Tarsus’un Dini Tarihine Tarihsel Bir Yaklaşım

Öz

Tarsus, dini tarihi itibarıyla zengin bir inanç yapısına sahip olması ile birlikte yaklaşık yedi bin yıllık tarihsel geçmişi olan eski bir şehirdir. Yapılan arkeolojik kazılar Tarsus’taki yerleşimin Neolotik çağdan başlayarak günümüze kadar devam ettiğini göstermektedir. Tarsus, tarihi süreç- te Hitit, Roma, Arap, Bizans ve Osmanlı Türklerinin yönetimi altında kalmıştır. Şehir büyük İskender döneminde Grek kültürünün etkisinde kalarak neredeyse tamamen Helen kültürünü yansıtmıştır. Bu dönemlerde Tarsus, felsefi ve bilimsel düşünce okulları ile Atina ve İskenderiye’ye rakip olacak derecede bir birikime sahipti. Kültürel ve düşünsel alanda bu derece zengin olan şehir, sahip olduğu dini inançlarda da çeşitlilik göstermekteydi. Bu inançlar Hıristiyanlık öncesi yerel Tarsus dinleri ve onların değişik adlarla isimlendirilen tanrılarından oluşmaktaydı. Diğer taraftan Tarsus, Pavlus’un doğduğu ve onun ilk eğitimini aldığı yer olması açısından önem kazanmıştır. Aynı zamanda Tarsus’un bu öneminden dolayı sonraki dönemlerde birçok Hıristiyan azizin burada vefat ettiği görülmüştür. Bununla birlikte Tarsus, İslam kültüründe de “Ashab-ı Kehf” inancı ile tanınan bir şehir olma özelliğine de sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• Tarsus, Sandan, Baal, Pavlus, Ashab-ı Kehf.

Tarsus’un Dini Tarihine Tarihsel Bir Yaklaşım

Öz

Kaynakça

1. AYDIN, Mahmut, “Hıristiyanlıkta Yasa Sorunu: Pavlus ve Musa Yasası”, Pavlus’u Düşünmek, Edt. Cengiz Batuk, Ankara 2006
2. AYDIN, Mehmet, “Antakya ve Tarsus Eksenli İlk Dönem Hıristiyanlığına Bir Bakış”, Selçuk Ünv. İlahiyat Fak. Der. Sayı: 15, Konya 2003
3. BIHLMEYER, K-TUCHLE, H., I-IV. Yüzyıllarda Hıristiyanlık, Çev. Antun Göral, İstanbul 1972
4. BREMMER, Jann, Greek Religion, Oxford 1994
5. CHADWICK, Henry, The Early Church, London 1967
6. CHADWICK, Henry, Early Christian Thought and the Classical Tradition, Oxford 1966
7. DARKOT, Besim, “Tarsus”, MEB İslam Ansiklopedisi, Cilt: XII/I, İstanbul 1993
8. DOĞAN, Mehmet D., Temel Büyük Türkçe Sözlük, İstanbul 1994

9. ELIADE, Mircea, Patterns in Comparative Religion, London 1976
10. ELIADE, Mircea, A History of Religious Ideas, Chiago and London 1982, Vol: II
11. ELIADE, Mircea, Kutsal ve Dindışı, Çev. M. Ali Kılıçbay, Ankara 1991
12. ERSÖZ, İsmet, “Ashab-ı Kehf”, T.D.V. İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1991, C: III
13. GUY, H. A., The Acts of the Apostles, London 1952
14. GÜNALTAY, Şemseddin, Yakın Şark II Anadolu, Ankara 1987.
15. GÜNDÜZ, Şinasi, Pavlus: Hıristiyanlığın Mimarı, Ankara 2001
16. GÜNDÜZ, Şinasi, Anadolu’da Paganizm, Ankara 2005
17. GÜNDÜZ, Şinasi, “Pavlus Teolojisinde Gnostik Unsurlar”, Dini Araştırmalar Der. Cilt: II, Sayı: 6, Ocak-Nisan 2000
18. GÜNGÖR, Harun, Türk Bodun Bilimi Araştırmaları, Kayseri 1998
19. HENGEL, Martin, The Hellenization of Judea in the First Century after Christ, London 1989
20. IVERACH, James, St. Paul: His Life and Times, London ? JEWETT, Robert, “Paul the Apostle”, Encyclopedia of Religion, Edt. Lindsay Jones, Second Edition, USA 2005
21. MAIER, Paul L., First Christians, London and Oxford 1976
22. ÖZ, Hikmet, Bilinmeyen Tarsus, Ankara 1998
23. POŞ, Abdullah, “Osmanlı Döneminde Tarsus (1516–1923)”, Ç. Ü. İlahiyat Fak. Der. Cilt: 5, Sayı: , Ocak-Haziran 2005
24. RAMSAY, W. M., Tarsus (Aziz Pavlus’un Kenti), Çev. Levent Zoroğlu, Ankara 2000
25. SAMİ, Şemseddin, Kamus-i Türki, İstanbul 1992
26. SCHIMMEL, Annemarie, Dinler Tarihine Giriş, İstanbul 1999
27. SCHRODER, F., “Paul, Apostle, St.”, New Catholic Encyclopedia, Vol: XI, Washington D.C. 1967
28. SCOBIE, Charles H. H., “Hıristiyan Kilisesinin Evrensel Misyonunun Kökeni İsa mı, Pavlus mu?”, Çev. Süleyman Turan, Bilimname Dergisi, Sayı. 7, 2005/1
29. ŞENESEN, Refiye, “Pagandan Hıristiyanlık ve Müslümanlığa Bir İnanç Merkezi: Ashab-ı Kehf ve Günümüzde Tarsus Ashab-ı Kehf’te Hıdrellez Şenlikleri” , Uluslararası Türk Dünyası İnanç Mrk. Kong. Bildiriler, Ankara 2004
30. TOKAREV, Sergei, Dünya Halklarının Dinler Tarihi, Çev. Rauf Aksungur, İstanbul 2006
31. TRESMONTANT, Claude, Saint Paul and the Mystery of Christ, New York and London ? WALLACE, Richard-WILLIAMS, Wynne, Tarsuslu Paulus’un Üç Dünyası, Çev. Z. Zühre İlkgelen, İstanbul 1999
32. YILDIZ, Sinan, Ashab-ı Kehf, İstanbul 1995
33. ZOROĞLU, Levent, Tarsus; Tarihi ve Tarihsel Anıtları, Adana 1995 http://www.newadvent.org/cathen/14461b.htm