Bazı Mahrem Konular Özelinde Kadınların Erken Dönem Hadis Rivayetine Katkıları

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 2, 89 - 108, 31.12.2025

Bekir Tatlı

https://doi.org/10.30627/cuilah.1756207

Öz

Çeşitli bilimsel çalışmalardan anlaşıldığına göre; eğitim amaçlı da olsa kadın ve erkeklerin bir araya gelmelerine karşı çıkanların önemli bir kısmının bunun “dinen caiz olmadığını, Hz. Peygamber’in sünnetine aykırı olduğunu” vs. söyle-yerek dinî gerekçeler öne sürmeleri, pek çok kesimin zihninde konuyla ilgili dinî kaygılar olduğunu ortaya koymakta-dır. Dinî gerekçelerle kızların/kadınların eğitimine tamamen karşı çıkan veya buna mesafeli duran kesimlerin sahip olduğu bu ve benzeri bakış açılarının İslâm’ın özünden kaynaklanıp kaynaklanmadığını en sağlıklı şekilde test etmenin yolu Hz. Peygamber’e müracaat etmekten geçer. İşte biz de bu maksatla Hz. Peygamber ve sonrası erken dönem uygu-lamalarından hareketle konuyu araştırmaya karar verdik. Bilhassa kadınları daha yakından ilgilendiren temizlik, hayız, cinsel ilişki, gusül, istihâza, nifas gibi örnek konular çerçevesinde, bu tür bilgileri kadınların erkek râvilere veya erkeklerin kadınlara nasıl aktardıklarını araştırdık.

Anahtar Kelimeler

Hadis , Kadın , Kadın Eğitimi , Sahabe , Mahremiyet

CONTRIBUTIONS of WOMEN to THE SCIENCE of RIWÂYAH AL-HADITH in PARTICULAR on SOME INTIMATE ISSUES in PERIOD of THE EARLY HISTORY of HADITH

Öz

Considering various scientific studies, it is understood that a significant part of those who oppose the association of men and women, even for educational purposes, decry that is “not religiously permissible”, “it is contrary to the Sun-nah of the Prophet Muḥammad” and “it does not correspond to the principles of the institution where Islam is taught”, etc. the fact that they “put forward religious grounds” by saying this reveals that there are “religious concerns” about the issue in the minds of many segments. The healthiest way to test whether these and similar points of view held by those who absolutely oppose the education of girls/women on religious grounds or do not favor the mixed perfor-mance of this work are due to Islam itself is to look at the Prophet. For this purpose, we decided to investigate the subject based on the early practices of the Prophet and later. Within the framework of issues such as cleanliness, men-struation, sexual intercourse, ghusl ablution, istiḥāḍa (ongoing bleeding), nifās (puerperium), which are especially more closely related to women, we investigated how women transfer such information to male rawis or from men to women.

