Meşhur Sünen'lerin İlk Hadisleri ve "İlk Olma Gerekçeleri" Hakkında Bir Araştırma

Öz

Bu makalede, hadis tasnifinin "altın çağı" olarak isimlendirilen hicrî üçüncü asırda telif edilmiş beş meşhur Sünen kitabının ilk hadislerinin, müellifleri tarafından niçin ilk hadis olarak seçilmiş olabilecekleri hususu ele alınacaktır. Sözkonusu kitaplar Dârimî, İbn Mâce, Ebû Dâvud, Tirmizî ve Nesâî'nin Sünen'leridir. "Sünen" türünde telif edilmiş olan hadis kitapları genellikle Hz. Peygamber'e ait söz ve fiillerin, fıkhî konularına göre tasnif edildiği hadis kitapları olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dârimi, İbn Mâce, Ebû Davud, Tirmizî, Nesâî, Sünen, İlk hadisler

Meşhur Sünen'lerin İlk Hadisleri ve "İlk Olma Gerekçeleri" Hakkında Bir Araştırma

Öz

Kaynakça

1. ABBÂD, Abdulmuhsin, Şerhu Süneni Ebî Dâvud, y.y., trs. (mektebetü'ş-şâmile, versiyon: 3,1).
2. ADEVÎ, Safa Ahmed, İhdâü'd-Dîbâce bi Şerhi Süneni İbn Mâce, Mektebetü Dâri'l-Yakîn, Yer yok, 1999.
3. AHMED B. HANBEL, el-Müsned, Çağrı Yay., İstanbul 1992.
4. AVFÎ, Muavvız b. Bilâl, Ebû Davud ve Eseruhû fî İlmi’l-Hadîs, Master Tezi, Kahire Üniversitesi 1980.
5. AYDINLI, Abdullah, Hadis Istılahları Sözlüğü, Hadisevi, İstanbul 2006.
6. ________, Sünen-i Dârimî, Madve Yay., İstanbul 1994.
7. AYNÎ, Bedruddîn Ebî Muhammed b. Ahmed, Umdetü'l-Kârî Şerhi Sahîhi'l-Buhârî, Neşr: Muhammed Mahmûd el-Halebî, Mısır 1972.
8. _______, Şerhu Süneni Ebî Dâvud, thk: Halid b. İbrahim el-Mısrî, Mektebetü'r-Rüşd, Riyad 1999.

