özgürlüğünün yalnızca zararsız veya kabul gören düşünceler için değil, rahatsız edici ve tartışmalı görüşler için de güvence oluşturduğu dikkate alındığında, bu sınırın dikkatle çizilmesi gerektiği açıktır. Bu nedenle güncel tartışmalar, bir yandan insan onurunun korunması ve kamu barışının sağlanması adına nefret söylemiyle mücadele ihtiyacını kabul ederken, diğer yandan ifade özgürlüğünün aşırı daraltılmaması gereğine odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Nefret Söylemi
• Cinsel Yönelim
• LGBTİQ+
• Sınırlama
• İfade Özgürlüğü.

The Expanding Meaning of Hate Speech: Hate Speech Based on Sexual Orientation

Öz

Hate speech is generally defined as forms of expression directed against a group or its members who are distinguished from the rest of society by certain characteristics, and which promote prejudice, intolerance, or hostility. The legal approach to restricting such expressions became more clearly articulated in the aftermath of the Second World War through the development of international human rights instruments, initially shaped largely by the experience of antisemitism. Over time, this approach has expanded to encompass expressions targeting various ethnic, religious, and cultural groups. More recently, a significant transformation has taken place at both the international and domestic levels, whereby expressions based on sexual orientation have increasingly been recognized as falling within the scope of hate speech. This development demonstrates that the concept of hate speech has evolved historically, extending its protective reach to include new ‘vulnerable’ groups. This study aims to examine this transformation from a chronological perspective, focusing on the evolution of the concept of hate speech in both international and domestic legal systems, particularly with regard to the inclusion of sexual orientation within its scope. In this context, the analysis is not limited to normative developments but also addresses how these norms have been interpreted at the judicial level. In this regard, the case-law of the European Court of Human Rights, which is also binding for Türkiye, constitutes one of the most visible manifestations of this transformation. Through its evolving jurisprudence, the Court has increasingly tended to classify expressions concerning sexual orientation within the category of hate speech. In its more recent decisions, the possibility of excluding such expressions from protection under Article 10 (freedom of expression) of the Convention by relying on Article 17 (prohibition of abuse of rights) indicates a further consolidation of this trend. However, the gradual expansion of restrictions introduced in the name of combating hate speech has also raised concerns regarding the potential narrowing of the scope of freedom of expression. In democratic societies, freedom of expression protects not only inoffensive or widely accepted ideas, but also those that may offend, shock, or disturb. Accordingly, it is essential that the boundaries between hate speech and protected expression be drawn with particular care. Contemporary debates therefore reflect a dual concern: while recognizing the necessity of combating hate speech in order to protect human dignity and maintain public order, they also emphasize the need to avoid excessive limitations on freedom of expression.

Anahtar Kelimeler

• Hate Speech
• Sexual Orientation
• LGBTIQ+
• Restriction
• Freedom of Expression

Kaynakça

1. AKI, İ. E. (2024). Cinsel Yönelim ve Cinsiyet Kimliği Açısından Adalete Erişim: Bağlayıcı Olmayan Uluslararası İnsan Hakları Metinleri Çerçevesinde Bir İnceleme. Ankara Barosu Dergisi, 82(2), 117-207.
2. AKKAŞ, A. H. (2006). İfade Hürriyeti Bağlamında Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik Suçu. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(1), 89‑106.
3. ALACAKAPTAN, U. (2000). Fikir ve Düşünce Özgürlüğü ve Tehlike Suçları, Çağdaş Batı Hukukunda Bu Konudaki Düşünce ve Uygulamalar. Hukuk Kurultayı, 6-32.
4. ALKIVIADOU, N., BELAVUSAU, U. (2021). Rien Que Des Mots: Counteracting Homophobic Speech in European and U.S. Law. International Journal of Discrimination and the Law, 374‑400.
5. ALTIPARMAK, K. (2007). Kutsal Değerler Üzerine Tezler ve İfade Özgürlüğü: Toplu Bir Cevap. içinde İfade özgürlüğü: İlkeler ve Türkiye (T. BORA, Editör). (73‑115). İstanbul: İletişim Yayınları.
6. APİŞ, Ö. (2017). Halkı Kin ve Düşmanlığa Alenen Tahrik veya Aşağılama Suçları (TCK m.216). Ankara: Adalet Yayınevi.
7. ARTUK, M. E., GÖKÇEN, A., ALŞAHİN, M. E., ÇAKIR, K. (2017). Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Adalet Yayınevi.
8. ATAK, H., KIRMAN, T. (2020). Homofobi: Kuramsal ve Görgül bir Değerlendirme. Researcher: Social Science Studies, 8(1), 86‑104.

