YETİŞKİN DİN EĞİTİMİNDE DİJİTAL İMKANLAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME: DİB ÖRNEĞİ

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 2, 212 - 230, 31.12.2025

Safiye Kesgin

https://doi.org/10.30627/cuilah.1756058

Öz

Literatür taramasına dayalı nitel bir araştırma olan bu makalenin amacı, DİB’in yetişkin din eğitimine yönelik dijital imkânlarını bu alanın ilke ve yaklaşımları ile ilişkilendirerek değerlendirmek ve öneriler geliştirmektir. Bu doğrultuda yetişkin din eğitiminde dijital ile ilgili yayınlar, DİB’in dijital hizmetlerine yönelik araştırmalar, faaliyet raporları ve daha önceki Din Şurası kararları betimsel analiz ile incelenmiştir. Bunun yanında DİB’in mevcut online eğitim çalışmaları, web sayfaları, sosyal medya araçları, sunduğu mobil uygulamalar gibi dijital imkânlar yetişkin din eğitimi açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Burada öncelikle DİB’in yetişkin eğitimi kapsamında tasarladığı ve sunduğu dijital olanaklar yetişkin din eğitiminin gerekleri bağlamında ele alınarak ihtiyaçlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Ardından DİB’in online eğitim hizmetleri ve bağımsız öğrenmeyi destekleyici ve dijital kütüphanecilik ile ilgili öneriler geliştirilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Din Eğitimi , Yetişkin Din Eğitimi , Dijital Eğitim , Diyanet İşleri Başkanlığı

An Evaluation Of Digital Opportunities in Adult Religious Education: The Example of the Presidency of Religious Affairs (DIB)

Öz

This article presents a qualitative study grounded in a literature review. Its primary objective is to evaluate the Presidency of Religious Affairs (PRA)'s digital resources for adult religious education, relating them to the principles and approaches of this field, and to develop recommendations. For this purpose, the following sources were examined through descriptive analysis: publications related to digital approaches in adult religious education, research on PRA's digital services, activity reports, and previous decisions of the Religious Council. Furthermore, the PRA's existing online education efforts, websites, social media tools, and mobile applications, as well as digital resources offered, were evaluated from the perspective of adult religious education. First, the digital resources designed and provided by PRA for adult education were examined within the context of the requirements of adult religious education, and their strengths and weaknesses were identified. Subsequently, recommendations were developed regarding DIB's online education services, support for independent learning, and digital librarianship.

Anahtar Kelimeler

Religious Education , Adult Religious Education , Digital Education , Presidency of Religious Affairs

