Kurban Teorileri

Öz

Geçen yüzyılın başlarından itibaren farklı bilim dallarına mensup bilim adamları kurban konusunda çalışmaya başladılar. Bu çalışmaların çoğunda evrim teorisinin etkileri görülmektedir. Evrim teorisinden etkilenen araştırmacılar kurban ritüelinin kökenine dönük çalışmalar yapmışlar ve konuyla ilgili farklı teoriler geliştirmişlerdir. Kurban konusunda çok sayıda teori vardır. Bunun nedenleri bilim adamlarının farklı bilim dallarına mensup olmaları, değişik kültür ortamlarında araştırmalar yapmaları ve kurbanın karmaşık yapıda olmasıdır. Teoriler kurbanı farklı bakış açılarından ele alarak kurbanın daha iyi anlaşılmasını sağlamışlardır. Bu araştırmada kurban teorilerin en popüler olanlarından bazıları tanıtılacak ve onlara yöneltilen eleştirilere değinilecektir. Bu teoriler hediye teorisi, komünyon teorisi, ilişki teorisi, büyü teorisi, psikanalitik teori, mimetik teori, analitik teori ve arketip teorisidir.

Anahtar Kelimeler

• Kurban, teori, kan, hediye, totem, şiddet, büyü, arketip

Kurban Teorileri

Öz

Kaynakça

1. Alper, Ömer Mahir, Batıda Din Çalışmaları, Metropol Yayınları, İstanbul, 2002
2. Argyle, Michael, Psychology and Religion, Routledge, Yew York, 2000
3. Aydın, Mehmet, Din Felsefesi, D.E.Ü.Yay. , İzmir, 1990,
4. Balcıoğlu, İbrahim, Şiddet ve Toplum, Bilge Yay. , İst., 2001
5. Budak, Selçuk, Psikoloji Sözlüğü, Bilim ve Sanat Yayınları, Ankara, 2000
6. Claude, Lévi-Strauss, Yaban Düşünce, çev. Tahsin Yücel, Hürriyet Vakfı Yay., İst.,1984
7. Copet-Rougier, Elisabeth, “Başsız Bir Toplumda Görünen ve Görünmeyen Şiddet”, Antropolojik Açıdan Şiddet, çev. Dilek Hattatoğlu, Ayrıntı Yayınevi, İst., 1989, s.69- 92.
8. Çetin, Özer, Kurban ile İlgili İnanç ve Tutumlar, Basılmamış Doktora Tezi, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa, 2008

