Grammatical Debates in The Arab Heritage: A Study of Debate Books

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 2, 352 - 367, 31.12.2025

İrem Can

https://doi.org/10.30627/cuilah.1757019

Öz

Arabic grammar has gone through many stages to reach its present structure, and there are many reasons that influenced the formation of these stages. In this context, the aim of this study is to examine the position, importance, reasons for the emergence, and influence of grammarians on the development of Arabic grammar, through texts that deal with these debates. This study also aims to reveal the works written by scholars within the framework of grammatical debates. A descriptive-analytical method is employed in this study, and it is structured around two main sections. The first section examines the concept of debate, the emergence, importance, causes, and fundamental characteristics of grammatical debates. The second section analyzes the grammatical debates between Kisâî and Asmaî, Kisâî and Sibeveyh, Mâzinî and Ibn Sekkît, and Müberrid and Seâlîb, along with the evaluations of some scholars regarding these debates, and finally, the major works written on grammatical debates.

Anahtar Kelimeler

Arabic Language and Literature , Grammar Discussions , Language Schools , Basra , Kufa.

ARAP MİRASINDAKİ DİLBİLGİSİ MÜNAZARALARI: MÜNAZARA KİTAPLARI ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Arap nahvi, günümüzdeki yapısına ulaşıncaya kadar birçok aşamadan geçmiş olup bu aşamaların oluşumunda etkili olan pek çok neden bulunmaktadır. Bu çalışmada ele alınan nahiv münazaraları da söz konusu nedenlerin en önemlileri arasında yer almaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, nahiv münazaralarının Arap nahvinin gelişimindeki konumunu, önemini, ortaya çıkış sebeplerini ve nahiv âlimleri üzerindeki etkisini, münazaraları konu edinen metinler üzerinden incelemektir. Ayrıca çalışma, âlimlerin nahiv münazaraları çerçevesinde kaleme aldıkları eserleri de ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu çalışmada betimsel-analitik yöntem kullanılmıştır ve iki ana bölüm üzerine inşa edilmiştir. Birinci bölümde, münazara kavramı, nahiv münazaralarının ortaya çıkışı, önemi, sebepleri ve temel özellikleri ele alınmaktadır. İkinci bölümde ise, Kisâî ve Asmaî, Kisâî ve Sibeveyh, Mâzinî ve İbn Sekkît, Müberrid ve Seâlîb arasında geçen nahiv münazaraları, bu münazaralara ilişkin bazı âlimlerin değerlendirmeleri ve son olarak nahiv münazaralarına dair kaleme alınmış belli başlı eserler incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Arap Dili ve Edebiyatı , Dil Bilgisi Münazaraları , Dil Okulları , Basra , Kûfe

المناظرات النحوية في التراث العربي: دراسة في كتب المناظرات

Öz

لقد مر النحو العربي بمراحل عديدة، وهناك أسباب كثيرة لعبت دورا أساسيا في الوصول إلى شكله الحالي، والمناظرات النحوية التي نتناولها في هذه الدراسة من أهمها. ومن هذا المنطلق، وتهدف هذه الدراسة إلى استكشاف الأطر العامة لمكانة المناظرات النحوية في تطور النحو العربي، وأهميتها، وأسبابها، وأثرها على علماء النحو والصرف وذلك من خلال دراسة نصوص التي تناولت المناظرات النحوية عند علماء النحو، وتهدف أيضا استكشاف تأليف العلماء حول المناظرات النحوية. واستُخدمَ في هذه الدراسة المنهجُ الوصفيُّ التحليليُّ، وتم بناءها على محورين، يتناول المحور الأول مفهوم المناظرة ونشأة المناظرات النحوية وأهميتها وأسبابها وسماتها. أما المحور الثاني يتناول المناظرات النحوية بين الكسائي والأصمعي، بين الكسائي وسيبويه، بين المازني وابن السكيت، بين المبرد وثعلب وأقوال بعض العلماء عن هذه المناظرات وأخيراً يتطرق إلى أهم التأليفات المتعلقة بالمناظرات النحوية.

