A Review of el-Muddaththir 11-26 in the Framework of the Social Psychology Theories

Öz

The surah of el-Muddaththir is one of the first surahs of the Qurʾān according to the chronological order of the revelation. In this surah, between the verses 11-26, the story of the harsh opposition by polytheists of Mecca is told through the story of Walīd ibn al-Mughīrah. In this study, we tried to examine these verses in the framework of the social psychological models named “social identity theory”, “realistic conflict theory” and “stereotype psychology”, which are subgroups of the discipline of social psychology. This study includes the interdisciplinary collaboration between theology and social science and supports that using social science as a tool to understand the Qurʾān will be insightful. This study consists of two parts. The first part includes the theoretical background information about the relevant concepts of social psychology. The second part explains the Qurʾānic verses in the light of these social psychology concepts.

According to the social identity theory that was developed under the discipline of social psychology, every individual has two types of identities; one personal identity and one social identity. Personal identity refers to individual’s specific qualities such as his/her psychological characteristics or physical and mental capacities. On the other hand, an individual’s social identity takes form as a result of his/her involvement in groups with the same race, religion, or political views as himself/herself. In this context, when an individual expresses his/her social identity, that individual actually reflects his/her involvement in such groups. The phenomenon of which identity would govern on individual’s behavior highly depends on his/her mental or social state.

The realistic conflict theory proposes competition may arise as a result of conflicting goals between different group members. This competition to reach similar goals would result in an intergroup hostility. The competition between groups would create to a biased positive view for the group that the individual is a part of and negative view about the other group. This would lead to creating stereotypes against the other group.

In social psychology, stereotype is described as images in an individual’s mind, which are partially constructed by the individual’s social environment and partially constructed by the individual’s personality. These stereotypes determine our behavior and expectations against the outside world, so that they help us filter out the objective reality and shape the way that we perceive the events, other individuals or other groups. The stereotypes created against the other group are not created by only a couple crazy or neurotic members. In contrast, in the case of a fight between two groups, the stereotypes are created by the members of each groups, who are known to be the most reliable and influential individuals.

In this study, the verses 11-25 of el-Muddaththir are studied using the framework explained above. The verses 11-17 mention the worldly goods that are given by Allah to Walīd ibn al-Mughīrah, without mentioning his name explicitly. However, Walīd continues to be greedy and obstinate toward the verses revealed by Allah. Therefore, the verses mention that he will be obliged to climb a slippery mountain, his life in the world will turn to a misery, and he will suffer in the afterlife. If the story is evaluated in the framework of the social psychology theories, it can be concluded that the verses actually refer to the group of disbelievers/polytheists for which Walīd was a prominent figure, as well as Walīd himself. Obviously, he was not alone and the verses indicated that the polytheists of Mecca formed an opposition group; therefore, they formed a different social identity. As a conclusion, there were one group of disbelievers and another of group of believers which were going to be the subject of the following verses of the Qurʾān.  The social identity of the polytheists would also play a significant role in their daily decisions. The two circumstances that were believed to be the asbāb al-nuzūl (occasions of revelation) of the verses that were reviewed above supports this conclusion. The verses 18-26 discuss what Walīd ibn al-Mughīrah’s tribe would prefer him to say about the Qurʾān. These verses not only simply repeat his words “This is not but magic imitated (from others), this is not but the word of a human being", but also reflect the way he thinks with his strong negative attitude; i.e., the grimace on his face, the way he reacts with frowning and turning his back... In social psychology, the expressions of Walīd ibn al-Mughīrah can be described as “stereotypes.” These expressions are considered as one of the first stereotypes about the Qurʾān because it is discussed in some of the early verses according to the chronological order of revelation. Walīd ibn al-Mughīrah must have said these words under the influence of his social identity. In other words, these expressions must be a product of the intergroup conflict between the believers and the disbelievers against the believers’ claim of the Qurʾān being the words of Allah.

