DİJİTALLEŞME SÜRECİNDE PLATFORM EKONOMİSİNİN ANALİZİ

Öz

Dijitalleşme, günümüz ekonomisinde ve toplumsal yapısında kritik bir değişim ve dönüşüm mekanizması olarak öne çıkmaktadır. Teknolojik altyapının geliştirilmesi, insan sermayesinin güçlendirilmesi ve kurumsal kapasitenin artırılması, ülkelerin dijitalleşme süreçlerinde daha rekabetçi ve sürdürülebilir bir konuma ulaşmasına imkan sağlamaktadır. Bu kapsamda dijital ekonomi, bilgi ve iletişim teknolojilerinin ekonomik faaliyetlerle entegrasyonunu sağlayarak üretim, hizmet ve inovasyon süreçlerinde avantajlar sağlamaktadır. Dijital platform ekonomisi ise işletmelerin ve bireylerin kaynak, bilgi ve hizmet paylaşımını artırarak etkileşim odaklı ekonomik yapıyı destekleyen bir olgu olarak literatürde yer almaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, dijital dönüşümde öncü olarak görülen 11 ülkenin Dijital Platform Ekonomi İndeksi bazındaki durumlarının Çok Boyutlu Ölçekleme yöntemiyle analiz etmektir. Elde edilen bulgular, Dijital Okuryazarlık, Teknoloji Emilimi ve Ağ Oluşturma değişkenlerinin ilgili indeks için ayrıştırıcı değişkenler olduğunu; Dijital Haklar ve Dijital Koruma gibi değişkenlerin ise heterojen yapının oluşmasına katkı sağladığını ortaya koymaktadır. Ülkeler bazında Çin, Kore ve Japonya benzer dijitalleşme profili sergilerken, ABD, Hollanda ve Birleşik Krallık farklılaşmaktadır. Bu doğrultuda, araştırma, dijital platform ekonomi indeksine dayalı dijitalleşme performansının çok boyutlu analiziyle politika yapıcılar ve strateji geliştiriciler için yol gösterici bir çerçeve sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dijital Dönüşüm
• Dijital Platform Ekonomisi
• Çok Boyutlu Ölçekleme Analizi.

ANALYSIS OF PLATFORM ECONOMY IN THE DIGITALIZATION PROCESS

Öz

Digitalization emerges as a key driver of change in today’s economy and society. Developing technological infrastructure, strengthening human capital, and enhancing institutional capacity enable countries to achieve a more competitive and sustainable position in their digitalization processes. In this context, the digital economy integrates information and communication technologies into economic activities, enhancing production, services, and innovation. The digital platform economy, moreover, is recognized in the literature as a phenomenon that supports an interaction-oriented economic structure by increasing the sharing of resources, information, and services among businesses and individuals. In this context, the aim of this study is to analyze the status of 11 countries considered pioneers in digital transformation based on the Digital Platform Economy Index using the Multidimensional Scaling method. The findings reveal that Digital Literacy, Technology Absorption, and Networking are discriminatory variables for the index, while variables like Digital Rights and Digital Protection contribute to the formation of a heterogeneous structure. While China, Korea, and Japan exhibit similar digitalization profiles across countries, the US, Netherlands, and the UK differ. In this regard, the research provides a guiding framework for policy makers and strategy developers through a multi-dimensional analysis of digitalization performance based on the digital platform economy index.

Anahtar Kelimeler

• Digital Transformation
• Digital Platform Economy
• Multidimensional Scaling Analysis.

Kaynakça

1. Acs, Z. J., Song, A. K., Szerb, L., Audretsch, D. B., & Komlósi, É. (2021). The evolution of the global digital platform economy: 1971–2021. Small Business Economics, 57(4), 1629-1659.
2. Afonasova, M. A., Panfilova, E. E., Galichkina, M. A., & Ślusarczyk, B. (2019). Digitalization in economy and innovation: The effect on social and economic processes. Polish Journal of Management Studies, 19(2), 22-32.
3. Altay Topcu, B. (2021). Dijital ekonomi ve göstergelerinin sürdürülebilir kalkınma üzerindeki etkisi: AB ülkeleri örneği. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 4(2), 455-465. https://doi.org/10.33712/mana.958754
4. Bakumenko, L. P., & Minina, E. A. (2020). International index of digital economy and society (I-DESI): trends in the development of digital technologies. Statistics and Economics, 17(2), 40-54.
5. Başar, S., & Topallı, N. (2024). Dijitalleşme ve doğal kaynak laneti yaklaşımı ilişkisi: OAPEC Ülkeleri. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 9(4), 896-924. https://doi.org/10.30784/epfad.1563611
6. Başol, O., & Yalçın, E. C. (2024). Dijital ekonomi ve toplum endeksi’nin yaşam kalitesi endeksi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi. Paradoks Ekonomi Sosyoloji ve Politika Dergisi, 20(2), 224-240.
7. Borg, I., Groenen, P. J. F., & Mair, P. (2013). Applied multidimensional scaling. New York: Springer.
8. Bülbül, S., & Kose, A. (2010). Türkiye’de bölgelerarası iç göç hareketlerinin çok boyutlu ölçekleme yöntemi ile incelenmesi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 39(1), 75-94.

