Necmeddin Tarsusî’nin “Urcûze fî Vefeyâti’l-A‘yân Min Mezhebi Ebî Hanîfeti’n-Nu‘mân” Adlı Eseri: Tedkik, Çeviri ve Değerlendirme
Öz
Necmeddin Tarsusî, Memlukler döneminde yaşamış bir
Hanefî fakihi ve düşünürüdür. Çalışmamızda onun eserlerinden biri olan “Urcûze fî Vefeyâti’l-A’yân min Mezhebi Ebî Hanîfeti’n-Nu’mân” adlı
âlimlerin vefat tarihinden bahsettiği vefeyât türü bilgiler verdiği risalesini
inceleyeceğiz. Eserin Köprülü Kütüphanesi’nin Mehmed Âsım koleksiyonunda 84/3
arşiv numarasıyla kayıtlı bir nüshasını tespit ettik. Tarsusî, “recez” türünde
oluşturduğu eserinde, Ebu Hanife’den başlayarak Alâuddin et-Türkmânî’ye kadar
olan Hanefî âlimlerin vefat tarihlerini kendine has bir üslupla kodlayarak
vermektedir. Eserin genelinde vefat tarihlerini vermek için uygulanan bu metot,
öğretilmesi gereken fıkıhçıların sayısının fazla olmasından öğrencilerin
ezberlemesini kolaylaştırmak gayesiyle vefat tarihi için harflerden oluşan bir
sembol kullanılarak uygulanmıştır. Bu sembolleştirmede Hanefi âlimin ismi
verildikten sonra vefat tarihini bildirmek için kullanılan kelime(ler)deki
harflerin "ebced hesabı” karşılıklarının toplamı vefat tarihini
vermektedir. O, eserde özellikle vefat tarihlerinin kırmızı ile yazıldığını,
bununla öğrenmeyi kolaylaştırmayı amaçladığını açıklar. Biyografi yazarlığı,
Hanefî gelenekte diğer sünni ekoller kadar yaygın değildir. Tarsusi’nin bu
eseri sadece Hanefi âlimleri verirken Hanefi-Mu’tezili, Hanefi-Mâturidi,
Hanefi-Eş’ari ayrımı yapmadan Hanefi olarak bildiklerini sıralar. Bu çalışma,
erken dönem Hanefi biyografi eserleri içerisinde sayılan önemli bir eser olarak
bilim dünyasına katkı sağlayacak verileri barındırmaktadır. Elimizde olan ve
sıklıkla kullandığımız tabakâtlardan hem üslup hem de içerik olarak bazı
farklılıklar içerir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abulkadir b. Muhammed el-Kureşi, el-Cevahiru'l-Mudiyye fî Tabakâti'l-Hanefiyye (thk. Abdulfettah Muhammed Huluvv), Kahire, 1993.
- Ahmet Özel, Hanefî Fıkıh Alimleri, Ankara: TDV Yay., 2014.
- Ayaz, Fatih Yahya, Türk Memlükler Dönemi Saray Ağalığı (Üstâdârlık), İFAV, İstanbul 2008.
- -------- Memlükler Dönemi Vezirlik, İSAM, İstanbul 2009.
- Bağdadlı İsmail Paşa, Hediyyetu 'l-Arifin Esmau’l--Miiellifin ve Asaru’l-Musannifin, M.E. Basımevi, İstanbul.
- Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetû’l-ârifîn esmâü’l-mü’ellifin ve âsâru’l-musannifîn, İstanbul: Dâru İhyai’t-Türasi’l-Arabi, 1951.
- Bedir, Murteza, “er-Rahbiyye”, DİA.
- Bursalı Muhammed Tabir, Osmanlı Müellifleri, Matbaa-i Amire, İstanbul, 1333.
- Çakan, İsmail Lütfi, “Ahmed b. Seleme”, DİA.
- Çetin, Nihat M., “Arûz”, DİA, III, İstanbul 1999.