9. AYDIN, Ö. D. (2004). Üç Demokraside Düşünce Özgürlüğü ve Ceza Hukuku I, Amerika Birleşik Devletleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
10. BARAK, A. (2015). Human Dignity: The Constitutional Value and the Constitutional Right. Cambridge: Cambridge University Press.
11. BAZYLER, M. J. (2017). Holocaust, Genocide, and the Law: A Quest for Justice in a Post-Holocaust World. Oxford: Oxford University Press. BEKAR ERGÜNE, E. (2020). Tehlike Suçları Bağlamında Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik veya Aşağılama Suçları (TCK m 216). İstanbul Hukuk Mecmuası, 78(3), 1675-1721.
12. BENOÎT-ROHMER, F. (2008). Legal Study on Homophobia and Discrimination on Grounds of Sexual Orientation, report on France, European Union Agency for Fundamental Right.
13. BIDNEY, D. (1959). The Philosophical Presuppositions of Cultural Relativism and Cultural Absolutism. Leo R. Ward (Ed.), Ethics and the Social Sciences (51‑76). Indiana: University of Notre Dame Press.
14. BLEICH, E. (2011). The Rise of Hate Speech and Hate Crime Laws in Liberal Democracies. Journal of Ethnic and Migration Studies, 37(6), 917‑934. BOLLEYER, N., SCHROEDER, P. (2025). Liberal-democratic self-defense through rights restrictions. Journal of European Public Policy, 1‑25.
15. BOSWELL, J. (1980). Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality. Chicago: University of Chicago Press.
16. BOYARIN, D. (1997). Unheroic Conduct: The Rise of Heterosexuality and the Invention of the Jewish Man. California: University of California Press.
17. BRUGGER, W. (2003). The Treatment of Hate Speech in German Constitutional Law. German Law Journal, 4(1), 1‑44.
18. BUTLER, J. (2001). Gender Trouble, Feminism and the Subversion of Identity. New York: Routledge.
19. DOW, D. (1998). The Moral Failure of the Clear and Present Danger Test. William & Mary Bill of Rights Journal, 6(3), 733-752.
20. DWORKIN, R. (1981). Is There a Right to Pornography? Oxford Journal of Legal Studies, 1(2), 177‑212.
21. EISEN, J. (2017). Grounding Equality in Social Relations: Suspect Classification, Analogous Grounds and Relational Theory, Queen’s Law Journal, 42(2), 41-98. ERDEM, F. H. (2003). TCK’nun 312. Maddesinin Koruduğu Hukuksal Değerin Kısa Bir Analizi: Türkiye Devlet Düzeni v. Demokratik Kamu Düzeni. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 52(1), 37-62.
22. ERSOY, U. (2020). Ceza Hukukunun Gri Alanı: Tehlike Suçları, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi ,1(41), 27-64.
23. EUROPEAN COMMISSION AGAINST RACISM AND INTOLERANCE (2016). ECRI report on Turkey (fifth monitoring cycle). Council of Europe.
24. EUROPEAN COMMISSION AGAINST RACISM AND INTOLERANCE (2025). ECRI Report on Türkiye (sixth monitoring cycle). Council of Europe.
25. FINEMAN, M. A. (2008). The Vulnerable Subject: Anchoring Equality in the Human Condition. Yale Journal of Law and Feminism, 20(1), 1-23.
26. FOUCAULT, M. (1978). The History of Sexuality, Volume 1: An Introduction. (R. HURLEY, Translator). New York: Pantheon Books.
27. FRASER, D., CAESTECKER, F. (2013). Jews or Germans? Nationality Legislation and the Restoration of liberal Democracy. Law and History Review, 31(2), 391‑422.
28. GAGNON, R. A. J. (2001). The Bible and homosexual practice. Theology Matters, 7(6), 1‑17.
29. GÖKÇEN, A. (2001). Halkı Kin ve Düşmanlığa Açıkça Tahrik Cürmü (TCK m. 312/2). Liberal Düşünce Topluluğu: Ankara.