9. ÂZIM ÂBÂDÎ, Ebu't-Tayyib Muhammed Şemsü'l-Hakk, Avnu'l-Ma'bûd Şerhu Süneni Ebî Dâvud (İbn Kayyım el-Cevziyye'nin Şerhiyle birlikte basım) thk: Abdurrahman Muhammed Osman, Mektebetü's-Selefiyye, Medine 1968.
10. ________, Ğâyetü'l-Maksûd fî Şerhi Süneni Ebî Dâvud, thk: Muhammed Uzeyr Şems-Ebu'l- Kâsım el-'A'zamî, Riyad 1414/1993.
11. BACEM'AVÎ, Ali b. Süleymân, Nûru Misbâhi'z-Zücâce alâ Süneni İbn Mâce, Kahire 1299/1881.
12. BAĞDÂDÎ, Ebû Bekr Hatîb, Târîhu Bağdad, Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut trs.
13. BEĞÂVÎ, Hüseyn b. Mes'ûd, Şerhu's-Sünneh, thk: Şuayb el-Arnâût-Muhammed Züheyr eş- Şâvîş, el-Mektebetü'l-İslâmî, Beyrut 1983.
14. BEYHAKÎ, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyn b. Ali, es-Sünenü'l-Beyhaki'l-Kübrâ, thk: Muhammed Abdulkadir Ata, Mektebetü Dâri'l-Bâz, Mekke 1994.
15. _________, es-Sünenü's-Sağîr, haz: Emin Kal'acî, Karaçi 1979.
16. BUHÂRÎ, Alâuddîn Abdulaziz b. Muhammed, Keşfu'l-Esrâr an Usûli Fahri'l-İslâm el-Bezdevî, thk: Abdullah Mahmud Muhammed Ömer, Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut 1997.
17. BUHÂRÎ, Muhammed b. İsmail, el-Câmiu’s-Sahîh, Çağrı Yay., İstanbul 1992.
18. BÛSÎRÎ, Ahmed b. Ebî Bekr b. İsmail, Misbâhu'z-Zücâce fî Zevâidi İbn Mâce (Muhammed b. Abdülhâdî es-Sindî'nin "Sünen-i İbn Mâce bi Şerhi Ebi'l-Hasen el-Hayfî", Dâru'l- Ma'rife, Beyrut, trs. adlı eserinin hamişinde basılı).
19. ÇAKAN, İsmail Lütfi, Hadis Edebiyatı Çeşitleri-Özellikleri-Faydalanma Usulleri, MÜİFV. Yay., İstanbul 1989.
20. DÂRAKUTNÎ, Ali b. Ömer Ebu'l-Hasen, Sünenü'd-Dârakutnî, thk: Şuayb el-Arnaût ve diğerleri, Müessesetü'r-Risâle, Riyad 2003.
21. DÂRİMÎ, Ebû Abdillah b. Abdirrahman, es-Sünen, Çağrı Yay., İstanbul 1992.
22. DIHLEVÎ, Abdülğanî b. Ebî Saîd el-Müceddidî, İnhâcu'l-Hâce alâ Sünen-i İbn Mâce, ("Şurûhu İbn Mâce, haz: Râid b. Sabri İbn Alfeh, Beytü'l-Efkâri'd-Devliyye, Amman 2007" ile birlikte).
23. DİNÇOĞLU, Mehmet, Ebû Davûd’un Sünen Adlı Eseri, Kaynakları ve Tasnif Metodu, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bil. Enstitüsü, Ankara 2008.
24. EBÛ AVÂNE, Yakub b. İshâk el-İsferâyînî, Müsnedü Ebî Avâne, Dâru'l-Ma'rife, thk: Eymen b. Afîf ed- Dımaşkî, Beyrut 1998.
25. EBÛ DAVUD, Süleyman b. Eş'as es-Sicistânî, es-Sünen, Çağrı Yay., İstanbul 1992.
26. ___________, Kitâbu'l-Merâsîl, y.y., trs.
27. EBÛ YA'LÂ, Ahmed b. Ali b. el-Müsennâ et-Temîmî, Müsnedü Ebî Ya'lâ el-Mavsılî, thk: Hüseyn Selim Esed, Dımaşk 1987.
28. ELBÂNÎ, Muhammed Nâsıruddîn, Sahîhu Süneni İbn Mâce, Mektebetü'l-Meârif, Riyad 1997.
29. ________, İrvâu'l-Ğalîl fî Tahrîci Ehâdîsi Menâri's-Sebîl, el-Mektebetü'l-İslâmî, Beyrut 1985.
30. ________, Sahîhu Süneni't-Tirmizî, Mektebetü'l-Meârif, Riyad 2000.
31. ERKAYA, Musa, İbn Mâce'nin Hadis Kültüründeki Yeri, (Basılmamış Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bil. Enstitüsü, Ankara 2004.