The behavior of ʿUmar against the Qurʾān is also as important as the behavior of Walīd ibn al-Mughīrah. Both of them were deeply affected by the charm of the Qurʾān; however, ʿUmar chose to believe in the Qurʾān hile Walīd ibn al-Mughīrah ended up with denial. We believe that different behaviors of these two individuals are due the influence of their personal and social identities on their decisions. The choice of ʿUmar can be explained by his personal identity being dominant than his social identity. On the other hand, Walīd’s choice was a result of his social identity suppressing his personal identity, as well as stereotypes being more influential on him. In other words, ʿUmar made a choice with his personal identity rather than the disbeliever social identity. This would fit better with his personality because he was a clever, independent thinker that would help him make rational choices. The social group that he was a member of was not powerful enough to have an influence on him. In addition, he was not in a leadership position in Mecca. On the other hand, Walīd ibn al-Mughīrah was a poet and he was rich, as well as he was a prominent figure in Mecca. He was even one of the people that the polytheists of Mecca claimed that the Qurʾān could have been revealed to. Therefore, it was more likely for Walīd ibn al-Mughīrah to behave under the influence of his social identity because he had more dominant and strong ties to his social identity compared to ʿUmar. 

Anahtar Kelimeler

• Social Identity Theory,Realistic Conflict Theory,Stereotype,Surah,Verse

el-Müddessir 11-26. Âyetlerine Sosyal Psikoloji Teorileri Çerçevesinde Bir Bakış

Öz

el-Müddessir sûresi nüzul sırasına göre Kur’an’ın ilk sûrelerindendir. Bu sûrenin 11-26. âyetlerinde Mekkeli müşriklerin Kur’an’a karşı sert muhalefeti Velîd b. Muğîre üzerinden anlatılır. Biz bu âyetleri sosyal psikoloji disiplini tarafından geliştirilen sosyal kimlik, gerçekçi çatışma ve stereotip (kalıp yargı) kavramları çerçevesinde anlamaya çalıştık. Bu bağlamda çalışmamız disiplinler arası yardımlaşmayı içermekte olup beşerî disiplinlere müracaat etmenin Kur’an’ı anlamada faydalı olacağını ortaya koymaktadır. Çalışmamız iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda sosyal psikolojinin ilgili kavramlarıyla alakalı teorik bilgi verdik. İkinci kısımda âyetleri bu kavramlar vasıtasıyla açıklamaya çalıştık.Sosyal Psikoloji disiplini tarafından geliştirilen sosyal kimlik teorisine göre, her insanın bireysel/şahsi ve sosyal olmak üzere iki tür kimliği vardır. Şahsi kimlik bireyin psikolojik özellikleri, bedensel ve zihinsel kapasiteleri gibi özel vasıflarına işaret etmektedir. Sosyal kimlik ise kişinin ırkî, dinî, siyasî vb. gruplardaki üyelikleriyle alakalı olarak ortaya çıkar. Bu anlamda birey sosyal kimliğini tarif ederken sosyal özdeşleşmelerine bağlı olarak grup aidiyetlerine vurgu yapar. Bireyin hangi kimliği ile davranışta bulunacağı konusu onun içinde bulunduğu ruhsal ve sosyal duruma bağlı olarak şekillenmektedir. 

Sosyal psikolojideki gerçekçi çatışma teorisine göre gruplar, ilişkilerinde karşılıklı menfaatlerine zıt düşen hedefler edindiğinde ortaya rekabet çıkar. Aynı hedefi elde etmek için girilen rekabet, gruplar arasında gerçek bir çatışmaya ve gruplar arası düşmanlığa sebep olur. Gruplar arasında ortaya çıkan rekabet, kendi grubuna tarafgir algı ve tutumlara yol açarken diğer gruba karşı algı ve tutumları olumsuzlaşır.  Bu esnada, dış gruba karşı olumsuz tutum ve stereotipler (kalıp yargılar) üretilir.

Sosyal psikoloji literatüründe stereotip, önceden var olan kültürel temsillerden süzülerek meydana gelen, yarısı sosyal çevre, diğer yarısı ise kişinin kendisi tarafından oluşturulmuş zihindeki resimlerdir. Onlar, beklentilerimizi ve davranışlarımızı belirleyen, böylece muayyen olayları, kişileri ve grupları nasıl ve ne biçimde gözlemleyeceğimize ve anlamlandıracağımıza kılavuzluk eden zihnimizdeki resimler olup dış dünyadaki objektif gerçekliği filtre etmemize imkân vermektedir. Dış gruplara karşı oluşmuş kalıp yargılar, birkaç çılgın ya da nevrotik kişinin yaptıklarından ibaret değildir. Bilakis iki grup arasında savaş gibi bir çatışma durumunda bunu, genelde grupta en sorumlu kişi olarak tanınan bireyler yapar.