Kaynakça

• “Ahmet Hamdi Akseki Camii - Google Play’de Uygulamalar”. Erişim 30 Eylül 2024. https://play.google.com/store/apps/details?id=net.arox.AHACamii&hl=tr
• Akyüz, İsmail. “An Examination on Digital Literacy Level of Quran Course Teachers”. Sakarya University Journal of Education, 11/2 (August 30, 2021), 379-395. https://doi.org/10.19126/suje.975535
• Altun, Veysel Karani. “Uzaktan Din Eğitimi Hakkında Yapılan Akademik Çalışmalar Üzerine Bir İnceleme”. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi 4/2 (31 Aralık 2021), 341-352. https://doi.org/10.47951/mediad.935110
• Arıcı, Handan - Çetin, Hacer. “Online Din Eğitimlerine Katılım Düzeyi Ölçeği”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/1 (15 Mart 2022), 366-389. https://doi.org/10.51702/esoguifd.1047560
• Arıcı, Handan Yalvaç - Çetin, Hacer. “Online (Çevrimiçi) Din Eğitimi Tutum Ölçeği”. Dini Araştırmalar 24/61 (15 Aralık 2021), 543-570. https://doi.org/10.15745/da.995805
• Ayar, Hatice. “Dijital Öğrenme Ortamlarinda Elifbâ Öğretimi”. Dijitalleşme ve Din. III/135-136. Malatya: İnönü Üniversitesi Yayınevi, 2021. http://admin.inonu.edu.tr/application/ModuleContent/5952/24-09-2021_111158817.pdf
• Başkonak, Mustafa. “Covid-19 Salgın Sürecinde Engellilere Yönelik Uzaktan Yaygın Din Eğitimi”. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 12 (28 Aralık 2021), 89-119. https://doi.org/10.53112/tudear.995019
• Başkonak, Mustafa. “Kur’an Kursu Öğreticilerine Göre Uzaktan Hafızlık Eğitimi”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 22/1 (30 Haziran 2022), 191-222. https://doi.org/10.33420/marife.1103786
• Batar, Yusuf vd. “Yaygın Din Eğitiminde Uzaktan Öğretim Uygulamaları Ve Online Cami Dersleri”. Diyanet İlmi Dergi 58/4 (20 Aralık 2022), 1551-1580.
• Bayter, Mustafa - Yıldırım, Kübra. “Dijital Kütüphaneler ve Sosyal Medyanın Sentezi: Bilgi Paylaşımında Yenilikçi Güç”. Library Archive and Museum Research Journal 4/2 (29 Temmuz 2023), 185-200. https://doi.org/10.59116/lamre.1328838
• Bozkurt, Aras vd. “Dijital Bilgi Çağı: Dijital Toplum, Dijital Dönüşüm, Dijital Eğitim Ve Dijital Yeterlilikler”. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi 7/2 (29 Nisan 2021), 35-63. https://doi.org/10.51948/auad.911584
• “Cami Hizmetlerinin Verimliliğinin Artırılması Genelgesi”. Diyanet İşleri Başkanlığı, 14 Kasım 2019. https://hukukmusavirligi.diyanet.gov.tr/Documents/Cami%20Hizmetlerinde%20Verimliliğin%20Arttırılması%20Genelgesi.pdf
• Çapcıoğlu, İhsan - Anık, Hilal. “Sanayi Devrimi’nden Endüstri 4.0’a: Dijitalleşme ve Dijital Dünyada Dinin Statüsü”. Tevilat 2/1 (30 Haziran 2021), 27-43. https://doi.org/10.53352/tevilat.976763
• Çıtırık, Amine Nuriye - Zengin, Zeki Salih. “Küresel Salgın Zamanında Din Görevlileri Gözüyle Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Yaygın Din Hizmeti ve Eğitimi”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Salgın Hastalıklar Özel Sayısı (15 Temmuz 2020), 599-624.
• Çinemre, Semra. “Yaygın Din Eğitiminde Dijitalleşme: Almanya Protestan Kilisesi’nin Sunduğu Dijital Hizmetler Üzerinden Bir İnceleme”. ATEBE 6 (31 Aralık 2021), 79-102. https://doi.org/10.51575/atebe.1016452
• Dam, Hasan. “Yetişkinlere Göre Yetişkin Din Eğitimi”. Değerler Eğitimi Dergisi 1/4 (01 Ekim 2003), 31-54.
• Dam, Hasan. Yetişkinlerin Din Eğitimi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2002.
• Demir, Rıdvan. "'Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretimi Dersi'nde Artırılmış Gerçeklik Uygulamalarının Öğrenci Görüşleri Doğrultusunda Değerlendirilmesi", Çukurova İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 20/1 (29 Haziran 2020), 201-219.
