Türkiye’de Satın Alma Gücü Paritesi Hipotezinin Yapısal Kırılma Altında Geçerliliği

Yıl 2025, Cilt: 29 Sayı: 1, 21 - 35, 24.12.2025

Salih Gencer

Öz

Bu çalışmanın amacı, 1980Q1-2025Q1 döneminde Türkiye’de Satın Alma Gücü Paritesi Hipotezinin yapısal kırılma altında geçerliliğinin sınanmasıdır. Bu amaçla Satın Alma Gücü Paritesi kapsamında reel döviz kurunun durağanlığı öncelikle geleneksel birim kök testleriyle analiz edilmiştir. Ele alınan dönemde yapısal kırılmaların olası olması nedeniyle ikinci aşamada, reel döviz kurunun durağanlığının yapısal kırılma altında sınanmasına olanak tanıyan yapısal kırılmalı birim kök testinden yararlanılmıştır. Geleneksel birim kök testinden elde edilen sonuçlar reel döviz kuru serisinin birim kök içerdiğini ve dolayısıyla durağan olmadığını göstermiştir. Yapısal kırılmayı dikkate alan birim kök testi bulgularına baktığımızda ise sonuçlar geleneksel birim kök testleriyle elde edilen sonuçlara paralel olarak, reel döviz kuru serisinin yapısal kırılma altında durağan olmadığına ve dolayısıyla da birim kök içerdiğine işaret etmiştir. Bu bağlamda ele alınan dönemde yapılan analizler sonucunda, reel döviz kuru serisinin birim kök içerdiği ve bu nedenle durağan olmadığı bulgusuna ulaşılmıştır. Bu bulgu Türkiye’de Satın Alma Gücü Paritesi Hipotezinin geçersiz olduğu biçiminde yorumlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Satın Alma Gücü Paritesi , Reel Döviz Kuru , Birim Kök Testleri , Yapısal Kırılma

The Validity of Purchasing Power Parity Hypothesis in Türkiye Under Structural Break

Öz

The primary objective of this study is to examine the validity of the Purchasing Power Parity (PPP) Hypothesis in Türkiye for the period 1980Q1-2025Q1, specifically accounting for structural breaks. To this end, the stationary of the real exchange rate was initially analyzed using traditional root tests. Given the likelihood of structural shifts during the period under review, a second stage of analyses employed unit root tests that allow for structural breaks to test the stationary of the real exchange rate. The results obtained from traditional unit root tests indicated that the real exchange rate series contains a unit root and is, therefore, non-stationary. Consistent with these findings, the results from the tests accounting for structural breaks also demonstrated that the real exchange rate series remain non-stationary and exhibits unit root behavior, even in the presence of structural breaks. Consequently, the analysis concludes that the real exchange rate series contains a unit root and lacks stationarity. This finding is interpreted as evidence of the invalidity of the Purchasing Power Parity Hypothesis in Türkiye for the analyzed period.

Anahtar Kelimeler

Purchasing Power Parity , Real Exchange Rate , Unit Root Tests , Structural Break