9. Daryal, Ali Murat, Dinî Hayatın Psiko-Sosyal Temelleri, M.Ü.İ.F.Vakfı Yay. , II. bs. İst.,1999.
10. Daryal, Ali Murat, Kurban Kesmenin Psikolojik Temelleri, İstanbul, 1980.
11. Demirergi, Nalân – İşcan, Cüneyt, Bu Ne Şiddet, Kitle Yayınları, Ankara, 1994
12. Eliade, Mircae, Ebedi Dönüş Mitosu, çev. Ümit Altuğ, İmge Kitabevi, Ankara, 1994
13. Eliade, Mircae, Kutsal ve Dindışı, çev. Mehmet Ali Kılıçbay, Ankara, 1991
14. Elkins, David N. , Beyond Religion, Quest Books Theosophical Publishing House, USA, 1998
15. Ergil, Doğu, Türkiye’de Terör ve Şiddet, Turhan Kitapevi, Ankara, 1980
16. Feist, Jess,-Feist, Gregory J., Theories of Personality, Sixth Edition, Mcgrow Hill, New York 2006
17. Freud, Sigmund, Musa ve Tektanrıcılık, çev. Erol Selvi, Dergâh Yayınları, İst., 1976
18. Freud, Sigmund, Totem ve Tabu, çev. K.Sahir Sel, Sosyal Yay. , İst., 1984
19. Frieda Fordham, Jung Psikolojisinin Ana Hatları, çev. Aslan Yalçıner, Say Yayınları, İstanbul , 1983
20. Fromm, Erich, İnsandaki Yıkıcılığın Kökenleri, c.II, çev. Şükrü Alpagut, Payel Yay., İst., 1985
21. Fromm, Erich, Freud Düşüncesinin Büyüklüğü ve Sınırları, çev. Aydın Arıtan, Arıtan Yayınları, II. bs. ,İst., 1980
22. Gençtan, Engin, Psikanaliz ve Sonrası, Remzi Kitabevi, IX. bs., İst., 2000
23. Girard René, “Kan, Arınma ve Şiddet Döngüsü”,çev. Kaya Genç, Cogito, sy. 37, 2003, s. 209–229.
24. Girard, René, Kutsal ve Şiddet, çev. Nemciye Alpay, Kanat Yay. , İstanbul, 2003
25. Gözübenli, Beşir, “Farklı Bir Açıdan Kurban”,Yeni Ümit, sy. 69,İzmir, 2005,s. 41–46.
26. Güç, Ahmet, Çeşitli Dinlerde ve İslâm’da Kurban, Düşünce Kitabevi, Bursa 2003
27. Gürol, Ender, C.G.Jung, Cem Yayınevi, İstanbul, 1967
28. Henninger, Joseph, “Sacrifice”, Encyclopedia of Religion, c.XII, ed. Mircea Eliade,Macmillian Publishing Company, New York, 1987, s.544–556
29. Hubert,Henri-Mauss, Marcel, Sacrifice: Its Nature and Function, Translated by W.D.Halls, University of Chigago Press, Chigago, 1964
30. İbrahim, Mustafa v.dğr., El-Mu’cem-ul Vasît, Çağrı Yay., İst. ,1984. İncil
31. James, E.O. ,“Sacrifice”,Encyclopedia of Religion And Ethics, ed. James Hastings, T&T Clark, c.XI, Edinburgh, 1994, s.1–7
32. James, G.Willams, The Girard Reader, New York, 1996,
33. Jung, C.G, Psychology of the Unconscious: A Study of the Transformations and Symbolism of Libido, translater Beatrice M. Hinkle, Moffat Yard and Company New York, 1916
34. Jung,C. G., Bilinç ve Bilinçaltının İşlevi,çev.Engin Büyükinal, Say Yayınları,İstanbul,1982
35. Köknel, Özcan, Şiddet, Altın Kitaplar Yayınevi, İst., 1996
36. Köse, Ali, Freud ve Din, İz Yayıncılık, İst., 2000
37. Kroeber, Alfred L, “Totem and Taboo: An Ethnologic Psychoanalysis” ed.Lessa, William A.- Vogt, Evon Z. , Reader in Comparative Religion An Anthropological Approach, Second Edition, Harper&Row Publishers, New York, 1965 Kur’an-ı Kerim
38. Lessa, William A.-Vogt, Evon Z. , Reader in Comparative Religion An Anthropological Approach, Second edition, Harper&Row Publishers, New York, 1965
39. Malony, H. Newton, “Behavioral Theory and Religious Experience”, Handbook of Religious Experience, ed. Ralp W.Hood JR, Religious Education Press, Birmingham, Alabama, 1995, s.376–396.
40. Marvin, Garry, “İspanyol Boğa Güreşlerinde Şeref, Haysiyet ve Şiddet Sorunu”, Antropolojik Açıdan Şiddet, çev. Dilek Hattatoğlu, Ayrıntı Yayınevi, İst., 1989, s.148–168.
41. Marvin, Garry, “İspanyol Boğa Güreşlerinde Şeref, Haysiyet ve Şiddet Sorunu”Antropolojik Açıdan Şiddet, çev. Dilek Hattatoğlu, Ayrıntı Yayınevi, İst., 1989, s.156–157.
42. McCrae, Robert R. ,Mainstream Personality Psychology and the Study of Religion, Journal of Personality,67;6,1999, s.1209–1217
