ŞİÎ-İMÂMÎ MÜFESSİR HASAN MUSTAFAVÎ’NİN KUR’AN TASAVVURUNUN TEMEL DAYANAKLARI

Necattin Hanay

doi:10.30627/cuilah.1879709

TR EN

Öz

ŞİÎ-İMÂMÎ MÜFESSİR HASAN MUSTAFAVÎ’NİN KUR’AN TASAVVURUNUN TEMEL DAYANAKLARI

Öz

Bu çalışma, Hasan Mustafavî’nin (ö. 2005) Kur’an tasavvurunu dayandığı temel ilkeler çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Makalede Mustafavî’nin i‘câz anlayışı merkeze alınarak yedi harf, kıraat ihtilafları, tahrif iddiaları ve Kur’an’ın tercümesi meseleleriyle kurduğu ilişki sistematik biçimde ele alınmaktadır. Araştırmanın temel sorusu, Mustafavî’nin Kur’an tasavvurunu hangi epistemolojik ve dilsel zeminde temellendirdiğidir. Çalışmada nitel yöntem benimsenmiş, müellifin eserleri temel kaynak olarak değerlendirilmiştir. Gerekli durumlarda klasik literatür ve çağdaş araştırmalara da başvurulmuştur. Analizler yer yer doğrudan metin alıntılarına dayandırılmıştır. Araştırma sonucunda Mustafavî’nin Kur’an anlayışının, hakikî anlam ilkesine yaslanan i‘câz teorisi üzerine inşa edildiği görülmektedir. Ona göre Kur’an’ın ontolojik hakikati, yedi harf rivayetlerinin Kur’an’ın temel maksatlarıyla ilişkilendirilmesini, kıraat farklılıkları ve tahrif iddialarının reddedilmesini gerektirmektedir. Mustafavî, Kur’an’ın tercümesini de bu çerçevede ele almakta; lafzî tercümeyi mümkün görmeyip onu tefsire yakın açıklayıcı bir faaliyet olarak değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Tefsir, Kur’an, İ‘câz, Hakikî Anlam, Hasan Mustafavî

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Yazar, çalışmanın hazırlanması esnasında bilimsel ve etik ilkelere uyulduğunu ve yararlanılan tüm kaynakların kaynakçada belirtildiğini, çalışmanın maddi açıdan fonlanmadığını, çıkar çatışması bulunmadığını beyan etmektedir

The Foundational Principles of the Qur’anic Conception of the Shīʿī-Imāmī Mufassir Ḥasan Mustafavī

Öz

This study aims to examine Ḥasan Mustafavī’s (d. 2005) conception of the Qur’an within the framework of its foundational principles. Centering upon Mustafavī’s understanding of iʿjāz (inimitability), the article systematically discusses his approach to the issues of the seven aḥruf (modes), variant readings, claims of taḥrīf (distortion), and the translation of the Qur’an. The primary research question explores the epistemological and linguistic grounds on which Mustafavī bases his conception of the Qur’an. Adopting a qualitative research method, the study utilizes the author’s own works as primary sources, while also referring to classical literature and contemporary studies when necessary. The analyses are occasionally supported by direct textual citations. The study reveals that Mustafavī’s understanding of the Qur’an is built upon a theory of iʿjāz grounded in the principle of real meaning (ḥaqīqī). For Mustafavī, the ontological truth of the Qur’an requires correlating the narratives of the seven aḥruf with the ultimate objectives of the Qur’an, thereby rejecting variant readings and claims of taḥrīf. Within this framework, Mustafavī also addresses the translation of the Qur’an, deeming a literal translation impossible and evaluating it instead as an explanatory activity akin to tafsīr.

Anahtar Kelimeler

Tafsīr, Qur’an, Iʿjāz, Real Meaning (Ḥaqīqī), Ḥasan Mustafavī

Etik Beyan

The author declares that scientific and ethical principles were followed during the preparation of the study, all sources used were indicated in the bibliography, the study was not financially funded, and there is no conflict of interest.

