Zayıf Hadis Olgusu Çerçevesinde Az Zayıf (Da‘f Yesîr) Tabirinin Anlam Değeri ve Kapsamı
Öz
Beşerî imkanlar nispetinde objektif kriterlerle nakledilen bir haberin muhatapta uyandırdığı güvenilirlik derecesi olgusal olarak farklıdır. Bu kapsamda sahih, hasen ve zayıf kategorilerine ayrılan hadislerin her bir grubu kendi arasında da farklı derecelere sahiptir. Zayıflığa sebep olan durumların farklılığına bağlı olarak zayıf hadisin mertebeleri de azlık ve çokluğa göre az, orta ve şiddetli olmak üzere üçe taksimi mümkündür. Bir hadisin zayıf kabul edilmesi ya senedinin inkıtaına veya râvîsinin ta‘n sebebine veya metnin durumuna göredir. Zayıflık derecesi ise sebep ve durumun farklılığına göre değişir. En kritik konumda olanlar kabul ve redde aynı derecede ihtimali olan da‘f yesîr/az zayıf vasfına sahip olanlardır. Kabul ve redde aynı derecede ihtimali oldukları için mütâbaat, şâhid, âlimlerin ameline mazhar olmak, telakki bi’l-kabûl veya Kur’an’ın şehadeti gibi dıştan bir destekle artı bir değer/güvenilirlik kazandıkları için zayıflıkları giderilebilmektedir. Ancak tek başlarına ma‘mûlün bih kabul edilemeyen bu rivayetlerin kendi düzeylerinde başka bir rivayete ihtiyaçları vardır. Tek senetli bu tür bir hadis için araştırma sonucu bulunan destekleyici rivayet daha güçlü olursa merkeze daha güçlü olanın alınması daha uygun ve mantıklı olacağı için bunu güçlünün zayıfı desteklemesi değil tersten bir desteklemeden bahsedilebilir. Bulunan destekleyici rivayet daha düşük derecede olursa bunun da desteğinden bahsedilemez. Böylesi bir rivayet ancak kendi düzeyinde başka bir rivayetle desteklenebilir. Da’f yesîr genellikle giderilmesi mümkün olan zapta yönelik bu derecedeki kusurlardır. Bir râvînin veya hadisin zayıf olduğu hükmüne varabilmek için gerek müşahedeye dayalı müzakereler yoluyla yapılan tespitlerle gerekse rivayetlerini güçlü râvîlerin rivayetlerine yapılan mukayeselerle tespit edilen hata oranlarına bağlıdır. Tespit edilen hatalar nadirin biraz üstünde olursa bu durum râvîyi da‘f yesîr/az zayıf konumuna düşürür. Aynı düzeyde misli başka bir rivayetle gelmesi bunun doğru nakledilmiş olma kanaatini ihtimalin üzerine çıkartarak şüpheleri gidermiş olur. Da‘f yesîr ile nitelenen bir râvînin rivayetinde tek kaldığı hadis, zayıf hadisin en üst, desteklendiğinde ise mamulün bih hadisin en alt derecesini ifade ettiği için bu kavram daha çok hasen ligayrihi olan hadisler çerçevesinde mütalaa edilmektedir. Destekle giderilmesi mümkün olan bir zayıflık olduğu için başka bir tarikle rivayet edilmiş olması o hadisin aslı olduğuna delalet eder. Böylece hadis zayıf konumdan hasen ligayrihi derecesine yükselmiş olur. Zayıf hadisle alakalı oldukça fazla çalışmalar yapılmıştır. Konu genel olarak zayıf hadisin tanımı, amel etmenin hükmü, amel etme alanları ve desteklenme yolları ekseninde tartışılmış, ancak amel edilebilirlik açısından da‘f yesîrin kavram olarak karşılığı ve değerinden bahsedilmemiş, bununla beraber söz konusu çalışmaların bazılarında desteklenmeye konu edilen zayıf hadis çeşitlerinde oldukça mütesâhil davranılmıştır. Biz bu çalışmamızda desteklenmeye konu edinilecek da‘f yesîrin tanımı ve sınırlarını belirlemeye çalıştık. Tespit ve değerlendirme şeklinde tümevarım yöntemi ile hareket edilen bu çalışmada birinci derecede başvuru kaynaklarımız hadis usulü kitapları ve şerhleridir.
Anahtar Kelimeler
The Meaning Value and Scope of the Term “Less Weak” (Da'f Yesīr) within the Framework of the Phenomenon of Weak Hadith
Öz
The degree of reliability that a news conveyed by objective criteria in proportion to human possibilities is phenomenally different. In this context, each group of hadiths divided into sahih, hasan and weak categories has different degrees among themselves. Depending on the difference in the situations that cause weakness, it is possible to divide the levels of weak hadith into three as “little”, ‘moderate’, and “severe” according to their scarcity and abundance. A hadith is considered weak either on the basis of the inconsistency of its senad or the reason for the ta'n of its narrator or the status of the text. The degree of weakness varies according to the difference in reason and situation. The most critical ones are those that have the characteristic of “da'f yesīr: the least weak”, which are equally likely to be accepted and rejected. Since they are equally likely to be accepted and rejected, their weaknesses can be eliminated with external support, such as mutabaat, shahid, the practice of scholars, talaqqi bilkabūl, or the testimony of the Qur'ān, as they gain added value/reliability. However, these narrations, which cannot be accepted as mamulun bih on their own, need another narration at their own level. If the supporting narration found as a result of the research for such a hadith with a single script is stronger, it would be more appropriate and logical to take the stronger narration to the center, so we can talk about a reverse support, not the strong supporting the weak. If the supporting narration found is of a lesser degree, there can be no support for it. Such a narration can only be supported by another narration on its own level. Da'f yathīr is this degree of defect in the dictation, which can usually be remedied. In order to conclude that a narrator or hadith is weak, it depends on the rate of errors detected both through observational discussions and comparisons with the narrations of strong narrators. If the detected errors are slightly above rare, this makes the narrator “da'f yesīr: slightly weak”. The fact that he comes with another narration of the same level raises the opinion that it was transmitted correctly above the probability and removes doubts. Since a hadith in which a narrator who is characterized by da'f yesīr is alone in his narration expresses the highest level of weak hadith and the lowest level of ma‘mulun bih hadith when it is supported, this concept is mostly considered within the framework of hasan ligayrihi hadiths. Since it is a weakness that can be removed with support, the fact that it is narrated in another narration indicates that it is authentic. Thus, the hadith is elevated from weak to hasan ligayrihi. There have been many studies on weak hadith. In general, the subject has been discussed in terms of the definition of weak hadith, the ruling of practicing it, the areas of practicing it, and the ways of supporting it, but the conceptual equivalent and value of “da'f yesīr” in terms of practicability has not been mentioned, and some of these studies have been quite modest in the types of weak hadith that are subject to support. In this study, we have tried to determine the definition and boundaries of da'f yesīr to be supported. In this study, which will be carried out by inductive method in the form of determination and evaluation, our primary sources of reference are the books and commentaries of the hadith methodology.
Anahtar Kelimeler