Kaynakça

• Akçay, A. Ö., & Erataş, F. (2015). Satın alma gücü paritesi teorisinin geçerliliği: G7 örneği. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 81-100.
• Alba, J. D., & Papell, D. H. (2007). Purchasing power parity and country characteristics: Evidence from panel data tests. Journal of Development Economics, 83(1), 240-251.
• Aslan, N., & Kanbur, A. (2007). Türkiye'de 1980 sonrası satın alma gücü paritesi yaklaşımı. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(2), 9-43.
• Bahmani‐Oskooee, M., & Nasir, A. B. M. (2005). Productivity bias hypothesis and the purchasing power parity: A review article. Journal of Economic Surveys, 19(4), 671-696.
• Ceylan, R., & Ulucan, H. (2014). Satın alma gücü paritesi hipotezi (SAGP)'nin OECD ülkeleri için test edilmesi. Sosyoekonomi, 22(22).
• Civcir, I. (2003). Before the fall, was the Turkish lira overvalued?. Eastern European Economics, 41(2), 69-99.
• Coakley, J., Flood, R. P., Fuertes, A. M., & Taylor, M. P. (2005). Purchasing power parity and the theory of general relativity: The first tests. Journal of International Money and Finance, 24(2), 293-316.
• Coşkun, N. (2020). Mutlak satın alma gücü paritesi hipotezi: Kırılgan beşli örneği. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 5(1), 41-55.
• Çağlayan, E., & Saçaklı, İ. (2006). Satın alma gücü paritesinin geçerliliğinin sıfır frekansta spektrum tahmincisine dayanan birim kök testleri ile incelenmesi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20(1), 121-137.
• Çağlayan, E., & Şak, N. (2009). OECD ülkelerinde satın alma gücü paritesi: Panel eşbütünleşme yaklaşımı. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(1), 483-500.
• Cevıs, I., & Ceylan, R. (2015). Kırılgan beşlide satın alma gücü paritesi (SAGP) hipotezinin test edilmesi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 10(37), 6381-6393.
• Destek, M. A., & Okumuş, İ. Investigation of the Validity of Purchasing Power Parity Hypothesis with Fourier Unit Root Tests: The Case of OECD Countries. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 15(1), 73-87.
• Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366a), 427-431.
• Doganlar, M. (1999). Testing long-run validity of purchasing power parity for Asian countries. Applied Economics Letters, 6(3), 147-151.
• Doğanlar, M. (2006). Long-run validity of Purchasing Power Parity and cointegration analysis for Central Asian countries. Applied Economics Letters, 13(7), 457-461.
• Doğanlar, M., Bal, H., & Özmen, M. (2009). Testing long-run validity of purchasing power parity for selected emerging market economies. Applied Economics Letters, 16(14), 1443-1448.
• Erlat, H. (2003). The nature of persistence in Turkish real exchange rates. Emerging Markets Finance and Trade, 39(2), 70-97.
• Findreng, J. H. (2014). Relative purchasing power parity and the European monetary union: Evidence from Eastern Europe. Economics & Sociology, 7(1), 22-38.
• Gürbüz, A. G. D. H., & Hasgür, İ. (1997). Satın alma gücü paritesi örneğinin mevsimsel verilerle (1970:01–1994:04) analizi üzerine bir uygulama: Eşbütünleşme. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2).
• Güriş, B., Tıraşoğlu, B. Y., & Tıraşoğlu, M. (2016). Türkiye’de satın alma gücü paritesi geçerli mi?: Doğrusal olmayan birim kök testleri. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 5(4), 30-42.
• Hakkio, C. S. (1992). Is purchasing power parity a useful guide to the dollar?. Economic Review-Federal Reserve Bank of Kansas City, 77(3), 37.
• Hallwood, P., & MacDonald, R. (2000). International money and finance (3rd. Edition). Blackwell Publishing.
• Kalyoncu, H. (2009). New evidence of the validity of purchasing power parity from Turkey. Applied Economics Letters, 16(1), 63-67.
• Kalyoncu, H., Kula, F., & Aslan, A. (2010). The validity of purchasing power parity hypothesis in Middle East and Northern Africa countries. Romanian Journal of Economic Forecasting, 4(13), 125-131.
• Kaya, H., & Çelik, İ. (2018). Türkiye’de Satın Alma Gücü Paritesi Hipotezinin Geçerliliği: Uzun Hafıza Testlerinden Kanıtlar. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 5(2), 351-365.