Kaynakça

Allameh Mostafavi. “Zendegî-nâme Allâme Mustafavî”. Erişim 13 Aralık 2025. www.allamehmostafavi.com/library/front/aboutUs
Altunrende, Şahabettin Ertan. “Şia’da Konulu Tefsîre Eleştirel Bir Yaklaşım: Nāsır Mekārīm Şîrāzī ve Ca’fer Subhānī Örneği”. İlahiyat 14 (2025), 37-52. https://doi.org/10.62188/ilahiyat.1500816
Boşnak, Nagihan Ayşe. “Nâsır Mekârim Şîrâzî ve el-Emsel Tefsiri”. Hikem: Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 2/2 (2024), 1-32.
Çol, Muhammet. Ortak Bir Otoritenin Mezhebî İnşası (Said B. Cübery’in Şiî Tefsir Literatüründeki Konumu). İstanbul: Kitap Dünyası, 2026.
Erkoç, Hatice. Tabâtabâî’nin Kur’ân’ı Tefsir Yöntemi. Ankara Üniversitesi, Doktora Tezi, 2020.
Gleave, Robert. Scripturalist Islam: The History and Doctrines of the Akhbārī Shīʻī School. Leiden: Brill, 2007.
Habibov, Aslan. “İmâmiyye Şia’sının Tefsir Tarihi ve Günümüze Ulaşan En Eski Şiî Tefsirler”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/1 (2008), 207-251.
Habibov, Aslan. “Klasik Dönemden Çağdaş Döneme Şii Kuran Anlayışında Değişim”. Bilim, Ahlak ve Sanat Bağlamında Çağdaş İslam Algıları I (2011), 239-262.
Hanay, Necattin. “Şiî-İmamî Müfessir Hasan Mustafavî ve Hakikî Anlam Merkezli Tefsir Metodu”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 10/1 (2026), 144-168. https://doi.org/10.31121/tader.1869546
Karadağ, Ahmet. Muhammed Cevâd Muğniyye’nin et-Tefsîru’l-Kâşif’inde Kur’ân’ı Yorumlama Metodu. İnönü Üniversitesi, Doktora Tezi, 2017.

Karataş, Şaban. Şîa’da ve Ehl-i Sünnet’te Kur’an Tasavvuru. Ankara: Ankara Okulu Yay., 2017.
Kuvancı, Cenan. “Gazzâlî’ye Göre, Mahrem Tecrübe: Huzûrî Bilgi”. Bilimname 1 (2016), 75-95.
Küleynî, Muhammed b. Ya‘kûb. Usûlü’l-Kâfî. Beyrut: Menşûrâtü’l-Fecr, 2007.
Ma’rifet, Muhammed Hâdi. et-Tefsîr ve’l-müfessirûn fî sevbihi’l-kaşîb. 2 Cilt. Meşhed: el-Câmiatü’l-Razviyye li Ulûmi’l-İslâmiyye, 1419.
Mustafavî, Hasan. et-Tahkîk fî kelimâti’l-Kur’ani’l-Kerîm. 14 Cilt. Beyrut: Merkezu Neşri Âsâri’l-Allâme el-Mustafavî, 6. Basım, 2020.
Mustafavî, Hasan. Raveşe ‘İlmî der Tercüme ve Tefsîr-i Kur’ân-i Mecîd ve Ehâdîs. Tahran: Merkezu Neşri Âsâri’l-Allâme el-Mustafavî, 2021.
Mustafavî, Hasan. Tefsîr-i Rûşen. 16 Cilt. Kum: Merkezu Neşri Âsâri’l-Allâme el-Mustafavî, 2. Basım, 2021.
Nalbant, Sümeyra. Şiî Tefsir Geleneğinde Muhammed Hüseyin Fadlallah ve Min Vahy’il Kur’an İsimli Tefsiri. Recep Tayyip Erdoğan (Rize) Üniversitesi, Doktora Tezi, 2025.
Öztürk, Mustafa. “Şiî-İmâmî Tefsir Kültürünün Genel Karakteristikleri”. Tarihten Günümüze Kur’an’a Yaklaşımlar. ed. Bilal Gökkır vd. İstanbul: İlim Yayma Vakfı Kur’an ve Tefsir Akademisi, 2010.
Öztürk, Mustafa. Tefsirde Ehl-i Sünnet & Şia Polemikleri. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2012.
Radî, Şerîf. Telhîsu’l-beyân fî mecâzâti’l-Kur’ân. thk. Ali Mahmud Mukallid. Beyrut: Dâru Mektebeti’l-Hayat, ts.
Seber, Abdulkerim. “Muasır Şii Alimlerin Kur’an’da Tahrif İddialarına Bakışı: Şii Kur’an Tarihleri Çerçevesinde Bazı Tespitler”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16/2 (2012), 767-792.
Sultan, Shaalan Abd Ali - Kathem, Marwa Mohammad. “Mevkıfü’l-‘Allâme Hasen el-Mustafavî min ârâ’i sâbikîhi fi’l-furûki’l-luğaviyye”. Mecelletu Câmi‘ati Bâbil li’l-‘ulûmi’l-insâniyye 26/9 (2018), 190-207.
Şehâdeh, Sâmî Vedî Abdülfettâh. Menhecü tenâvüli’l-müfradeti’l-Kur’âniyye beyne kitâbey “et-Tahkîk fî kelimâti’l-Kur’âni’l-Kerîm” li-Hasen el-Mustafavî ve “el-Muʻcemi’l-iştikâki’l-mü’essal” li-Muhammed Cebel. Amman: Câmiʻatü’l-ʻUlûmi’l-İslamiyyeti’l-ʻÂlemiyye, Doktora Tezi, 2021.
Yavuz, Yusuf Şevki. “İ‘câzü’l-Kur’ân”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 21/403-406. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
Yavuz, Yusuf Şevki. “Sarfe”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/140-141. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
Yayla, Mansur. “İmâmiyye Şîa’sının Kur’ân’ın Bir İ‘câz Yönü Olarak Sarfe Teorisine Yaklaşımı”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 22 (2023), 130-150. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/235782
Ziaossalehin. “Zendegî-nâme Allâme Mustafavî”. Erişim 12 Aralık 2025. www.ziaossalehin.ir/fa/content/23828

