Macroeconomic Factors Affecting Inflation Dynamics in Türkiye: A Time Series Analysis

Öz

This study examines the macroeconomic factors affecting inflation dynamics in Türkiye using time series methods. The consumer price index is considered as the main variable, while the producer price index, real exchange rate, interest rate, Brent oil prices, and capacity utilization rate are included in the model. Monthly data covering the period 2007M01-2026M02 are used in the analysis. First, the stationarity properties of the series are examined through ADF, PP, KPSS, DF-GLS, ERS, and Ng-Perron unit root tests. Then, the appropriate lag length is determined and the Johansen cointegration test is applied. Since a long-run relationship among the variables is identified, the Vector Error Correction Model is estimated. In addition, Granger causality tests and variance decomposition analysis are employed to evaluate causal linkages and the explanatory power of shocks. The findings indicate the existence of a long-run equilibrium relationship among the variables. The VECM results suggest that consumer and producer prices play an important role in the adjustment toward long-run equilibrium. The Granger causality results also reveal strong dynamic interactions, particularly between price indicators and the exchange rate. Overall, the results show that inflation dynamics in Türkiye are closely associated with producer prices, exchange rate movements, oil prices, interest rates, and capacity utilization.

Anahtar Kelimeler

• Keywords: Inflation Dynamics
• Exchange Rate Pass-Through
• Producer Price Index
• Vector Error Correction Model
• Time Series Analysis

Türkiye’de Üretici Enflasyonunu Etkileyen Makroekonomik Faktörler: Zaman Serisi Analizi

Öz

Bu çalışmada Türkiye’de enflasyon dinamiklerini etkileyen makroekonomik değişkenler zaman serisi yöntemleriyle incelenmiştir. Analizde 2007M01-2026M02 dönemine ait aylık veriler kullanılmıştır. Çalışmada tüketici fiyat endeksi temel değişken olarak ele alınmış; üretici fiyat endeksi, reel döviz kuru, faiz oranı, Brent petrol fiyatları ve kapasite kullanım oranı modele dâhil edilmiştir. Öncelikle serilerin durağanlık düzeyleri ADF, PP, KPSS, DF-GLS, ERS ve Ng-Perron birim kök testleriyle araştırılmıştır. Daha sonra uygun gecikme uzunluğu belirlenmiş ve değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişki Johansen eşbütünleşme testiyle analiz edilmiştir. Eşbütünleşme ilişkisinin tespit edilmesi nedeniyle VECM modeli tahmin edilmiş, ayrıca Granger nedensellik testi ve varyans ayrıştırması uygulanmıştır. Bulgular, değişkenler arasında uzun dönemli bir denge ilişkisinin bulunduğunu göstermektedir. VECM sonuçları, tüketici fiyatları ve üretici fiyatlarının uzun dönem dengesine uyum sürecinde önemli rol oynadığını ortaya koymaktadır. Granger nedensellik ve varyans ayrıştırması sonuçları ise özellikle fiyat göstergeleri, döviz kuru ve petrol fiyatları arasındaki dinamik ilişkinin Türkiye’de enflasyon sürecinin açıklanmasında önemli olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Enflasyon
• Döviz Kuru Geçiş Etkisi
• Üretici Fiyat Endeksi
• VECM
• Zaman Serisi Analizi

Kaynakça

1. Bayram, O., & Şimşek, N. (2024). Türkiye ekonomisi için petrol fiyat şoklarının çıktı üzerindeki etkisi: Sektörel düzeyde bir analiz. İzmir İktisat Dergisi, 39(1), 294-317. https://doi.org/10.24988/ije.1410872
2. Demirgil, B. (2019). Türkiye’de enflasyonun belirleyicileri üzerine uygulamalı bir çalışma. Journal of International Management Educational and Economics Perspectives, 7(1), 13-21. https://izlik.org/JA94AJ57YH
3. Gayaker, S., Ağaslan, E., Alkan, B., & Çiçek, S. (2021). The deterioration in credibility, destabilization of exchange rate and the rise in exchange rate pass-through in Turkey. International Review of Economics & Finance, 76, 571-587. https://doi.org/10.1016/j.iref.2021.07.004
4. Karabacak, M. (2023). Türkiye’de enflasyonun dinamikleri ve döviz kurunun yurtiçi fiyatlara geçiş etkisi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 18(1), 252-270. https://doi.org/10.17153/oguiibf.1255298
5. Kaytancı, U. B., & Kaytancı, B. G. (2021). Türkiye’de döviz kuru geçiş etkisi: ARDL sınır testi yaklaşımı. Ekinoks Ekonomi İşletme ve Siyasal Çalışmalar Dergisi, 8(1), 77-97. https://doi.org/10.48064/equinox.877879
6. Kotil, E. (2020). Exchange rate pass-through investigation for Turkish economy. Frontiers in Applied Mathematics and Statistics, 5, Article 66. https://doi.org/10.3389/fams.2019.00066
7. López-Villavicencio, A., & Mignon, V. (2017). Exchange rate pass-through in emerging countries: Do the inflation environment, monetary policy regime and central bank behavior matter? Journal of International Money and Finance, 79, 20-38. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2017.09.004
8. Mumcu Küçükçaylı, F., & Yüce Akıncı, G. (2018). Tüketici güveninin makroekonomik belirleyicileri: Bir zaman serisi analizi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 459-472. https://doi.org/10.18092/ulikidince.433056

9. Nasir, M. A., Huynh, T. L. D., & Vo, X. V. (2020). Exchange rate pass-through & management of inflation expectations in a small open inflation targeting economy. International Review of Economics & Finance, 69, 178-188. https://doi.org/10.1016/j.iref.2020.04.010
10. Ünlü, A., & Kabak, S. (2022). Türkiye’de enflasyonu etkileyen faktörlerin belirlenmesi: Ekonometrik bir uygulama. Ekonomi-tek, 11(3), 177-199. https://izlik.org/JA84PW54FX