• “Din İşleri Yüksek Kurulu : Dini Bilgilendirme Platformu”. Erişim 30 Eylül 2024. https://kurul.diyanet.gov.tr/
• Dijital Yayınlar Paylaşım Platformu. “DİB Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü Dijital Yayınlar Paylaşım Platformu”. Erişim 30 Eylül 2024. https://yayin.diyanet.gov.tr/
• “Diyanet Dijital - YouTube”. Erişim 30 Eylül 2024. https://www.youtube.com/
• “Diyanet Hac Umre Kudüs Rehberi - Google Play’de Uygulamalar”. Erişim 07 Ekim 2024. https://play.google.com/store/apps/details?id=dib.dibhacveumreuygulamasi&hl=tr
• “Diyanet İşleri Başkanlığı | Elifba”. Erişim 30 Eylül 2024. https://kuran.diyanet.gov.tr/elifba/#/elifba/harfler/isimleri Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi. “T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı | Kütüphane”. Erişim 07 Ekim 2024. https://kutuphane.diyanet.gov.tr/
• “Diyanet Publications”. YouTube. Erişim 07 Ekim 2024. https://www.youtube.com/channel/UCsFTIc8lMZW42GvrZR2oXpQ
• “DiyanetTV - YouTube”. Erişim 30 Eylül 2024. https://www.youtube.com/
• Diyanet Yayınları. “Diyanet Yayınları”. Erişim 30 Eylül 2024. https://yayinsatis.diyanet.gov.tr
• Doğan, Zekiye. “Post-Endüstriyel Çağda Değişen Eğitim Paradigmaları”. Dijital Teknolojiler ve Eğitim Dergisi 2/2 (30 Aralık 2023), 103-112. https://doi.org/10.5281/zenodo.10439833
• Duman, Ahmet. Yetişkinler Eğitimi. Ankara: Ütopya, 1999.
• Erul, Bünyamin. “Sosyal Alandaki Farklı Kesimlere Yönelik Din Hizmetleri”. IV. Dİn Şurası Tebliğ ve Müzakereleri. Ankara: Dİyanet İşleri Başkanlığı, 2019.
• Ferreira, Dan - Maclean, George. “Andragogy in the 21st century: Applying the Assumptions of Adult Learning Online”. Language Research Bulletin 32 (01 Eylül 2017), 10-19.
• Ferreira, Dan - Maclean, George. “Andragogy in the 21st century: Applying the Assumptions of Adult Learning Online”.
• Furat, Ayşe Zişan. “Medya ve Din: Din Eğitimi Açısından Yeni Bir İmkân Alanı mı, Tehdit mi?” Dijitalleşen Din [Medya ve Din 2]. ed. M. Çamdereli vd. 325-363. İstanbul: Köprü yayıncılık, 2015.
• Gümrükçüoğlu, Süleyman. “Görsel Medya ve Din Eğitimi”. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi 20 (31 Aralık 2022), 47-64.
• Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü Hac ve Umre Eğitim ve Ziyaret Rehberi. “T.C. Cumhurbaşkanlığı Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü”. Erişim 07 Ekim 2024. https://hacumreegitim.hac.gov.tr/
• ,“Kabe Gözlük - YouTube”. Erişim 30 Eylül 2024. https://www.youtube.com/
• Kılavuz, M. Akif. “Yaşlanma Dönemi Din Eğitimi”. Din Şûrası (Sempozyum) II (2009), 971-986.
• Kılavuz, M Akif. “Yetişkin Din Eğitimcilerinde Bulunması Gereken Özellikler”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/1 (2003).
• Kılavuz, M Akif. “Yetişkinlik ve Yaşlılık Döneminde Eğitim ve Din Eğitiminin Önemi”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/2 (2002), 59-72.
• Kidd, J. R. How Adults Learn. Revised Edition. New York: Association Press, 1973.
• Knowles, Malcolm S. “Innovations in Teaching Styles and Approaches Based Upon Adult Learning”. Journal of Education for Social Work 8/2 (1972), 32-39.
• Knowles, Malcolm S. vd. The Adult Learner: The Definitive Classic in Adult Education and Human Resource Development. Amsterdam ; Boston: Elsevier, 6th ed., 2005.
• Knowles, Malcolm S. The Modern Practice of Adult Education; Andragogy versus Pedagogy. The Association Press, 291 Broadway, New York, N, 1970.
• Kocaman Karoğlu, Aslihan vd. “Toplum 5.0 Sürecinde Türkiye’de Eğitimde Dijital Dönüşüm”. Üniversite Araştırmaları Dergisi 3/3 (30 Aralık 2020), 147-158. https://doi.org/10.32329/uad.815428