32. ERUL, Bünyamin, Sahabenin Sünnet Anlayışı, TDV, Ankara 1999.
33. HATTÂBÎ, Ebû Süleyman Hamd b. Muhammed, Meâlimü's-Sünen, Haleb 1932.
34. HEMMÂM B. MÜNEBBIH, Sahîfetü Hemmâm b. Münebbih an Ebî Hureyre, thk: Rif'at Fevzi Abdulmuttalib, Kahire, trs.
35. HUMEYDÎ, Abdullah b. ez-Zübeyr, el-Müsned, thk: Habiburrahman el-'Azamî, Beyrut 1988.
36. HUVEYNÎ, Ebû İshak el-Eserî, Bezlü'l-İhsân bi Takrîb-i Süneni'n-Nesâ'i Ebî Abdirrahmân, Mektebetü't-Terbiyeti'l-İslâmiyye, 1990.
37. İBN EBÎ ŞEYBE, Ebû Bekr Abdullah b. Muhammed, Musannefü İbn Ebî Şeybe, thk: Muhammed Avvâme, Beyrut 2006.
38. İBN HACER, Ahmed b. Ali el-Askalânî, Tehzîbu't-Tehzîb, Dâru İhyâi't-Türâsi'l-Arabî, Beyrut 1993
39. İBN HIBBÂN, Muhammed b. Ahmed Ebû Hâtim el-Büstî, Sahîhu İbn Hibbân, Müessesetü'r- Risâle, Beyrut 1993.
40. İBN HUZEYME, Muhammed b. İshâk, Sahîhu İbn Huzeyme, thk: Muhammed Mustafa el- 'A'zamî, Beyrut 1970.
41. İBN MÂCE, Ebû Abdillah Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî, es-Sünen, Çağrı Yay., İstanbul 1992.
42. İBNU'L-ESÎR, Ebu'l-Hasen İzzuddîn, Üsdü'l-Ğâbe fî Ma'rifeti's-Sahâbe, thk: Ali Muhammed Muavvız-Adil Ahmed Abd, Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut trs.
43. İMAM MÂLIK, el-Muvatta', Çağrı Yay., İstanbul 1992.
44. KALLEK, Cengiz, "Fukahâ-i Seb'a", DİA, İstanbul 1996, 13/214.
45. KANDEMİR, M. Yaşar, "İbn Mâce" md. DİA., İstanbul 1999, 20/161-162.
46. __________, "Nesâî" md., DİA., İstanbul 2006, 32/563-565.
47. KEŞMÎRÎ, Muhammed Enver Şâh, el-Arfu'ş-Şezî Şerhi Süneni't-Tirmizî, tsh: Şeyh Mahmud Şâkir, Dâru İhyâi't-Türâsi'l-Arabî, Beyrut 2004.
48. KOÇYİĞİT, Talat, Hadis Istılahları, AÜİF. Yay., Ankara 1985.
49. _________, Hadis Terimleri Sözlüğü, Rehber Yay., Ankara 1992. KUR'ÂN-I KERÎM
50. MAKDISÎ, Muhammed b. Tâhir, Şurûtu'l-Eimmeti's-Sitte, Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut 1984, s. 21 (Ebû Bekr Muhammed b. Mûsa el-Hâzimî'nin "Şurûtu'l-Eimmeti'l-Hamse" adlı eseriyle birlikte basım).
51. MİZZÎ, Cemâlüddin Ebu'l-Haccâc, Tehzîbü'l-Kemâl fî Esmâi'r-Ricâl, thk: Beşşar Avvâd Ma'rûf, Beyrut 1994.
52. MÜBÂREKFÛRÎ, Ebu'l-Ali Muhammed Abdurrahman b. Abdürrahîm, Tuhfetü'l-Ahvezî bi Şerhi Câmii't-Tirmizî, haz: Abdülvehhâb Abdüllatîf, Dâru'l-Fikr, Tarih ve yer yok.
53. MÜNÂVÎ, Zeynüddin Abdurraûf, et-Teysîr bi Şerhi'l-Câmii's-Sağîr, Mektebetü'l-İmâm eş-Şâfiî, Riyad 1988.
54. MÜSLİM, Ebu'l-Huseyn Müslim b. Haccâc el-Kuşeyrî, es-Sahîh, Çağrı yay., İstanbul 1992.
55. NEBÎL, Seyyid Ebû Âsım, Fethu'l-Mennân Şerh ve Tahkîk-i Kitabi'd-Dârimî Ebî Muhammed Abdillah b. Abdirrahmân, Mektebetü'l-Mülkiyye, Beyrut 1999.
56. NESÂÎ, Ebû Abdirrahman Ahmed b. Şuayb, es-Sünen, Çağrı Yay., İstanbul 1992.
57. NESÂÎ, Kitâbu's-Süneni'l-Kübrâ, Haz: Abdulmuhsin et-Türkî, Şuayb el-Arnaût, Hasen Abdülmün'ım, Müessesetü'r-Risâle Beyrut 2001.
