İklim Değişikliğinin Seyhan Havzası Su Kaynakları Üzerindeki Olası Risklerinin Meteorolojik Verilere Dayalı Olarak Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 40 Sayı: 4, 803 - 817, 29.12.2025

Mesut Başıbüyük , Serpil Sinan

https://doi.org/10.21605/cukurovaumfd.1645958

https://izlik.org/JA48AR49PW

Öz

Bu çalışmada, risk unsurlarının belirlenmesi için Coğrafi Bilgi Sistemleri [CBS] tabanlı Çok Kriterli Karar Verme [ÇKKV] yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Prosesi [AHP] yöntemi kullanılarak risk unsurlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır.
Çalışma sonucunda, ana risk unsurları için yapılan AHP analizinde öncelik ağırlıkları sıralaması, %55,79 ile meteorolojik kuraklık, %26,33 ile şiddetli yağış, %12,19 ile sıcak hava dalgası, %5,69 ile topografya olarak bulunmuştur. Havzanın %11,7’sini kapsayan güney ve kıyı kesimlerinde çok yüksek meteorolojik kuraklık riski, %8,5’ini kapsayan orta kesimlerinde yüksek şiddetli yağış riski, %1,3’ini kapsayan güney ve kıyı kesimlerinde çok yüksek sıcak hava dalgası riski, %0,8’ini kapsayan güney orta kesimlerinde yüksek derecede topografya etkisi tespit edilmiştir. Elde edilen risk haritaları değerlendirildiğinde, havzada, en riskli alanların, meteorolojik kuraklık için Karataş, Seyhan, Yüreğir, Sarıçam ve Çukurova ilçelerinde, şiddetli yağış için Feke ve Aladağ ilçelerinde, sıcak hava dalgası için Karataş ilçesinin batı bölümünde bulunduğu, topografya yönünden en çok etkilenen alanın Çukurova ilçesinde bulunduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Risik analizi , AHP , CBS , Su Kaynakları

Assessment of Possible Risks of Climate Change on Seyhan Basin Water Resources Based on Meteorological Data

https://izlik.org/JA48AR49PW

Öz

In this study, it is aimed to identify risk elements with Analytical Hierarchy Process [AHP], one of the Geographic Information Systems [GIS]-based Multi-Criteria Decision Making [MCDM] methods. As a result of the study, the order of priority weights in the AHP analysis for the main risk factors was found to be meteorological drought with 55.79%, heavy rainfall with 26.33%, heat wave with 12.19%, and topography with 5.69%. A very high meteorological drought risk was detected in the southern and coastal parts covering 11.7% of the basin, a high risk of heavy rainfall in the central parts covering 8.5%, a very high heat wave risk in the southern and coastal parts covering 1.3%, and a high degree of topography effect in the south central parts covering 0.8%. When the risk maps were evaluated, it was determined that the most risky areas in the basin were in Karataş, Seyhan, Yüreğir, Sarıçam and Çukurova for meteorological drought, in Feke and Aladağ for heavy rain, in the western part of Karataş for heat waves, and the most affected area in terms of topography was in Çukurova.