el-Müddessir 74/11-26. âyetlerini bu kavramlar vasıtasıyla değerlendirelim. 11-17. âyetlerde isim verilmeden Velîd b. Muğîre’ye Allah’ın verdiği dünyalık nimetlerden bahsedilir. Buna rağmen kendisinin tamâhkar kesildiği ve ayetleri inkârda direttiği bildirilir. Ardından da kendisinin sarp bir yokuşa sardırılacağı; nimet içindeki halinin dünyada kötü bir duruma, ahirette de elim bir azaba dönüşeceği ifade edilir. Burada şunu ifade edelim ki, sosyal psikolojinin ilgili teorileri çerçevesinde düşünürsek burada kastedilen Velîd b. Muğîre olmakla birlikte asıl kastedilen onun başını çektiği kâfir/müşrik gruptur. Zira o tek başına değildi. Ayetlerden kolayca anlaşılmaktadır ki, artık Mekkeli müşrikler bir grup oluşturmuşlar ve muhalefete girişmişlerdir. Böylece yeni bir sosyal kimliğe sahip olmuşlardır. Bundan sonra ilerde Kur’an âyetlerine yansıyacak kâfir/inkârcı ve mümin/inanan şeklinde iki grup vardır. Kısacası iki tane sosyal kimlik vardır. Artık Mekkeli müşrikler, meselelere bakışlarında bireysel kimliklerinin yanında sosyal kimliklerini kullanacaklardır. İşte bu âyetler bunları yansıtmaktadır kanaatindeyiz. Yukarıda zikrettiğimiz ayetlerin sebeb-i nüzulü olarak rivayet edilen her iki haberden de bunlar anlaşılmaktadır. 18-26 âyetlerde, kavminin Velîd b. Muğîre’den Kur’an hakkında söylemesini istedikleri söz ele alınmaktadır. Her şeyden önce Kur’an onun bu sözünü “Bu (Kur’an) sadece öğretilegelen bir sihirdir, yalnızca bir insan sözüdür” dedi şeklinde yalın olarak zikretmez. Bilakis sözü söylerken ortaya koyduğu negatif tavır; düşünüşü, bakışı, suratını ekşitmesi, kaşlarını çatması, arkasını dönmesi…vs. vurucu bir tarzda zikredilir. Velîd b. Muğîre’nin Kur’an’la ilgili söylediği “Bu (Kur’an) sadece öğretilegelen bir sihirdir, yalnızca bir insan sözüdür” sözleri, sosyal psikolojide stereotip (kalıp yargı) olarak ifade edilmektedir. Bu, ilk inen ayetlerde geçmesi nedeniyle Kur’an hakkında ortaya konan ilk kalıp yargıdır ve konumuz açısından önemlidir. O bu sözü sahip olduğu sosyal kimlik bağlamında söylemiş olmalıdır. Yani kâfir/inkârcı grubun bir çatışma ortamında karşı grubun (müminlerin) inandığı Kur’an’ın Allah sözü olduğuna karşı ürettikleri bir kalıp yargıdır.Konumuzla ilgili olarak Velîd b. Muğîre’nin Kur’an karşısındaki tavrı kadar Hz. Ömer’in tavrı da önemlidir. Her ikisi de Kur’an’ın cazibesi karşısında derinden etkilenmişlerdir. Ancak birincisi iman ikincisi ise inkârla sonuçlanmıştır. Bunların farklı tavır alışları sahip oldukları bireysel ve sosyal kimlikle ilgilidir kanaatindeyiz. Hz. Ömer’in durumunu bireysel kimliğin sosyal kimliği bastırması ile, Muğîre’nin durumunu da hem sosyal kimliğin bireysel kimliği bastırması hem de kalıp yargıların Muğîre üzerinde daha etkili olması ile açıklayabiliriz. Yani Hz. Ömer, içinde bulunduğu kâfir sosyal kimliği değil, kişisel kimliği ile hareket etmiştir diyebiliriz. Onun şahsi yapısı buna müsaittir. O, aklı başında, taraf olduğu görüşe ağırlık kazandıran, dengelerde ağırlıklı bir yeri bulunan, aklıyla hareket edip iradesiyle tercih eden biriydi. Sosyal olarak da müsait olduğu anlaşılıyor. Zira ilk olarak, o güçlü bir kabileye sahip değildi. İkinci olarak, kendisi Mekke’de bir liderlik konumunda değildi. Velîd b. Muğîre’ye gelince, o şair, zengin ve Mekke’nin güçlü liderlerinden biri idi. Hatta o, Mekke müşriklerinin, Kur’an inse inse şunlara inerdi dediği kişilerden birisidir. Dolayısıyla Velîd b. Muğîre’nin Hz. Ömer’in aksine içinde bulunduğu sosyal konumu bakımından sosyal kimliği ile hareket etmesi daha uygundur. Yani bu kimliğe olan aidiyetleri daha baskın ve güçlüdür. 