Anahtar Kelimeler

اللغة العربية وآدابها , المناظرات النحوية , مدارس اللغات , ، البصرة، الكوفة

Kaynakça

• Afġânî, Saʿid. fi Usûlu’n-Nahv. Dımeşk: Müdîriyye el-Kütüb ve Matbûʿât el-Camiiyye, 1994.
• Afġânî, Saʿid. Min Tarîḫ en-Nahvi’l-ʿArabî. Mektebe el-Fellah, t.y.
• ʿAvnî, el-Beşîr. el-Tağlîl el-Nahv ʿinde İbni Vülâd min Ḫilâl Kitab el-İntisar li-Sibeveyh ʿAlâ el-Müberrid. Mecelle el-ʿAlâme 7 (2018), 270-271.
• Baltacî, Hişam "Abd el-Muʿṭî ʿAbd el-Ġanî en-Nâdi. Rudud el-Ḫatib el-İskâfî ʿala en-Nahviyyin fi Kitâbihî el-Mecâlis". Mecelle Külliyye el-Lüğa el-ʿArabiyye Bitay el-Bârûd 35 (2022), 2671-2740.
• Cürcânî, ʿAli bin Muhammed bin ʿAli el-Zeyn el-Şerîf, el-Taʿrifât. Beyrut: Dar el-Kütübü’l-ʿİlmiyye, 1984.
• Hamevî, Şihab ed-Dîn Ebû ʿAbdullah Yâḳût. Muʿcem el-Udeba: İrşadi’l-Edîb ilâ Maʿrife el-Edîb. Muhakkik: İhsan Abbas. Beyrut: Dar el-Ġarb el-İslâmî, 1.b, 1993.
• Ḥicâr, Melîke- Hâmi, Fayize. el-Münaẓarât en-Nahviyye ve Devriha fi İsrâ el-Dersi’n-Nahvî. Tîzî Vuzû: Câmiʻat Mevlûd Maʻmerî, Risale Macister, 2017.
• İbrahim, Fatıma Muhammed Ahmed. "el- Ṭatavvur en-Nahviyye ve Eser el-Münaẓarât en-Nahviyye fîhi: Dirase Tahliliyye". Camia el-Suveys- Külliye el-Âdâb 13 (2018), 55-70.
• Manẓur el-Ensârî İbn. Lisân el-ʿArab. Beyrut: Dar Ṣadır, 3.b, t.y.
• Muʿcem el-Doha el-Tarihî li’l-Lüğati’l-ʿArabiyye. Târîh el-‘ittila’ 07.11.2024. https://www.dohadictionary.org/.
• Mübârek, ʿAbd el-Hüseyin. el-Münaẓarât en-Nahviyye el-Lüğaviyye: beyne el-Ciddiyye ve’l-İnfiʿal. Câmiʻa el-Basra- Külliye el-Âdâb 9/7 (1974), 248-268.
• Selâm, Ṣabirîn Ḥamîde. el- Münaẓarât fi’t-Türâs̱ en-Nahvî. el-İskenderiyye: Câmiʻa el-İskenderiyye Külliye el-Âdâb, Risale Macister, 2013.
• Süleyman, Ṣabah ʿAli. el-Mesail el-Ṣavtiyye fi Mecâlis el-ʿUlemâ li’z-Zeccâcî (t.340). Mecelle el-ʿUlûm el-İslâmiyye (t.y), 276-308.
• Şecerî. Emâlî İbn el-Şecerî, Kahire: Mektebe el-Ḥanci, 1991.
• Şeḥâdât, Mecdî Hüseyin. el-Baḥs̱ el-Lüğavî fi Mecâlis el-Ḫulefâ beyne el-Reḳabe ve’t-Ṭatavvur. Dirâsât. el-ʿUlûm el-İnsâniyye ve’l-İctimaiyye 44/3 (2017), 55-62.
• Şekʿah, Muṣtafa. Menahic el-Teʾlif ʿinde el-ʿUlemâ el-ʿArab. Dar el-ʿİlm el-Melâyiyn, 15.b, 2004.
• Tîb, ʿAbdulveled bin ʿAli el-Lüğavî. Merâtib en-Nahviyye. Beyrut: el-Mektebeti’l-ʿAsriyye, 2009.
• Tûl, ʿAbdullah. el-Münaẓarât en-Nahviyye ve Davâbituhâ en-Naḳdiyye. Mecelle Ebhâs̱ el-ʿUlûm el-İslâmiyye 1/1 (2017), 213-251.
• Zâkî, Muhammed Âdem. el-Nahv ve’s-Sarf fi Münaẓarât el-ʿUlemâ ve Meḥaverâtiha Ḥatta Nihayet el-Ḳarni’l-Ḫâmis el-Hicrî. Mekke Mükerreme: Câmiʻa Ümmü’l-Kurâ, Risale Doktora, 1985.
• Zebîdî, Muhammed bin el-Hasan bin ʿAbdullah bin Meẕḥac el-Endelüsî. Ṭabakât en-Nahviyyin el-Lüğaviyyin. Dar’ul-Meʿarif, 2.b, t.y.
• Zeccâcî. el-Emâlî. Beyrut: Dar’ul-Ciyl, 1987.
• Zeccâcî. Mecâlis el-ʿUlemâ. Kahire: Mektebe el-Ḥanci, 1983.