İş Hukukunda Psikososyal Risklerin UÇÖ 190 Sayılı Sözleşmesi ve 206 Sayılı Tavsiye Kararı Çerçevesinde Değerlendirilmesi

Öz

21 Haziran 2019 tarihinde, Uluslararası Çalışma Konferansı’nda 190 sayılı Şiddet ve Taciz Sözleşmesi ve 206 sayılı Tavsiye Kararı kabul edilmiştir. Sözleşme’nin temel ilkelerinden birini çalışma yaşamı ile ilişkili olan her türlü şiddet ve tacizi kanunla yasaklamak oluşturmaktadır. Şiddet ve taciz olayının çalışma yaşamında yaygın bir insan hakkı sorunu olduğunu dile getiren Sözleşme; şiddet ve taciz kavramlarına yeni bir boyut kazandırmayı hedeflemektedir. Kavramlar arasında bütüncül bir yaklaşımın benimsendiği Sözleşmede şiddet ve taciz kavramları bir bütün olarak ele almıştır. Ayrıca, çalışma yaşamında var olan şiddet ve taciz temelli çeşitli psikososyal riskler de ilk defa bu Sözleşme kapsamında ele alınarak bu alanda öncü ve önemli bir uluslararası standart olma amaçlanmaktadır. Toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ve taciz, aile içi şiddet, siber zorbalık, misilleme gibi iş sağlığı ve güvenliği yönünden çalışma ortamında psikososyal risk olarak kabul edilebilecek olgulara ilişkin yaklaşımın ne şekilde olması gerektiği üzerinde durulan Sözleşmede gerek Sözleşmeyi onaylayan devletlere gerekse işverenlere birtakım sorumluluklar yüklenmekte ve  söz konusu psikososyal risklerin iş sağlığı ve güvenliği açısından oluşturacağı olumsuz sonuçları bertaraf etmeyi amaçlayan önleyici bir yaklaşım sergilenmesi hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• 190 Sayılı Sözleşme
• Psikososyal Riskler
• Şiddet ve Taciz
• Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddet ve Taciz
• Aile İçi Şiddet
• Siber Zorbalık
• Misilleme

Assessment of Psychosocial Risks in Labor Law within the Framework of ILO Convention No. 190 and Recommendation No. 206

Öz

On 21 June 2019, the International Labour Conference adopted the Violence and Harassment Convention No. 190 and Recommendation No. 206. One of the main principles of the Convention is to prohibit by law all forms of violence and harassment related to the world of work. Stating that violence and harassment is a common human rights problem in the world of work, the Convention aims to bring a new dimension to the concepts of violence and harassment. In the Convention, which adopts a holistic approach between the concepts, the concepts of violence and harassment are treated as a whole. In addition, various psychosocial risks based on violence and harassment that exist in working life are addressed for the first time within the scope of this Convention, aiming to be a pioneering and important international standard in this field. The Convention, which emphasizes the approach to phenomena such as gender-based violence and harassment, domestic violence, cyberbullying, retaliation, which can be considered as psychosocial risks in the working environment in terms of occupational health and safety, imposes certain responsibilities on both ratifying states and employers, and aims to take a preventive approach aimed at eliminating the negative consequences of these psychosocial risks in terms of occupational health and safety.

Anahtar Kelimeler

• Convention No. 190
• Psychosocial Risks
• Violence and Harassment
• Gender-Based Violence and Harassment
• Domestic Violence
• Cyberbullying
• Retaliation

Kaynakça

1. AKALIN, A. E. (2020). İşyerinde Şiddet ve Taciz. Kadının Çalışma Hayatındaki Yeri. Ankara.
2. ALPAGUT, G. (2020). Çalışma Yaşamında Şiddet ve Tacizin Önlenmesine İlişkin 190 Sayılı ILO Sözleşmesi Aile İçi Şiddet-Çalışma Yaşamı İlişkisi. İstanbul Gedik Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(1), 21-42.
3. BAKIRCI, K. (2020). Uluslararası Çalışma Örgütü’nün 190 Sayılı Sözleşmesi ve 206 Sayılı Tavsiye Kararı Işığında İş Yaşamında Şiddet, Taciz, Misilleme ve Ev İçi Şiddet. TBB Dergisi, (151), 29-60.
4. BAKIRCI, K. (2012). Uluslararası Hukuk, AB ve ABD Hukuku ile Karşılaştırmalı Çalışma Yaşamında Kadın Erkek Eşitliği Arayışı Cinsiyet Ayrımcılığı Yasağı ve Türkiye. Ankara. (Ayrımcılık Yasağı).
5. BAKIRCI, K. (2009). Aile İçi veya Birlikte Yaşayanlar Arasındaki Şiddete İş Hukuku Araçlarıyla Müdahale Edilebilir Mi?. Çalışma ve Toplum Dergisi, 21(2, Türkel Minibaş Anısına), 111-120 .(Aile İçi Şiddet).
6. CARLSON, E. S., OLNEY, S. (2021). A New Global Mandate to End Violence and Harassment in the World of Work: A Gender-Responsive Approach. 35 ABA Journal of Labor&Employment Law. https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_INSTRUMENT_ID:4000085(E.T.07.03.2025), 493-510.
7. CHAPPE, D., DI MARTINO, V. (2006). Violence at Work. International Labour Office Geneva.
8. DEMİRKAYA, S., GÜLER, C. (2021). Çalışma Yaşamında İşçinin Kişilik Haklarının Korunması Bağlamında ILO’nun 190 Sayılı Şiddet ve Taciz Sözleşmesinin Değerlendirilmesi. Çalışma ve Toplum, 4(71), 2753-2796.