58. NEVEVÎ, Muhyiddin b. Şeref, el-Îcâz fî Şerhi Süneni Ebî Dâvud es-Sicistânî, thk: Ebû Ubeyde Meşhûr b. Hasen Âli Selmân, Dâru'l-Eseriyye, Ammân 2007.
59. NÎSÂBÛRÎ, Ebû Abdillah Muhammed b. Abdillah Hâkim, el-Müstedrek Ale's-Sahîhayn, thk: Mustafa Abdulkadir Ata, Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut 1990.
60. SAN'ÂNÎ, Abdurrazzâk b. Hemmâm, el-Musannef, thk: Habiburrahman 'Azamî, Meclisü'l-İlmî, Beyrut 1983.
61. SEHÂRENFÛRÎ, Halil Ahmed, Bezlü'l-Mechûd fî Halli Ebî Dâvud, Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut 1392/1972.
62. SİNDÎ, Muhammed b. Abdülhâdî, Hâşiye 'Alâ Süneni'n-Nesâî, Dâru'l-Ma'eife, Beyrut trs. (Suyûtî, Ebû Bekr Celâleddîn, Zehru'r-Rubâ 'Ale'l-Müctebâ, Dâru'l-Ma'eife, Beyrut trs. ile birlikte basım).
63. SUYÛTÎ, Celaleddin Ebû Bekr, Şurûhu İbn Mâce (Misbâhu'z-Zücâce alâ Süneni İbn Mâce), ("Şurûhu İbn Mâce, haz: Râid b. Sabri İbn Alfeh, Beytü'l-Efkâri'd-Devliyye, Amman 2007" ile birlikte).
64. ________, ed-Dîbâc alâ Sahîhi Müslim b. el-Haccâc, thk: Ebû İshâk el-Huveynî, Dâru İbn Affân, Sûudi Arabistan 1996.
65. ________, Zehru'r-Rubâ 'Ale'l-Müctebâ, Dâru'l-Ma'eife, Beyrut trs, (Sindî, Muhammed b. Abdülhâdî, Hâşiye 'Alâ Süneni'n-Nesâî, Dâru'l-Ma'eife, Beyrut trs) ile birlikte basım.
66. SÜBKÎ, Mahmud Muhammed Hattâb, el-Menhelü'l-Azbü'l-Mevrûd Şerhu Süneni'l-İmâm Ebî Dâvud, Müessetü't-Târîhu'l-Arabî, Beyrut trs.
67. SÜNBÜL EL-MEKKÎ, Muhammed Said, Risâletü’l-Evâil (el-Evâilü’s-Sünbüliyyeh), Ta’lik: Abdülhakkı’l-İlâhî Âbâdî el-Mekkî-Habiburrahman el-‘A’zamî, Haz: Zeynü’l-Âbidîn el-‘A’zamî, Mektebetü Dâri’l-Ulûm, Keşmir 1935.
68. ŞÂFİÎ, Muhammed b. İdrîs, Müsnedü'l-İmâm Muhammed b. İdrîs eş-Şâfiî, thk: Rif'at Fevzi Abdulmuttalib, Dâru'l-Beşâiri'l-İslâmiyye, Beyrut 2005.
69. TABERÂNÎ, Süleyman b. Ahmed b. Eyyub Ebu'l-Kâsım, el-Mu'cemü'l-Evsat, Kahire 1415/1994.
70. __________, el-Mu'cemü'l-Kebîr, thk: Hamdî b. Abdülmecid es-Silefî, Kahire 1983.
71. TAYÂLÎSÎ, Süleyman b. Davud b. Cârûd, Müsnedü Ebî Dâvud et-Tayâlîsî, thk: Muhammed b. Abdülmuhsin et-Türkî, Dâru Hicr, Baskı yeri ve yılı yok.
72. TİRMIZÎ, Muhammed b. Îsa b. Sevre, es-Sünen, Çağrı Yay., İstanbul 1992.
73. UĞUR, Müctebâ, Hadis İlimleri Edebiyatı, TDV, Ankara 1996.
74. ________, Ansiklopedik Hadis Terimleri Sözlüğü, TDV, Ankara 1992.
75. VELLEVÎ, Ali b. Âdem b. Musa el-İtyûbî, Zahîratü'l-Ukbâ fî Şerhi'l-Müctebâ, Dâru'l-Mi'r'ac, Riyad 1996.
76. YA'MURÎ, Ebu'l-Feth Muhammed b. Muhammed b. Muhammed, en-Nefhu'ş-Şezî fî Şerhi Câmi'i't-Tirmizî, thk: Ahmed Ma'bud Abdülkerim, Dâru'l-Âsıme, Riyad 1409/1988.
77. YILDIRIM, Ahmet, Dârimî ve Sünen'i (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi), Uludağ Üniv. Sosyal Bil. Ebstitüsü, Bursa 1990.
78. ZEHEBÎ, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Osman, Siyeru 'A'lâmi'n-Nübelâ, Müessesetü'r-Risâle, Beyrut 1993.