9. Demirkıran, S. (2025). Kamu hizmetlerinin dijitalleşmesinde lider ülkeler; Estonya, Singapur, Birleşik Krallık, Norveç ve Güney Kore İncelemesi. Akdeniz İİBF Dergisi, 25(1), 43-59. https://doi.org/10.25294/auiibfd.1504321
10. Çalışkan, G. (2020). Dijitalleşme / Dijital Dönüşüm Nedir?. Erişim adresi: https://binbiriz.com/blog/dijitallesme-dijital-donusumnedir, Erişim tarihi: 18.09.2025.
11. GEDI. (2025). Küresel Girişimcilik ve Kalkınma Enstitüsü. Erişim adresi: http://thegedi.org/global-entrepreneurship-and-development-index/, Erişim tarihi: 14.07.2025.
12. Gürler, C., & Gürsoy, U. T. (2022). OECD ülkelerinin Endüstri 4.0 performanslarının çok boyutlu ölçekleme yöntemi ile incelenmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 140-152.
13. Hair J. F., William J., Barry C. B., Babin J., & Anderson R. E. (2014). Multivariate data analysis. USA: Pearson Education Limited.
14. Huang, C., & Lin, B. (2024). How digital economy index selection and model uncertainty will affect energy green transition. Energy Economics, 136, 107774.
15. Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (Vol. 5). Ankara, Türkiye: Asil Yayın Dağıtım.
16. Karakuş Yılmaz, T. (2020). Dijital haklar ve sorumluluklar. Dijital okuryazarlık içinde,(ss. 127-180). Ankara, Nobel.
17. Katz, R., Koutroumpis, P., & Martin Callorda, F. (2014). Using a digitization index to measure the economic and social impact of digital agendas. Info, 16(1), 32-44.
18. Kenney, M., & Zysman, J. (2016). The rise of the platform economy. Issues in Science and Technology, 32(3), 61–69.
19. Kniazieva, T. V., Kazanska, O. O., Orochovska, L. A., Tsymbalenko, Y. Y., & Dergach, A. V. (2023). Analysis of the impact of digitalization on the quality and availability of public services in Ukraine–a comparative approach with insights from Estonia. Statistics, Politics and Policy, 14(3), 375-398.
20. Kruskal, J. B., & Wish, M. (1978). Multidimensional Scaling. Sage.
21. Liu, T. C. (2022). Digital policy in European countries from the perspective of the Digital Economy and Society Index. Policy & Internet, 14(1), 202-218.
22. Örk Özel S. & Koşar Taş, Ç. (2021). 2. Düzeydeki 26 istatistiki bölgenin iyi oluş durumlarının incelenmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 846-860.
23. Pakdemirli, B. (2019). Dijital dönüşüm ve ekonomik büyüme. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32, 665-694. https://doi.org/10.14520/adyusbd.571201
24. Saeed, N., Nam, H., Haq, M. I. U., & Muhammad Saqib, D. B. (2018). A survey on multidimensional scaling. ACM Computing Surveys (CSUR), 51(3), 1-25.
25. Sasikumar, S. K., & Sersia, K. (2020). Digital platform economy: overview, emerging trends and policy perspectives. Productivity, 61(3), 336-347.
26. Singh, A. K., & Jyoti, B. (2023). Impact of digitalization on global sustainable development across countries. Green and Low-carbon Economy, 1-20.
27. Stavytskyy, A., Kharlamova, G., & Stoica, E. A. (2019). The analysis of the digital economy and society index in the EU. Baltic Journal of European Studies, 9(3), 245-261.
28. Stecenko, I., & Stukalina, Y. (2022). Assessment of the factors influencing the digitalization of economies in the Baltic States. 12th International Scientific Conference, Busıness And Management.
29. Turanlı, M., & Deniz, Ö. (2008). Ülkelerin çok boyutlu ölçekleme analizi ile karşılaştırılması. Öneri Dergisi, 8(29), 187-192.
30. Tuş, A., Öztaş, G. Z., Öztaş, T., Özçil, A., & Aytaç Adalı, E. (2023). Türkiye’nin dijital dönüşüm endeksinin hesaplanması için alternatif bir yaklaşım: Bayesian BWM. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 29(8), 842-854.
31. Tüzüntürk, S. (2009). Çok boyutlu ölçekleme analizi: Suç istatistikleri üzerine bir uygulama. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(2), 71-91.
32. Xue, C., Tian, W., & Zhao, X. (2020). The literature review of platform economy. Scientific Programming, 2020(1), 8877128.
33. Vyshnevskyi, O., Stashkevych, I., Shubna, O., & Barkova, S. (2020). Economic growth in the Conditions of digitalization in the EU countries. Studies of Applied Economics, 38(4), 2–17.
34. Yalçın, E. C. (2021). Efficiency measurement of digitalization on EU countries: A study based on data envelopment analysis. International Journal of Management, Knowledge and Learning, 10(1), 323-333.
35. Yumuşak, İ. G., & Bilen, M. (2010). Türkiye küresel ağa hazır mı? Bilgi ekonomisi indeksi, beşeri kalkınma indeksi ve ağa hazırlık indeksi göstergeleri üzerine bir değerlendirme. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 5(2), 101-111.
36. Zainuddin, M., Al Mahi, M., Hassan, M. K., & Khan, S. A. (2024). Platform economy deconstructed: intellectual bases and emerging ethical issues. Research in International Business and Finance, 71, 102497.
37. Zhan, Y., Kumar, A., Hosany, S., Xia, Y., Schoenherr, T., & Xia, L. (2025). Market competition in the platform economy: new insights, integrative framework and research agenda. Journal of Business Research, 200, 115648.