30. HARE, I. , WEINSTEIN, J. (2009). General Introduction: Free Speech, Democracy and Suppression of Extreme Speech. in Extreme Speech and Democracy. Oxford University Press.
31. HAREL, A. (2012). Hate speech and Comprehensive Forms of Life. in The Content and Context of Hate Speech (M. HERZ, P. MOLNAR, Edited by). New York: Cambridge University Press.
32. HART, H. L. A. (2021). Law, Liberty and Morality. Stanford University Press. HEPPLE, B. A. (1969). The British Race Relations Act, 1965 and 1968. University of Toronto Law Journal, 19(2), 248‑257.
33. HEREK, G. M. (2004). Beyond Homophobia. Sexuality Research & Social Policy, 1(2), 6‑24.
34. HEYMAN, S. J. (1998). Righting The Balance: An Inquiry into the Foundations and Limits of Freedom of Expression. Boston Law Review, (78), 1277-1317.
35. INTERNATIONAL COMMISSION OF JURISTS (2009). Sexual Orientation, Gender Identity and International Human Rights Law. Geneva.
36. JOHNSON, P. (2013). Homosexuality and the European Court of Human Rights. Routledge.
37. KAEMPER, S., STELLBRINK, M. (2021). German Legislation Against Hate Speech and Antisemitism: What Applies Today and What Comes Next, Justice, (66), 33-41.
38. KEANE, D. (2007). Attacking Hate Speech under Article 17 of the European Convention on Human Rights. Netherlands Quarterly of Human Rights, 25(4), 641-663.
39. KISKA, R., COLEMAN, P. (2012). Freedom of Speech and Hate Speech. International Journal for Religious Freedom, 5(1), 1129-1142.
40. KITSOU, S. (2025). From Silence to Empowerment: Rethinking the EU’s Legal Response to Hate Speech. in Standing Up for the Voiceless? (D. DUEZ & C. RIZCALLAH, Editors), Brussels.
41. KUBLBECK, E. (2014).Legal Study on Homophobia and Discrimination on Grounds of Sexual Orientation and Gender Identity, European Union Agency for Fundamental Rights.
42. KOCASAKAL, Ü. (2015). 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda Nefret ve Ayrımcılık suçu. Ceza Hukuku Dergisi, 10(28), 7‑40.
43. LAWRENCE, C. R. (1987). The Id, the Ego and Equal Protection. Stanford Law Review, 39, 317‑387. LEIGH, I. (2009). Homophobic Speech, Equality Denial, and Religious Expression. In Hare & Weinstein (Eds.), Extreme Speech and Democracy.
44. LEOPOLD, P. (1977). Incitement to Hatred. Public Law, 389‑405.
45. MATSUDA, M. (1989). Public Response to Racist Speech: Considering the Victim’s Story” Michigan Law Review, (87), 2320-2381.
46. MAYRHOFER, M. (2025). The Concept of Vulnerability and its Relation to the Concepts of Inequality and Discrimination - a Review Article. The International Journal of Human Rights, 29(9), s. 1589–1618.
47. METİN, U. C. (2024). Avrupa İnsan hakları Sözleşmesi’nin Uygulamasında Demokratik Toplumda Gereklilik Ölçütü. Ankara: Yetkin Yayıncılık.
48. MBONGO, P. (2009). Hate Speech in French Law. İçinde Hare & Weinstein (Ed.), Extreme Speech and Democracy.
49. MCHANGAMA, J., ALKIVIADOU, N. (2021). Hate Speech and the European Court of Human Rights: Whatever Happened to the Right to Offend, Shock or Disturb?. Human Rights Law Review, 21, 1008-1042.
50. MCGINNIS, L. (2020). Points of Progress: Norway Updates Hate Speech Laws. https://www.csmonitor.com (E.T. 02.02.2026).
51. MOECKLI, D. (2014). Equality and non-Discrimination. in International Human Rights Law. (D. MOECKLI, S. SHAH, S. SIVAKUMARAN, Editors). Oxford: Oxford University Press, 148–164.
52. ORTA, İ. M., CAMGÖZ, S. M. (2018). Türkiye’de Yapılan Homofobi Çalışmalarına Genel Bir Bakış. DTCF Dergisi, 58(1), 410‑440.
