KUR’AN HİTABINDA AİLEVÎ DAVRANIŞLARIN YÖNLENDİRİLMESİ: DİNÎ İNANÇ IŞIĞINDA İSRÂ SÛRESİ 23-24. ÂYETLERİNİN SEMANTİK İNCELENMESİ

Religious belief plays a decisive role in both the construction of human personality and the direction of individual and social behaviors. In Islamic thought, the family stands out as a fundamental institution where belief transforms into moral behavior. The Holy Qur'an grounds the connection between faith and moral responsibility specifically through the parent-child relationship. Indeed, the mention of the command to do good to parents immediately following the principle of tawḥīd (monotheism) in verses 23–24 of Sūrat al-Isrā' demonstrates the central importance of this relationship. The aim of this study is to demonstrate that religious belief serves as a moral motivational source that strengthens family bonds by semantically analyzing the terms and phrases in the relevant verses. In this article, which is based on a qualitative research design, a conceptual and semantic analysis method was employed, utilizing both classical and contemporary tafsīr (exegesis) sources. The main findings of the research show that the words expressing mercy, humility, and kindness in the verses (e.g., iḥsān, refraining from saying "uff," and "lowering the wing of humility/mercy") reflect an internalized conscientious attitude rather than mere outward respect. Furthermore, the consecutive mention of tawḥīd and respect for parents proves that familial responsibilities are elevated to the status of an ontological debt fulfilled with a consciousness of worship, rather than being reduced to an ordinary social duty. In conclusion, it has been determined that verses 23–24 of Sūrat al-Isrā' formulate moral commands regarding parents with profound compassion within the framework of the integrity of belief and action, and that religious belief is the strongest dynamic in building a solid family structure.

Dinî inanç gerek insanın kişiliğinin inşasında gerekse bireysel ve toplumsal davranışlarının yönlendirilmesinde belirleyici bir role sahiptir. İslam düşüncesinde aile, inancın ahlakî davranışa dönüştüğü temel bir kurum olarak öne çıkar. Kur’ân-ı Kerîm, iman ile ahlakî sorumluluk arasındaki bağı özellikle ebeveyn-evlat ilişkisi üzerinden temellendirir. Nitekim İsrâ Sûresi 23-24. âyetlerde tevhid ilkesinin hemen ardından anne-babaya iyilik emrinin zikredilmesi, bu ilişkinin merkezî önemini gösterir. Bu çalışmanın amacı, ilgili âyetlerde yer alan lafız ve terkipleri semantik açıdan inceleyerek dinî inancın aile bağlarını güçlendiren ahlakî bir motivasyon kaynağı olduğunu ortaya koymaktır. Nitel araştırma desenine dayanan bu makalede, klasik ve çağdaş tefsir kaynaklarından istifade edilerek kavramsal ve anlambilimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın temel bulguları, âyetlerde geçen merhamet, tevazu ve nezaket ifade eden kelimelerin (ihsan, öf dememek, merhamet kanatlarını germek vb.) yalnızca zahirî bir saygıyı değil, içselleştirilmiş vicdanî bir tutumu yansıttığını göstermektedir. Ayrıca tevhid ile ebeveyne saygının peş peşe zikredilmesi, ailevî sorumlulukların sıradan bir sosyal görevden ziyade ibadet şuuruyla yerine getirilen ontolojik bir borç konumuna yükseltildiğini kanıtlamaktadır. Sonuç olarak, İsrâ Sûresi 23-24. âyetlerinin, inanç-eylem bütünlüğü çerçevesinde ebeveyne yönelik ahlakî buyrukları derin bir şefkatle formüle ettiği ve dinî inancın sağlam bir aile yapısının inşasında en güçlü dinamik olduğu tespit edilmiştir.