Anahtar Kelimeler

Risik Assesment , AHP , GIS , Water resources

Kaynakça

• 1. Elajail, I.S.I., Sevik, H., Ozel, H.B. & Isik, B. (2022). Examining the chemical compositions of mineral concrete agents in terms of their environmental effects. Fresenius Environmental Bulletin, 31(9), 9784-9790.
• 2. Ghoma, WEO, Sevik, H. ve Isinkaralar, K. (2022). Tütün dumanı ile toksik metallerin tespiti için iç mekan bitkilerinin biyomonitör olarak kullanılması. Hava Kalitesi, Atmosfer ve Sağlık, 15(3), 415-424.
• 3. Nassar, Y.F., Salem, M.A., Iessa, K.R., AlShareef, I.M., Ali, K.A. & Fakher, M.A.(2021). Estimation of CO2 emission factor for the energy industry sector in libya: a case study. Environment, Development and Sustainability, 23(9), 13998-14026.
• 4. Varol, T., Canturk, U., Cetin, M., Ozel, H.B., Sevik, H. (2021a) Impacts of climate change scenarios on European ash tree (Fraxinus excelsior L.) in Turkey. Forest Ecology and Management, 491(2021a) 119199.
• 5. Varol, T., Ozel, H.B., Ertugrul, M., Emir, T., Tunay, M., Cetin, M. & Sevik, H. (2021b). Prediction of soil-bearing capacity on forest roads by statistical approaches. Environmental Monitoring and Assessment, 193(8), 527.
• 6. Aslam, B., Hu, J., Ali, S., AlGarni, T.S. & Abdullah, M.A. (2022). Malaysia's economic growth, consumption of oil, industry and CO2 emissions: evidence from the ARDL model. International Journal of Environmental Science and Technology, 19(4), 3189-3200.
• 7. Chia, S.R., Chew, K.W., Leong, H.Y., Ho, S.H., Munawaroh, H.S.H. & Show, P.L. (2021). CO2 mitigation and phycoremediation of industrial flue gas and wastewater via microalgae-bacteria consortium: Possibilities and challenges. Chemical Engineering Journal, 425, 131436.
• 8. Sovacool, B.K., Griffiths, S., Kim, J. & Bazilian, M. (2021). Climate change and industrial F-gases: A critical and systematic review of developments, sociotechnical systems and policy options for reducing synthetic greenhouse gas emissions. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 141, 110759.
• 9. Tokmakçı, M., Bilgili, M. ve Pınar, E. (2025). Küresel iklim değişikliği ve iklim göstergelerindeki tarihsel eğilimler. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 40(1), 127-140.
• 10. Nacar, S. (2020). İklim değişikliğinin doğu karadeniz havzası sıcaklık ve yağış parametreleri üzerindeki olası etkilerinin incelenmesi. Doktora tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
• 11. Vörösmarty, C.J., McIntyre, P.B., Gessner, M.O., Dudgeon, D., Proussevitch, A.A., Green, P., Glidden, S., Bunn, S.E., Sullivan, C., Liermann, C.R. & Davies, P.M. (2010). Global threats to human water security and river biodiversity. Nature, 467(7315), 555-561.
• 12. URL-1.(2023, Haziran 5). 2022 Raporu: https://cdniys.tarimorman.gov.tr/api/File/GetFile/425/Sayfa / 759 /1107/DosyaGaleri/d Faaliyetsi2022faaliyetraporu.pdf adresinden alınmıştır.
• 13. URL-2 (2023, Haziran 5). Toprak https://www.dsi.gov.tr/Sayfa/Detay/754#:~:text=Ülkemizde Su kişi Kaynakları: başına kullanılabilir, yaşayan ülkeler arasında yer almaktadır adresinden alınmıştır.
• 14. Merkepçi, M. (2025). Seyhan Havzası’nda yer alan üç istasyon için yapay sinir ağı kullanarak akış modeli geliştirilmesi üzerine bir çalışma. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 40(2), 453-461.
• 15. Saaty, T.L. (1980). The analytic hierarchy process. New York: McGraw Hill. Pittsburgh: RWS Publications.
• 16. Saaty, T.L. (2008). Decision making with the analytic hierarchy process. International Journal of Services Sciences, 1(1), 83-98.
• 17. Goepel, K.D. (2018). Implementation of an online software tool for the analytic hierarchy process (AHPOS). International Journal of the Analytic Hierarchy Process, 10(3), 469.
• 18. Harmancıoğlu,N., Özkul. S., Fıstıkoğlu, O., Barbaros, F., Onuşluel, G., Çetinkaya, C.P. ve Dalkılıç, Y. (2007). İklim değişikliğinin Büyük Menderes ve Gediz havzalarına olası etkileri. İklim Değişikliği & Türkiye, BM Kalkınma Programı.
• 19. Ekmekçi, M. (2008). Jeolojik geçmişten günümüze iklim değişiklikleri: küresel iklim değişimi ve Türkiye. TMMOB İklim Değişimi Sempozyumu, 13-14 Mart, Ankara, 726.
• 20. Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü (2019). Kuraklık Yönetim Planı.
• 21. Zımba, I. ve Acar, Z. (2021). Ege Bölgesi’ndeki şiddetli yağışlar. İzmir Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 165-174.
• 22. Collins, M., Knutti, R. & Arblaster, J. (2013). Long-termClimateChange: projections, commitmentsand irreversibility. In: Climate Change The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Stocker, T.F.,D. Qin & G.-K. Plattner, et al. (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, U K and New York, NY, USA.
• 23. Kuglitsch, F.G., Toreti, A., Xoplaki, E., Della-Marta, P.M., Zerefos, C.S., Türkeş, M. & Luterbacher, J. (2010). Heat wave changes in the eastern Mediterranean since 1960. Geophysical Research Letters, 37, 1-5.