• Korkmaz, T., Çevik, E. İ., & Çevik, N. K. (2013). Satın alma gücü paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan için geçerliliği: Birim kök ve eşbütünleşme analizi. Bilig, (64), 259-284.
• Kum, H. (2012). The impact of structural break(s) on the validity of purchasing power parity in Turkey: Evidence from Zivot-Andrews and lagrange multiplier unit root tests. International Journal of Economics and Financial Issues, 2(3), 241-245.
• Kwiatkowski, D., Phillips, P. C., Schmidt, P., & Shin, Y. (1992). Testing the null hypothesis of stationarity against the alternative of a unit root: How sure are we that economic time series have a unit root?. Journal of Econometrics, 54(1-3), 159-178.
• MacDonald, R. (1993). Long-run purchasing power parity: Is it for real?. The Review of Economics and Statistics, 690-695.
• Narayan, P. K. (2010). Evidence on PPP for selected Asian countries from a panel cointegration test with structural breaks. Applied Economics, 42(3), 325-332.
• Özcan, B. (2012). Satın Alma Gücü Paritesi G7 Ülkeleri İçin Geçerli mi? Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 30(2), 137-161.
• Ozdemir, Z. A. (2008). The purchasing power parity hypothesis in Turkey: Evidence from nonlinear STAR error correction models. Applied Economics Letters, 15(4), 307-311.
• Phillips, P. C., & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335-346.
• Seyidoğlu, H. (2003). Uluslararası İktisat (15. bs.). İstanbul: Güzem Can Yayınları.
• Shim, H., Kim, H., Kim, S., & Ryu, D. (2016). Testing the relative purchasing power parity hypothesis: The case of Korea. Applied Economics, 48(25), 2383-2395.
• Sideris, D. (2006). Purchasing Power Parity in economies in transition: Evidence from Central and East European countries. Applied Financial Economics, 2006, 16, 135–143.
• Solakoglu, E. G. (2006). Testing purchasing power parity hypothesis for transition economies. Applied Financial Economics, 16(07), 561-568.
• Şeker, A., & Şimdi, H. (2018). Yeni Dönemde Satın Alma Gücü Paritesinin Güçlü Formda Geçerliliği: Türkiye Örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (31), 91-104.
• Şener, S., Yılancı, V., & Canpolat, E. (2015). Satın Alma Gücü Paritesi ve Varyasyonlarının Türkiye İçin Sınanması. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 11(25), 53-63.
• Tatoğlu, F. Y. (2009). Reel Efektif Döviz Kurunun Durağanlığının Yapısal Kırılmalı Panel birim Kök Testleri Kullanılarak Sınanması. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 10(2), 310-323.
• Telatar, E., & Kazdagli, H. (1998). Re-examine the long-run purchasing power parity hypothesis for a high inflation country: The case of Turkey 1980–93. Applied Economics Letters, 5(1), 51-53.
• Tiraşoğlu, B. Y. (2014). Yapısal Kırılmalı Birim Kök Testleri ile OECD Ülkelerinde Satın Alma Gücü Paritesi Geçerliliğinin Testi. Ekonometri ve İstatistik Dergisi, (20), 68-87.
• Yazgan, M. E. (2003). The purchasing power parity hypothesis for a high inflation country: A re-examination of the case of Turkey. Applied Economics Letters, 10(3), 143-147.
• Yıldırım, O. (2003). Döviz kurları çerçevesinde satın alma gücü paritesinin zaman serisi analizi ve Türkiye ekonomisi uygulaması. Bankacılar Dergisi, 44, 3-14.
• Yıldırım, K., Mercan, M., & Kostakoğlu, S. F. (2013). Satın alma gücü paritesinin geçerliliğinin test edilmesi: Zaman serisi ve panel veri analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 8(3), 75-95.
• Yıldırım, D. Ç., Yıldırım, S., & Çoltu, S. (2019). ASEAN ülkelerinde satın alma gücü paritesi hipotezinin geçerliliğine ilişkin bir analiz. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 179-186.
• Yıldırım, S., & Yıldırım, Z. (2012). Reel efektif döviz kuru üzerinde kırılmalı birim kök testleri ile Türkiye için satın alma gücü paritesi hipotezinin geçerliliğinin sınanması. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 33(2), 221-238.
• Zivot, E. and D. W. K. Andrews (1992). Further Evidence on the Great Crash, the Oil-Price Shock and the Unit Root Hypothesis. Journal of Business and Economic Statistics (10), 251-270.
• Waheed, M., Alam, T., & Ghauri, S. P. (2006). Structural breaks and unit root: Evidence from Pakistani macroeconomic time series.