• Korkmaz, Halime. “Pandemi Sürecinde Dijiital Ortamlarda Gerçekleştirilen Diin Öğretimi Ve İrşat Faaliyetlerinin Birey Ve Toplum Üzerindeki̇ Etkilerinin Sosyolojik Açıdan Değerlendirilmesi”. İslam ve Yorum V. ed. Fikret Karaman vd. III/505-536. Malatya, 2021.
• Köylü, Mustafa. Yetişkin Din Eğitiminin Teorik Temelleri. Samsun: Etüt Yayınları, 2000.
• Köylü, Mustafa. “Yetişkinlik Dönemi Din Eğitimi”. Gelişim Basamaklarına Göre Din Eğitimi. 132-180. Ankara: Nobel, 6. Basım, 2015.
• Kurttekin, Fatma - Yıldırım, Rabia. “Din Eğitimi Alanında Yayınlanan Dijitalleşme Konulu Çalışmaların Değerlendirilmesi (Dergi̇ Park Örneği)”. İslam ve Yorum V. III/11-30. Malatya: İnönü Üniversitesi Yayınevi, 2021. http://admin.inonu.edu.tr/application/ModuleContent/5952/24-09-2021_111158817.pdf
• McKenzie, LEON. “Yetişkin Din Eğitiminin Konusu ve Gayeleri”. çev. İlhan Yıldız. Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2 (1998).
• Merriam, Sharan B. Nite Araştırma Desen ve Uygulama İçin Bir Rehber. çev. Selahattin Turan. Ankara: Nobel, 2018. “Mobil Hizmetler-Yazılımlar”. Erişim 30 Eylül 2024. https://mobilhizmetler.diyanet.gov.tr/yazilimlar.html
• Nazıroğlu, Bayramali. “Din Eğitiminin Gerekliliği Açısından Dini Medya Okuryazarlığı”. http://acikerisim.erdogan.edu.tr/xmlui/handle/11436/5686
• Online Kurs Başvurusu. “T.C. Cumhurbaşkanlığı Diyanet İşleri Başkanlığı [Bilgi Yönetim Sistemi]”. Erişim 28 Eylül 2024. https://dibbys.diyanet.gov.tr/ehys/OgrenciKursBasvuru.aspx
• Özdemir, Saadettin - Gıynaş, Ahmet Yusuf. “Metaverse ve Din Eğitimi”. Turkish Academic Research Review 7/4 (29 Aralık 2022), 1080-1112. https://doi.org/10.30622/tarr.1197733
• Parlak, Bekir. “Dijital Çağda Eğitim: Olanaklar Ve Uygulamalar Üzerine Bi̇r Analiz”. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 22/Kayfor 15 Özel Sayısı (30 Aralık 2017), 1741-1759.
• Soysaldı, Mehmet. “Dijitalleşme ve Pandemi Döneminde Din Eğitimi”. Dijitalleşme ve Din. C. III. Malatya: İnönü Üniversitesi Yayınevi, 2021. http://admin.inonu.edu.tr/application/ModuleContent/5952/24-09-2021_111158817.pdf
• Şimşek, Ayşe. “Uzaktan Eğitimin Öğrenci Motivasyonu Açısından İncelenmesi”. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 8/1 (30 Nisan 2022), 51-76. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1047570
• Şimşek, Muhammed Emin. “Dijital Din Eğitimi”. İlahiyat Akademi 19 (30 Haziran 2024), 249-283. https://doi.org/10.52886/ilak.1435052
• T. C. Cumhurbaşkanlığı Diyanet İşleri Başkanlığı. “6. Din Şûrası Kararları”. Erişim 11 Ekim 2024. https://www.diyanet.gov.tr/tr-TR/Kisi/Baskan/26146/diyanet-isleri-baskani-erbas-6-din-srasi-kararlarini-acikladi
• Thorndike, Edward L. vd. Adult Learning. New York: The Macmillan Company, 1928.
• Tosun, Cemal. “Yetişkinler Din Eğitimi”. Din Eğitimi Bilimine Giriş. 178-203. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 10. Basım, 2020.
• Trocholepczy, Bernd. “Dijital Medya ve Din Eğitimi: Ayrı Dünyalar?” Çocuk ve Medeniyet 6/12 (15 Aralık 2021), 183-196.
• Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. “TDV İslâm Ansiklopedisi”. Erişim 30 Eylül 2024. https://islamansiklopedisi.org.tr/
• Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Matbaacılık Tic. İşletmesi. “E- Kitaplar | Diyanet Vakfı Yayın”. Erişim 30 Eylül 2024. https://www.diyanetvakfiyayin.com.tr/tr/kategori/e-kitaplar
• Yıldız, Esma - Tüzün, Hakan. “Uzaktan Eğitim Öğrencilerinin Etkileşim Deneyimlerinin İncelenmesi”. Yuksekogretim Dergisi. https://doi.org/10.53478/yuksekogretim.1199744
• Yıldız, Mücahit. “Din Eğitiminde Sanal Gerçeklik: Metaverse’ün Rolü”. Ulusal ve Uluslararası Sosyoloji ve Ekonomi Dergisi 5/4 (16 Mart 2024), 719-735. https://doi.org/10.5281/zenodo.11356805