Belirsizlik Ortamında Çok Kriterli Karar Verme Teknikleri ve Tam Sayılı Programlama ile Risk Analizi

Öz

Bu çalışma, yalıtım ürünleri üreten bir işletmede faaliyetlerden kaynaklanan tehlike ve riskleri belirlemek, önceliklendirmek ve sınırlı kaynaklarla uygun aksiyon planları geliştirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda Hata Türü ve Etkileri Analizi (FMEA), bulanık FMEA, Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ile ağırlıklandırılmış İdeal Çözüme Yakınlık Yöntemi (TOPSIS) ve Adım Adım Ağırlık Değerlendirme Oranı Analizi (SWARA) yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Elde edilen risk skorları, tam sayılı programlama modeliyle analiz edilerek kaynakların öncelikli risklere göre tahsis edilmesi hedeflenmiştir. Çalışma, üretim süreci risklerinin sistematik değerlendirilmesi ve stratejik karar alma süreçlerinin desteklenmesi için bütünleşik bir çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• FMEA
• AHP
• TOPSIS
• Tam Sayılı Programlama
• Bulanık AHP

Multi-Criteria Decision Making Techniques Under Uncertainty and Risk Analysis with Integer Programming

Öz

This study was conducted to identify and prioritize the hazards and risks arising from the activities of a company producing insulation products and to develop appropriate action plans under limited resources. In this context, Failure Mode and Effects Analysis (FMEA), fuzzy FMEA, the Analytic Hierarchy Process (AHP)-weighted Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS), and the Stepwise Weight Assessment Ratio Analysis (SWARA) methods were used in an integrated manner. The obtained risk scores were analyzed through an integer programming model to allocate resources according to priority risks. The study presents an integrated framework for the systematic evaluation of production process risks and the support of strategic decision-making processes.

Anahtar Kelimeler

• FMEA
• AHP
• TOPSIS
• Integer Programming
• Fuzzy AHP

Kaynakça

1. 1. NUTEC, (2025). Industrial safety measures in the use of thermal insulating products. https://www.nutec.com/newsroom/articles/industrial-safety-measures-insulating-products, Erişim tarihi: 16.06.2026.
2. 2. Ahn, S. (2022). Derivation of risk factors to quantify the risk of safety accidents for small and medium-sized enterprises in construction industry. Sustainability, 14(12), 7306.
3. 3. Liu, Y. & Tang, Y. (2022). Managing uncertainty of expert’s assessment in FMEA with the belief divergence measure. Scientific Reports, 12(1), 6812.
4. 4. Wu, X. & Wu, J. (2021). The risk priority number evaluation of FMEA analysis based on random uncertainty and fuzzy uncertainty. Complexity, 2021(1), 8817667.
5. 5. Akman, G. ve Alkan, A. (2006). Tedarik zinciri yönetiminde bulanık AHP yöntemi kullanılarak tedarikçilerin performansının ölçülmesi: Otomotiv yan sanayiinde bir uygulama. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 5(9), 23-46.
6. 6. Şengül, Ü., Eren, M. ve Eslamian Shiraz, S. (2015). Bulanık AHP ile belediyelerin toplu taşıma araç seçimi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 40, 143-165.
7. 7. Aydın, Ö. (2016). Bulanık AHP ile Ankara için hastane yer seçimi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(2), 87-104.
8. 8. Şahin, Y. ve Supçiller, A. (2015). Tedarikçi seçimi için bir karar destek sistemi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 3(2), 91-104.