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tefsir

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Necattin Hanay ^*
0000-0002-2778-5405
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

2 Şubat 2026

Kabul Tarihi

5 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 26 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.30627/cuilah.1879709

IZ

https://izlik.org/JA64JN47ER

APA

Hanay, N. (2026). ŞİÎ-İMÂMÎ MÜFESSİR HASAN MUSTAFAVÎ’NİN KUR’AN TASAVVURUNUN TEMEL DAYANAKLARI. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 26(1), 19-36. https://doi.org/10.30627/cuilah.1879709

AMA

1.Hanay N. ŞİÎ-İMÂMÎ MÜFESSİR HASAN MUSTAFAVÎ’NİN KUR’AN TASAVVURUNUN TEMEL DAYANAKLARI. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD). 2026;26(1):19-36. doi:10.30627/cuilah.1879709

Chicago

Hanay, Necattin. 2026. “ŞİÎ-İMÂMÎ MÜFESSİR HASAN MUSTAFAVÎ’NİN KUR’AN TASAVVURUNUN TEMEL DAYANAKLARI”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 26 (1): 19-36. https://doi.org/10.30627/cuilah.1879709.

EndNote

Hanay N (01 Haziran 2026) ŞİÎ-İMÂMÎ MÜFESSİR HASAN MUSTAFAVÎ’NİN KUR’AN TASAVVURUNUN TEMEL DAYANAKLARI. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 26 1 19–36.

IEEE

[1]N. Hanay, “ŞİÎ-İMÂMÎ MÜFESSİR HASAN MUSTAFAVÎ’NİN KUR’AN TASAVVURUNUN TEMEL DAYANAKLARI”, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), c. 26, sy 1, ss. 19–36, Haz. 2026, doi: 10.30627/cuilah.1879709.

ISNAD

Hanay, Necattin. “ŞİÎ-İMÂMÎ MÜFESSİR HASAN MUSTAFAVÎ’NİN KUR’AN TASAVVURUNUN TEMEL DAYANAKLARI”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 26/1 (01 Haziran 2026): 19-36. https://doi.org/10.30627/cuilah.1879709.

JAMA

1.Hanay N. ŞİÎ-İMÂMÎ MÜFESSİR HASAN MUSTAFAVÎ’NİN KUR’AN TASAVVURUNUN TEMEL DAYANAKLARI. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD). 2026;26:19–36.

MLA

Hanay, Necattin. “ŞİÎ-İMÂMÎ MÜFESSİR HASAN MUSTAFAVÎ’NİN KUR’AN TASAVVURUNUN TEMEL DAYANAKLARI”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), c. 26, sy 1, Haziran 2026, ss. 19-36, doi:10.30627/cuilah.1879709.

Vancouver

1.Necattin Hanay. ŞİÎ-İMÂMÎ MÜFESSİR HASAN MUSTAFAVÎ’NİN KUR’AN TASAVVURUNUN TEMEL DAYANAKLARI. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD). 01 Haziran 2026;26(1):19-36. doi:10.30627/cuilah.1879709

Öz

ŞİÎ-İMÂMÎ MÜFESSİR HASAN MUSTAFAVÎ’NİN KUR’AN TASAVVURUNUN TEMEL DAYANAKLARI

Öz

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Etik Beyan

The Foundational Principles of the Qur’anic Conception of the Shīʿī-Imāmī Mufassir Ḥasan Mustafavī

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster