FİLİSTİN ŞİİRİNDE DİRENİŞİN SÖYLEMİ VE PROPAGANDASI

Öz

Bu çalışma, Filistin direniş edebiyatının temel unsurlarını ve özellikle şiirin direniş ile kimlik inşasındaki rolünü ele almaktadır. Filistin halkının maruz kaldığı işgal, sürgün ve zulüm gibi trajik hadiseler, edebiyatlarını şekillendiren başlıca etkenler olmuştur. İşgal öncesinde bölgesel etkilerle gelişen Filistin edebiyatı, Nekbe’den sonra güçlü bir direniş söylemiyle yeniden doğmuştur. Şiir, bu süreçte hem halkın duygularını ifade eden hem de mücadele ruhunu besleyen güçlü bir araç hâline gelmiştir. Vatan sevgisi, özgürlük, sürgün, direniş ve şehadet gibi temalar ön plana çıkarken; sade bir dil, semboller, kutsal referanslar ve yoğun duygularla bezenmiş bir anlatım dikkat çekmektedir. Şairler hem halkın sesi olmuş hem de Filistin davasını uluslararası alanda duyurmuştur. Bu bağlamda çalışma sonucunda Filistin şiirinin, sadece bir sanat ürünü değil, aynı zamanda bir direniş aracı olduğu görülmüştür. Çalışma, edebî direnişin etkisini ortaya koyarak, Filistin edebiyatının tarihsel ve çağdaş önemine dikkat çekmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arap Edebiyatı
• Filistin Edebiyatı
• Filistin Şiiri
• Nekbe
• Direniş

Discourse and Propaganda of Resistance in Palestinian Poetry

Öz

This study examines the fundamental elements of Palestinian resistance literature and, in particular, the role of poetry in resistance and identity construction. The tragic experiences endured by the Palestinian people, such as occupation, exile, and oppression, have been the primary factors shaping their literature. Palestinian literature, which had developed under regional influences before the occupation, was reborn with a strong discourse of resistance after the Nakba. Poetry emerged as a powerful tool during this process, both expressing the emotions of the people and nurturing the spirit of struggle. Themes such as love for the homeland, freedom, exile, resistance, and martyrdom came to the forefront, while a narrative characterized by a simple language, symbols, sacred references, and intense emotions became a distinctive feature. Poets became both the voice of the people and the advocates of the Palestinian cause on the international stage. In this regard, the study concludes that Palestinian poetry is not merely an artistic product but also an instrument of resistance. By highlighting the impact of literary resistance, this study aims to draw attention to the historical and contemporary significance of Palestinian literature.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Literature
• Palestinian Literature
• Palestinian Poetry
• Nakba
• Resistance

Kaynakça

1. Abbas, İhsan. İtticâhâtü’ş-şiʿri’l-ʿArabiyyi’l-muʿâṣır. Kuveyt: Alemü’l-ma’rife, ts.
2. Alshaer, Atef. A Map of Absence: An Anthology of Palestinian Writing on the Nakba. London: Saqi Books, 2019.
3. Arcûn, Muhammed Hadi. “جمالية التكرار ودوره في بناء النص الشعري - ديوان العرب”. 2021. Erişim 23 Aralık 2024. https://diwanalarab.com/%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D9%8A
4. Awaisi, Khalid el-. “Beytülmakdis’in İşgali Ve Bilgi Krizi”. Milel ve Nihal 16/1 (2019), 143-174.
5. Bar-On, Mordechai (Author). Moshe Dayan: Israel’s Controversial Hero. New Haven-London: Yale University Press, 2012.
6. Bergman, Ronen. Rise and Kill First. New York: Random House-Penguin-US, 2018.
7. Bergûsî, Abdullatif Mahmud el-. Dîvânü’l-ʿatâbâ el-Filisṭînî. Kudüs: Müessesetü’l-beyâdir es-sahafiyye, 1986.
8. Birsaygılı Mut, Peren. Zeytin Ağaçlarının Arasında; Filistin Direniş Edebiyatından Portreler. İstanbul: Farabikitap, 2. Basım, 2022.

9. Can, Muhammet Berat. Semih el-Kasım’ın hayatı, eserleri ve mukavemet edebiyatındaki yeri. Erzurum: ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ, 2019.
10. Dervîş, Mahmûd. el-Aʿmâlü’l-kâmile. y.y.: el-Mısriyye li’n-neşr ve’t-tevzîʿ, 2011.
11. Ebû Hannâ, Hannâ. “Riḥletü’l-edeb ve’s-siyâse ve’l-muḳaveme”. Mecelletü’d-dirâsâti’l-İslâmiyye 105 (2016), 92-109.
12. Ebû Isbaʻ, Salih Halîl. el-Ḥareke şiʿriyye fī Filisṭīni’l-muḥtelle beyne ʿamey 1948-1975. Amman: Dârü’l-bereke li’n-neşr ve’t-tevzîʿ, 2009.
13. Ebû Isbaʻ, Salih Halîl. Filisṭîn beyne teḥaddi’l-vücûd ve s̱eḳâfeti’t-teḥaddi. Amman: Dârü’l-bereke li’n-neşr ve’t-tevzîʿ, 2009.
14. Ebû Selmâ, Abdülkerim el-Kermî. Dîvânu Ebî Selmâ ʿAbdülkerîm el-Kermî. Beyrut: Dârü’l-avde, 1978.
15. Ebû Selmâ, Abdülkerim el-Kermî. el-Müşerred. Dımaşk: b.y., 1963.
16. Emekli, İlknur. “Modern Filistin Şiirinde Fedva Tûkan Ve Şiirlerinden Seçmeler”. Şarkiyat Mecmuası 21 (2012), 23-42.
17. Fazlıoğlu, Şükran. “Mahmûd Dervîş”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. EK-2/177-178. Ankara: TDV Yayınları, 2019.
18. F.Tûkân, Fedvâ. el-Aʿmâlü’ş-şiʿriyye el-kâmile. Beyrut: el-Müessesetü’l-ʿArabiyye li’d-dirâsât ve’n-neşr, 1993.
19. Fûde, Ali. el-Aʿmâlü’ş-şiʿriyye. Beyrut: el-Müessesetü’l-ʿArabiyye li’d-dirâsât ve’n-neşr, 2003.
20. Hasan, Şakir Ferîd. “لو عرف الزيتون غارسه!” موقع جريدة المجد الإلكتروني (blog), 28 Ekim 2021. https://almajd.net/2021/10/28/%d9%84%d9%88-%d8%b9%d8%b1%d9%81-%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%8a%d8%aa%d9%88%d9%86-%d8%ba%d8%a7%d8%b1%d8%b3%d9%87/
21. Hüseynî, Hacı Emîn el-. Kudüs’ten Beyrut’a Hatıratım ve Mücadelem. çev. Ömer Tellioğlu. İstanbul: Ketebe, 2023.
22. Kasım, Semih el-. Dîvânu Semîḥ el-Ḳâsım. Beyrut: Dârü’l-avde, 1987.
23. Kenefânî, Gassân. Edebü’l-muḳâveme fî Filisṭîni’l-muhtelle 1948-1968. Beyrut: Dâru menşûrâti’r-rimâl, 2015.
24. Mahmud, Abdürrahîm. Dîvânü’ş-şâir ʿAbdürraḥîm Maḥmûd. Filistin: Vizâretü’s-sekâfe, t.s.
25. Majeed, Asmaa. “4 معلومات عن نشيد موطني .. النشيد الأشهر للبلدان العربية”. إيد أرابيا. 18 Mayıs 2020. Erişim 06 Şubat 2025. https://www.edarabia.com/ar/4-معلومات-عن-نشيد-موطني-النشيد-الأشهر-للبلدان-العربية/
26. Merşûd, Lutfi Hasan Muhammed. eş-Şâʿiru’ş-şaʿbî el-Filisṭīnî Muḥârib Ẕîb; Hayâtuhû ve şiʿruhû. Nablus: Câmiatü’n-necâh el-vataniyye, 2004.
27. Mısır, Fatma Zehra - Tur, Salih. “Nâzım Hikmet ile Mahmûd Dervîş’in Şiirlerindeki Direniş Temasının Karşılaştırmalı Edebiyat Bağlamında İncelenmesi”. Istanbul Journal of Arabic Studies 6/2 (2023), 185-217.
28. Mustafa, Halid Ali. eş-Şiʿru’l-Filisṭîniyyu’l-ḥadîs. Bağdat: el-Cumhuriyyetu’l-Irakiyye; Vizâretu’s-sekâfe ve’l-fünûn, 1978.
29. Polat, Hüseyin - Meşe, Ramazan. “Filistinli Şair Abdurrahim Mahmûd Ve Direniş Şiirleri”. Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi 12 (2024), 601-633.
30. Reşîd, Hârûn Hâşim. Verdetün ʿalâ cebîni’l-Ḳuds; Ḳaṣâid li’s-sücenâ ve’l-mübʿadîn. Kahire: Dârü’ş-şürûk, 1998.
31. Said, Edward William. es̱-S̱eḳâfe ve’l-muḳâveme. çev. Alaüddîn Ebû Zîne. Beyrut: Dârü’l-âdâb, 2006.
32. Selman, Vefâ. “Şuʿârau Filisṭîn: Kelimâtün akvâ mine’r-raṣaṣ”. Cerîdetü’l-baʿs (blog), 11 Ekim 2023. https://newspaper.albaathmedia.sy/2023/10/11/شعراء-فلسطين-كلمات-أقوى-من-الرصاص/
33. Sevâfîrî, Kâmil es-. el-Edebu’l-‘Arabiyyu’l-Mu‘âsır fî Filistîn min Sene 1860-1960. Kahire: Dâru’l-Me‘ârif, 1975.
34. Suçin, Mehmet Hakkı. “Filistin Edebiyatında Kavşaklar”. yeni e (blog), 07 Nisan 2024. https://yenie.net/filistin-edebiyatinda-kavsaklar/
35. Şalhat, Antuan. “el-Menhecü’t-terkîbiyyu ve vilâdetü’ş-şaḫsiyyeti’l-edebiyyeti’l-Filisṭîniyye”. موقع عرب 48. 23 Ağustos 2022. Erişim 22 Kasım 2024. https://www.arab48.com/فسحة/ورق/نقد/2022/08/22/المنهج-التركيبي-وولادة-الشخصية-الأدبية-الفلسطينية
36. Şilbî, Mahmûd eş-. Abdurrahîm Mahmûd şâiren ve munâdilen. Ammân: b.y., 1984.
37. Tûkân, İbrahîm. el-Aʿmâlü’ş-şiʿriyye el-kâmile. b.y.: Müessesetu Hindâvî, 2012.
38. Usta, Adil el-. Edebü’l-muḳâveme min tefâüli’l-bidâye ilâ ḫaybeti’n-nihâye. Dımaşk: Müessesetü Filistîn li’s-sekâfe, 2008.