9. 9. Kocakaya, K., Engin, T., Tektaş, M. ve Aydın, U. (2021). Türkiye’de bölgesel havayolları için uçak tipi seçimi: Küresel bulanık AHP-TOPSIS yöntemlerinin entegrasyonu. Akıllı Ulaşım Sistemleri Ve Uygulamaları Dergisi, 4(1), 27-58.
10. 10. Kalan, O. (2023). Dolum hattı makineleri için AHP ve TOPSIS yöntemine dayalı tedarikçi seçimi. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 38(4), 967-980.
11. 11. Yörükoğlu, H., Özcan, B., Özkale, C. ve Çelik, C. (2013). The Analysis of the risks of renewable energy resources by using fuzzy FMEA technique. Dumlupinar University Journal of Social Science, 2013(Özel Sayısı), 227-242.
12. 12. Özfirat, P.M. (2014). Bulanık önceliklendirme metodu ve hata türü ve etkileri analizini birleştiren yeni bir risk analizi yöntemi. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 29(4), 755-768.
13. 13. Oturakçı, M. ve Dağsuyu, C. (2017). Risk değerlendirmesinde bulanık fine‐kinney yöntemi ve uygulaması. Karaelmas İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi, 1(1), 17-25.
14. 14. Turan, M. ve Ocaktan, D.G. (2019). Transformatör üreten bir firmada risk analizinde bulanık HTEA kullanımı ve uygulama yazılımı geliştirme. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 21(1), 474-487.
15. 15. Di̇şkaya, F. ve Emi̇r, Ş. (2021). AHP-TOPSIS bütünleşik yaklaşımıyla deprem riski tabanlı İstanbul i̇li kentsel dönüşüm öncelik sıralaması. Afet ve Risk Dergisi, 4(2), 203-223.
16. 16. Poyraz, P. ve Şimşir, F. (2022). Tedarik zinciri risk yönetiminde bulanık çok kriterli karar verme yöntemleri ile süreç bazlı hata türleri analizi. Journal of Advanced Research in Natural and Applied Sciences, 8(1), 86-104.
17. 17. Eş Yürek, E. (2023). Kumaş boyama sürecinde bulanık TOPSIS ile hata türü ve etkileri analizi. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 28(3), 915-926.
18. 18. Yorulmaz, M. ve Sezen, K. (2023). Denizcilik alanında kullanılan risk analizi yöntemleri ve Fine Kinney yöntemiyle bir uygulama. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 622-637.
19. 19. Karakuzu, N., Karadağ, S. ve İnce, N. (2024). Hata türü ve etkileri analizi (HTEA), bulanık hata türü ve etkileri analizi (Bulanık HTEA): Mobilya sektöründe bir uygulama. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 36(2), 581-591.
20. 20. Aydan, M. ve Kaya, S. (2017). Hata türü ve etkileri analizi (HTEA): üniversite hastanesinde bir uygulama. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 20(4), 475-502.
21. 21. Xu, K., Tang, L., Xie, M., Ho, S. & Zhu, M. (2002). Fuzzy assessment of FMEA for engine systems. Reliability Engineering & System Safety, 75(1), 17-29
22. 22. Dündar, S. ve Ecer, F. (2008). Öğrencilerin GSM operatörü tercihinin analitik hiyerarşi süreci yöntemiyle belirlenmesi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 15(1), 145-987.
23. 23. Chang, D.Y., (1996), Applications of the extent analysis method of fuzzy AHP. Europen Journal of Operational Research, 95, 649-655.
24. 24. Demireli, E. (2010). TOPSIS çok kriterli karar verme sistemi: Türkiye’deki kamu bankaları üzerine bir uygulama. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 5(1), 101-112.
25. 25. Keršuliene, V., Zavadskas, E.K. & Turskis, Z. (2010). Selection of rational dispute resolution method by applying new step‐wise weight assessment ratio analysis (SWARA). Journal of Business Economics and Management, 11(2), 243-258.
26. 26. Stanujkic, D., Karabasevic, D. & Zavadskas, E.K. (2015). A framework for the selection of a packaging design based on the SWARA method. Engineering Economics, 26(2), 181-187.
27. 27. Tabar, M.E. ve Şişman, Y. (2020). Bulanık mantık ile arsa değerleme modelinin oluşturulması. Türkiye Arazi Yönetimi Dergisi, 2(1), 18-24.
28. 28. Özcan, S. (2001). İstatistiksel proses kontrol tekniklerinden pareto analizi ve çimento sanayiinde bir uygulama. CÜ İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(2), 151-174.
29. 29. Oruç, Y.O. ve Yılmaz, G. (2013). Bulanık 0-1 tamsayılı programlama ve bir hazır beton tesisinde uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(3), 245-262.