Anahtar Kelimeler

Hadith , Woman , Woman’s Education , Companions , Privacy

Kaynakça

• Abū Dāʾūd, Sulaymān b. al-As̲h̲ʿat̲h̲. Kitāb al-Sunan. ed. Sh̲uʿayb al-Arnaʾūṭ et al. 7 Vols. Dimas̲h̲ḳ: Dâr al-Risâlah al-Âlamiyyah, 2009.
• Aḥmad b. Ḥanbal. Musnad al-Imâm Aḥmad b. Ḥanbal. ed. S̲h̲uʿayb al-Arnaʾūṭ et al. 50 Vols. Beirut: Muassasa al-Risâlah, 1995-2001.
• Âl Selman, Abū ʿUbayda Mes̲h̲hūr b. Ḥasan. ʿInāyat al-Nisāʾ bi’l-hadîth al-nabawi. Beirut: Dâru Ibn Affân, 1414/1994.
• Altıntaş, Muhammed Esat. “Yüksek Din Öğretiminde Karma ya da Tek Cinsiyete Dayalı Eğitim Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Hitit Universitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/34 (2018): 373-406.
• al-Buk̲h̲ārī, Muḥammad b. Ismāʿīl. Ṣaḥīḥ al-Buk̲h̲ārī. ed. Mostafâ Dîb el-Bugha. 7 Vols. Beirut: Dâr Ibn Kat̲h̲īr-Yamâma, 1414/1993.
• al-Dārimī, Abū Muḥammad ʿAbdallāh b. ʿAbd al-Raḥmān. Sunan. ed. Husain Salîm Asad al-Dârânî. 4 Vols. al-Riyāḍ: Dâr al-Mughnî, 2000.
• Ecer, Ahmet Vehbi. “Sahâbe Dönemi Kadın-Erkek İlişkileri Üzerine.” Kubbealtı Akademi Mecmuası 25/4 (1996): 84-94.
• Eren, Mehmet. “Kadınların Hadis İlmine Katkıları.” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 44/1 (2003): 83-110.
• Ibn Ḥad̲j̲ar al-ʿAsḳalānī. Tahd̲h̲īb al-Tahd̲h̲īb. 12 Vols. Ḥaydarābād: Matbaʻatu Dâira al-Maʻârif al-Nizâmiyyah, 1325-1327.
• Ibn Ḥibbān, Abū Bakr Muḥammad b. Ḥibbān al-Tamīmī al-Bustī al-S̲h̲āfiʿī. K. al-T̲h̲iḳāt. 10 Vols. Ḥaydarābād: Maclis Dâira al-Maʻârif, 1973.
• Kavşut, Fatma. Kadınların Hadis İlmindeki Yeri (Hicrî IX. Asır Memlûkler Dönemi). Ankara: Ankara University, Institute of Social Sciences, Postgraduate Thesis, 2004.
• Kuzudişli, Bekir. Hadis Rivâyetinde Aile İsnadları. Istanbul: Istanbul University, Institute of Social Sciences, Doctoral Dissertation, 2005.
• al-Mizzī, D̲j̲amāl al-Dīn Ebu’l-Haccâc Yūsuf b. ʿAbd al-Raḥmān. Tahd̲h̲īb al-Kamāl. ed. Beshshār Av-vâd Maʻrûf. 35 Vols. Beirut: Muassasa al-Risâlah, 1992.
• Muslim, Abū’l-Ḥusayn Muslim b. al-Ḥad̲j̲d̲j̲ād̲j̲ b. Muslim al-Ḳus̲h̲ayrī al-Naysābūrī. Sahîh al-Muslim. ed. Muḥammad Fuʾād ʿAbd al-Bāqī. 5 Vols. Qāhira: Dâr Ihyâ al-Kutub al-Arabiyyah, 1991.
• al-Nasāʾī, Abū ʿAbd al-Raḥmān Aḥmad b. S̲h̲uʿaib b. ʿAlī b. Baḥr b. Sinān. Sunan. ed. Abd al-Fattâh Abū Guddah. 9 Vols. Aleppo: Maktaba al-Matbû’ât al-Islâmî, no date.
• Özafşar, Mehmet Emin. “Hadis Tarihinde Kadın Gerçeği Üzerine”. İslâmî Araştırmalar 13/2 (2000): 189-202.
• Tatlı, Bekir. “İslam’ın İlk Asırlarında Kadınların İlme Katkıları”. 20. International Turkic World Social Sciences Congress-18-20 October 2022- Bishkek- Proceedings Book. ed. Köksal Şa-hin et al. 155-157, there is no printing place: 2022.
• Uğur, Mücteba. “Ebû Seleme b. Abdurrahman b. Avf.” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Istanbul: TDV Yayınları, 1994, 10/228.
• Yılmaz, Muhammet. “Hz. Peygamber Dönemi ve Sonrasında Kadın Âlimlerin Hadis İlmine Katkıları (Memlükler Dönemine Kadar)”. International Journal of Cultural and Social Studies (IntJCSS) 2. Special Issue 1, 378-388, there is no printing place: 2016.
• al-Dhahabī, S̲h̲ams al-Dīn Abū ʿAbdallāh̲ Muḥammad b. Aḥmad b. ʿOt̲h̲mān b. Qāymāẓ al-Turkumānī al-Fāriḳī al-Dimas̲h̲qī al-S̲h̲āfiʿī. Siyar aʿlām al-nubalāʾ. ed. Shuʿayb al-Arnāʾūṭ and Huṣayn al-Asad, 25 Vols. Beirut: Muassasa al-Risâlah, 1982-1988.
• Zihnī (Ḏh̲ihnī), Mehmet. Muʻcam mas̲h̲āhīr al-nisāʾ. translated and presented by: Muḥammad Ḥarb. al-Kuwait: Dâr al-Bas̲h̲īr, 1441/2020.