53. ÖLÇEK, F. (2026). Dijitalleşme ve İfade Özgürlüğü: İfadeye Yeni Bir Sınır Mı?, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 30(2), 1095-1160. ÖLÇEK, F. (2026). İnsan Hakları Perspektifinden Nefret Söylemi: Temeli, Niteliği ve Sınırları. Ankara: Adalet Yayınevi.
54. POST, R. C. (1995). Domains: Democracy, Community, Management. Harvard University Press.
55. POPPER, K. (2013). The Open Society and Its Enemies. Princeton: Princeton University Press.
56. SADURSKI, W. (1999). İfade özgürlüğü ve Sınırları. Ankara: Liberal Düşünce Topluluğu.
57. SALİHPAŞAOĞLU, Y. (2020). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Yargılamada Kullandığı Yöntem, İlke ve Usuller. Ankara: Adalet Yayınevi.
58. SEDGWICK, E. K. (1990). Epistemology of the Closet. Berkeley: University of California Press.
59. SCANLON, T. (1972). A Theory of Freedom of Expression. Philosophy and Public Affairs, 204‑226.
60. STEIN, E. (1986). History Against Free Speech. Michigan Law Review, 85(2), 277‑324.
61. SUK, J. C. (2012). Holocaust Denial and Free Speech. in The Content and Context of Hate Speech (M. HERZ, P. MOLNAR, Edited by). New York: Cambridge University Press.
62. SUMNER, L. (2004). The Hateful and the Obscene, Studies in the Limits of Free Toronto: Expression. University of Toronto Press.
63. SOTTIAUX, S. (2022). Conflicting Conceptions of Hate Speech in the ECtHR’s Case Law, German Law Journal, (22), 1193-1211.
64. SOYASLAN, G. (2024). Tahrik Suçları ve Açık ve Yakın Tehlike Standardı. Ankara: Yetkin Yayıncılık.
65. ŞAHİN, E. (2013). TCK 122 Nefret ve Ayrımcılık Maddesi. Kaos GL Yayınları.
66. ŞİRİN, T. (2018). Homofobinin Anayasal Üretimi. Anayasa Hukuku Dergisi, 7(14), 513‑561.
67. ÖZBEK, V. Ö., DOĞAN, K., BACAKSIZ, P., TEPE, İ. (2018). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
68. ÖZGENÇ, İ. (2018).Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (14. b.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
69. ÖZSUNGUR, B. (2010). Cinsel Kimlik Gelişimi. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 17(3), 163‑174.
70. TACAR, P. (2013). AB’nin Irkçılık ve Yabancı Düşmanlığı ile Mücadele Çerçeve Kararı. Ermeni Araştırmaları, (44), 57‑84.
71. TÜRAY, A. (2016). Nefret Söylemi Bağlamında Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik Suçu. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
72. TOBLER, C. (2014). Equality and Non-Discrimination under the ECHR and EU Law. ZaöRV, (74), 521-561
73. TOPTAŞ, E. (2022). AİHM Kararlarında Nefret Söylemi İkilemi. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12(2), 973‑1002.
74. UYGUN, O. (2008). Nefret İfadesi ve İfade Özgürlüğü. Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, (1), 7-25.
75. ÜNAL, O. G. (2023)Türk Ceza Hukukunda Tehlike Suçları. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
76. VAN DE VEN, P., BAILEY, M. (1996). Measuring Homophobic Reaction. Archives of Sexual Behavior, (25), 155‑179.
77. VOORHOOF, D. (2020). ECtHR: Lilliendahl v. Iceland. https://backoffice.biblio.ugent.be (E.T. 29.08.2025). VOORHOOF, D. (2023). ECtHR: Lenis v. Greece. https://backoffice.biblio.ugent.be (E.T. 02.09.2025).
78. ZAFER, H. (2015). Ceza Hukuku Genel Hükümler TCK m. 1-75. İstanbul: Beta Basım Yayın.
79. WAITES, M. (2005). The Age of Consent. Palgrave Macmillan.
80. WALDRON, J. (2010). Dignity and Defamation: The Visibility of Hate. Harvard Law Review, (123), 1586-1657.
81. WEINBERG, George (1972). Society and the Healthy Homosexual. St. Martin’s Press.
82. WINTEMUTE, Robert (1997). Sexual Orientation and Human Rights. Oxford University Press.