43. McKnight, David, “Avustralya’daki Aborigine’lerin Kampında Toplu Dövüş”, Antropolojik Açıdan Şiddet, çev. Dilek Hattatoğlu, Ayrıntı Yayınevi, İst., 1989,s.169–201.
44. Menuhin, Joel Ryce, Jung and the Monotheisms: Judaism, Chiristianity, and Islam, Routledge, New York, 1994
45. Morris, Brian, Din Üzerine Antropolojik İncelemeler, çev. Tayfun Atay, İmge Yay., İst., 2004
46. Nisbet, Robert, “Hubert, Henri”, Encyclopedia of Religion, c.VI, ed. Mircea Eliade, Macmillian Publishing Company, New York, 1987, s.489–490
47. Nisbet, Robert, “Mauss, Marcel”, Encyclopedia of Religion, c.IX, ed. Mircea Eliade, Macmillian Publishing Company, New York, 1987, s.289–290.
48. Overing, Joanna, “Şiddetsiz Bir Toplumda Yamyamlık Ölüm ve Egemenlik Görüntüleri”, Antropolojik Açıdan Şiddet, çev. Dilek Hattatoğlu Ayrıntı Yayınevi, İst., 1989, s.111– 130.
49. Oxford Worldpower Dictionary, ed. Sally Wehmeier, Oxford University Press, Oxford, 1993
50. Özkan, Ali Rafet, Dinlerde Kurban Kültü, Akçağ Yay., Ankara, 2003
51. Parkin, David. “Şiddet ve İrade” ed. David Riches, Antropolojik Açıdan Şiddet, çev. Dilek Hattatoğlu Ayrıntı Yayınevi, İst., 1989,s.249–271.
52. Parlatır, İsmail v.dğr., Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yay., 8.bs., c. II, Ankara,1998
53. Pritchard, E. Evans, Nuer Religion, Oxford University Press, New York, 1956
54. Pritchard, Evans, İlkellerde Din, çev. Hüseyin Portakal, Öteki Yayınevi, Ankara, 1999
55. Riches, David, “Şiddet Olgusu”, ed.David Riches, Antropolojik Açıdan Şiddet, çev. Dilek Hattatoğlu Ayrıntı Yayınevi, İst., 1989, s.10–41.
56. Robbins, Jill,“Sacrife”, Critical Terms For Religious Studies, ed. Mark C.Taylor, The University of Chigago Press,1998,ss.285–297
57. Scheffczyk, Leo, “Sacrifice”, Encyclopedia of Theology, ed.Karl Rahner, Crossroad, New York, 1986, s. 1489.
58. Sezen, Yumni, Kurban ve Din, İz Yayıncılık, İstanbul, 2004
59. Smith, W.R.,Lectures on the Religion of the Semites, D.Appleton & Co. , New York, 1889
60. Spilka,Bernard, “Religious Pratice,Ritüal and Prayer”, Handbook of Religion, ed.Raymond F.Paloutzian, Crystall L.Park,The Guild Press,New York,London 2005,s.365-375
61. Stevens, Anthony, Jung, Kaknüs Yay., çev. Ayda Çayır, İst., 1999 Tevrat
62. Tylor, E.B. , Primitive Culture, Volume II, U.S.A. ,1920
63. Yel, Ali Murat, “Kurbanın Psiko-Sosyal Etkileri” , Zaman Gazetesi,30 Ocak 2004
64. Yves, Michaud, Şiddet, çev.Cem Muhtaroğlu, İletişim Yayınları, İst., tsz.
65. Theories of Sacrifice
66. Citation/©- Çetin, Ö. (2009). Theories of Sacrifice, Çukurova Universityjournal of
67. Faculty of Divinity 9 (1), 189-221.
68. Abstract- From at the beginnig of last centruy scientists who belong to different
69. science fields had started to study on sacrifice subject. Effect of evolution theory
70. is seen at the most of these studies. The researchers effected of evolution theory
71. had studied on sacrifice and developed different theories related to origin of
72. sacrifice. There are lots of theories on sacrifice. The reasons of this are scientists
73. having different science fields, searching on different cultural areas and the
74. complex form of the sacrifice. Theories have provided better understanding of
75. the sacrifice by dealing with different views. At this study, most popular some
76. sacrifice theories will be introduced and searched the critics on them. These
77. theories are gift theory,communion theory,connection theory, magic theory,
78. psychoanalysis theory, mimetic theory, analytic theory and archetype theory.
79. Key Words- Sacrifice, theory, blood, gift, totem, violence, magic, archetyp.