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Kimlik Kavramı,Gerçekçi Çatışma Kavramı,Stereotip (Kalıp yargı) Kavramı,Sûre,Âyet

Kaynakça

1. Arkonaç, Sibel A. Sosyal Psikoloji. İstanbul: Alfa Yayınları, 2005.
2. Azimli, Mehmet. Dört Halifeyi Farklı Okumak-2 Hz. Ömer. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2012.
3. Esed, Muhammed. Kur’an Mesajı Meal-Tefsir. trc. Cahit Koytak-Ahmet Ertürk. 3 cilt. İstanbul: İşaret Yayınları, 1996.
4. Ferrâ, Ebû Zekeriyyâ Yahya b. Ziyad. Meâni’l-Kur’an. thk. Komisyon. 3 cilt. Mısır: Daru’l-mısriyye, ty.
5. İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. 30 cilt. Tunus: Dâru suhnûn, ty.
6. İbn Hişâm, Ebû Muhammed Abdülmelik. es-Sîretü’n-nebeviyye. 4 cilt. Kahire: Daru’l-fikr, ty.
7. İbn Kesir, İmaduddin Ebu’l-Fida İsmail. Tefsîru’l-Kur’âni’l-azîm. 4 cilt. Beyrut: Daru’l-ma’rife, 1987.
8. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâluddîn Muhammed. Lisânü’l-Arap. 15 cilt. Beyrut: Dâru’l-fikr, ty.

9. İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Abdurrahman. Zâdü’l-mesîr fî ilmi’t-tefsîr. thk. Abdürrezâk el-Mehdî. 4 cilt. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-arabi, 2010.
10. Kağıtçıbaşı, Çiğdem. İnsan ve İnsanlar. İstanbul: Evrim Yayınları, 1996.
11. Kurtubî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed. el-Câmi li ahkâmi’l-Kur’ân. thk. Abdürrezzâk el-Mehdî. 20 cilt. Beyrut: Dâru’l-kitâbi’l-arabî, 2004.
12. Kutub, Seyyid. Fî zılâli’l-Kur’an. 6 cilt. Beyrut-Kahire: Daru’ş-şurûk, H 1412.
13. Kutub, Seyyid. Kur’an’da Edebi Tasvir. trc. Mehmet Yolcu. İstanbul: Çizgi Yayınları, 1991.
14. Mâverdî, Ebü’l-Hasen Ali b. Muhammed. en-Nüket ve’l-uyûn. thk. Seyyid b. Abdu’l-Maksûd b. Abdu’r-Rahîm. 6 cilt. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, ty.
15. Mevdûdî, Ebü’l Al’â. Tefhimu’l-Kur’an Kur’an’ın Anlamı Ve Tefsiri. trc. Komisyon. 7 cilt. İstanbul: İnsan Yayınları, 1991.
16. Mukâtil b. Süleyman. Tefsîru Mukâtil b. Süleyman. thk. Ahmed Ferîd. 3 cilt. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, 2003.
17. Süyûtî, Celaleddin. el-İtkân fî ulûmi’l-Kur’ân. 2 cilt. Riyad: Mektebetü’l-mearif, 1987.
18. Şerif, Muzaffer ve Carolyn W. Şerif. Sosyal Psikolojiye Giriş. 2 cilt. İstanbul: Sosyal Yayınları, 1996.
19. Taberî, Ebû Cafer Muhammed b. Cerir. Câmiu’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kur’ân. 30 cilt. Beyrut: Daru’l-fikr, 2001.
20. Yapıcı, Asım. Din Kimlik ve Ön Yargı Biz ve Onlar. Adana: Karahan Kitabevi, 2004