9. DURSUN, S., AYTAÇ, S. (2011). İşyeri Şiddet Davranışlarının Çalışanlar Üzerindeki Etkisi: Bir Uygulama. TİSK Akademi, (1), 6-29.
10. ELBİR, N. (2021). İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunda İşe Bağlı Stres Kavramı, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 27(1), 798-824.
11. ERDOĞAN, Ç. (2023). İş İlişkisinde Cinsel ve Cinsiyetçi Taciz. Ankara.
12. ERKANLI BAŞIBÜYÜK, B. (2020). İşçinin İş görmekten Kaçınma Hakkı (1. b.). Ankara.
13. GÜZEL, A. (2022). Şiddet ve Tacizden Arınmış Bir Çalışma Yaşamına Doğru!... KHAS Hukuk Bülteni 2021-2022 Akademik Yılı Derlemesi (B. BAYSAL, N. ARAT, Editörler). İstanbul, 205-215.
14. KANDEMİR, M. (2017). İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Boyutu ile Psikososyal Riskler. Ankara.
15. KÖKKILINÇ, A. G. (2019). Çalışma Yaşamında Şiddet ve Tacizin Ortadan Kaldırılmasına İlişkin ILO Normları ve Türk İş Hukuku Mevzuatı Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, Cilt: 16, Sayı: 64,1411-1448.
16. LOGAR, R., MARVANOVA VARGOVA, B. (2021). Ev İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bununla Mücadelede Etkili Çok Kurumlu İş Birliği. Avrupa Konseyi.
17. MINGEIROU, K., OLNEY, S. (2019). Çalışma Yaşamında Kadınlara Yönelik Şiddet ve Tacizle Mücadele El Kitabı, New York, UnWomen.
18. ÖKTEM SONGU, S., ŞAHİN EMİR, A, (2020). 6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesinde Dair Kanun’un Çalışma İlişkilerine Etkisi. MARUHAD, 26(2), 1157-1178.
19. ÖZDEMİR, E. (2020). İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku Dersleri. İstanbul.
20. ÖZDEMİR, E. (2006). İşyerinde Cinsel Taciz. Çalışma ve Toplum, 4 (11), 83-96. (Cinsel Taciz).
21. ÖZER, H. D. (2019). Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun Kapsamında Verilen Tedbir Kararlarının İş Hukukuna Yansıması, 2. Uluslararası Kadın ve Hukuk Kongresi, C. 2, Türkiye Barolar Birliği, Ankara, 1177-1187. (Ailenin Korunması).
22. ÖZER, H. D. (2019). Pandemi Döneminde Artan Tehlike: İşyerinde Siber Zorbalık, Selçuk Hukuk Kongresi Özel Hukuk Tebliğleri Tam Metinler Kitabı. (A. UYUMAZ, M. AKÇAAL, E. TÜZEMEN ATİK, Editörler), 133-152. (Siber Zorbalık).
23. PILLINGER, J., SCHMIDT, V., WINTOUR, N. (2016). Negotiating For Gender Equality, Labour Relations and Collective Bargaining, ILO, Geneva.
24. REEVES, C., KELLY, A. M. O. (2007). The Effects and Costs of Intimate Partner Violence for Work Organizations. Journal of Interpersonal Violence, (22), 327-344.
25. ŞİŞLİ, Z. (2020). Uluslararası Çalışma Örgütü 190 Sayılı Sözleşmesi Işığında Bir İş Sağlığı Güvenliği Tehlikesi Olarak İşyerinde Fiziksel Şiddet. Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1), 2949-2967.
26. TREBILCOCK, A. (2019). What the New Convention on Violence and Harassment Tells Us About Human Rights and ILO. ILO 100 Law for Social Justice (G. P. POLITAKIS, T. KOHIYAMA, T. LIEBY, Editors). International Labour Office Geneve, 1036-1038.
27. TUSKAN, A. A., (2012). Toplumsal Cinsiyet Toplumda Kadına Biçilen Roller ve Çözümleri. TBB Dergisi, XXV (99), 445-449.
28. YILMAZ, F., (2013). 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda Önleyici Yaklaşım ve İşverenin Yükümlülükleri. TÜHİS İş Hukuku ve İktisat Dergisi, 24(6), 25(1-2), 44-69.