Order Frequency Optimization by ELECTRE, TOPSIS and PROMETHEE Methodology: Case Study

Öz

Businesses are involved in a lot of decision-making processes during their daily activities. Decision-making inherently involves uncertainty and a bad decision can make it difficult to achieve business goals. In the decision-making process, there are various Multi-Criteria Decision Making (MCDM) Methods to achieve optimum results and make the most appropriate decision. These methods are used in many areas in today's business world. In the literature on ranking problems, the number of publications using at least one of the most preferred MCDM methods, TOPSIS, ELECTRE, and PROMETHEE, is less than 15% of the total number of ranking problem publications. Similarly, the number of publications using all three methods together is less than 1% of the total number of ranking problem publications. Therefore, this study, in which these three methods are used together, will contribute to the gap in the literature and enable the decision-maker to make decisions without hesitation. In the case study, the three methods in question were used together with a real data set to address a real problem. The problem in question is related to dealers' order frequencies. Since a dealer having more order rights than necessary will cause unnecessary visits and distance costs, and having fewer order rights than necessary may cause product availability and customer dissatisfaction, the problem of determining the optimum order frequency without hesitation was addressed in this study.

Anahtar Kelimeler

• Multi criteria decision making
• TOPSIS
• ELECTRE
• PROMETHEE
• Decision analysis

ELECTRE, TOPSIS ve PROMETHEE Yöntemleri ile Sipariş Frekansı Optimizasyonu: Vaka Çalışması

Öz

İşletmeler günlük faaliyetleri sırasında çok fazla karar verme süreci içinde bulunmaktadır. Karar verme doğasında belirsizlik barındırır ve kötü bir karar, işletme hedeflerine ulaşmayı zorlaştırabilir. Karar verme sürecinde, optimum sonuçlara ulaşılabilmesi ve en uygun kararın verilebilmesi için çeşitli Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) Yöntemleri mevcuttur. Bu yöntemler günümüz iş dünyasında pek çok alanda kullanılmaktadır. Sıralama problemleri literatüründe en çok tercih edilen ÇKKV yöntemleri içerisinde TOPSIS, ELECTRE ve PROMETHEE yöntemlerinin en az birinin kullanıldığı yayın sayısı, toplam sıralama problemleri yayın sayısının % 15’inden daha azdır, aynı şekilde üç yöntemin birlikte kullanıldığı yayın sayısı, toplam sıralama problemleri yayın sayısının %1’inden daha azdır, bu nedenle söz konusu üç yöntemin birlikte kullanıldığı bu çalışma, literatürdeki boşluğa katkı sağlayacak ve karar vericinin tereddütten uzak karar verebilmesine olanak sağlayacaktır. Vaka çalışmasında söz konusu üç yöntem, gerçek veri seti ile birlikte kullanılarak gerçek bir problem ele alınmıştır. Söz konusu problem bayilerin sipariş frekanslarının ne olması gerektiği ile ilgilidir. Bir bayinin olması gerekenden fazla sipariş hakkına sahip olması, gereksiz uğrama ve mesafe maliyetlerine sebep olacağından, gerekenden az sipariş hakkına sahip olması ise ürün bulunurluğu ve müşteri memnuniyetsizliğine sebep olabileceği için optimum sipariş frekansının tereddütten uzak bir şekilde belirlenebilmesi problemi bu çalışmada ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çok kriterli karar verme
• TOPSIS
• ELECTRE
• PROMETHEE
• Karar analizi

Kaynakça

1. 1. Ateş, O. ve Durmuşoğlu, M.B. (2023). Endüstriyel hücrelerde bulanık tabanlı taşıma yöntemi seçimi için geliştirilen bir yaklaşım: vaka çalışması. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 38(3), 1931-1944.
2. 2. Genç, T. ve Masca, M. (2013). TOPSIS ve PROMETHEE yöntemleri ile elde edilen üstünlük sıralamalarının bir uygulama üzerinden karşılaştırılması. Afyon Kocatepe Üniversitesi İİBF Dergisi, 15(2), 539-567.
3. 3. Buchanan J. & Sheppard, P. (2023). Ranking Projects Using ELECTRE Method, http://orsnz.org.nz/ conf33/papers/p58.pdf, Erişim Tarihi: 09.06.2023.
4. 4. Urfalıoğlu, F. ve Genç, T. (2013). Çok kriterli karar verme teknikleri ile Türkiye’nin ekonomik performansının Avrupa Birliği üye ülkeleri ile karşılaştırılması. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 35(2), 329-360.
5. 5. Cheng-Min, F. & Rong-Tsu, W. (2001). Considering the financial ratios on the performance evaluation of highway bus industry. Transport Reviews, 21(4), 449-467.
6. 6. Dağdeviren M. ve Eraslan E. (2008). PROMETHEE sıralama yöntemi ile tedarikçi seçimi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 23(1), 69.
7. 7. Arısoy, E. (2019). Çok kriterli karar verme yöntemleri PROMETHEE. Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
8. 8. Tüysüz, G. (2014). Çok kriterli karar verme teknikleri ile savaş uçağı seçimi. Yüksek Lisans Tezi. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kayseri.

9. 9. Demireli, E. (2010). TOPSIS çok kriterli karar verme sistemi: Türkiye’deki kamu bankaları üzerine bir uygulama. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 5(1), 101-112.
10. 10. Yıldırım, F. ve Önder, E. (2014). Çok kriterli karar verme yöntemleri. Bursa: Dora Yayınları
11. 11. Behzadian, M., Otaghsara, S.K., Yazdani, M. & Ignatius, J. (2012). A state-of theart survey of TOPSIS applications. Expert Systems with Applications, 39, 13051-13069.
12. 12. Huang, J-Y. (2016). Patent portfolio analysis of the cloud computing industry. J. Eng. Technol. Manage. 39, 45-64.
13. 13. Lau, H., Nakandla, D., Samaranayake, P. & Shum, P.K. (2016). BPM for supporting customer relationship and profit decision. Business Process Management Journal, 22(1), 231-255.
14. 14. Mehralian, G., Nazari, J.A., Rasekh, H.R. & Hosseini, S. (2016). TOPSIS approach to prioritize critical success factors of TQM. The TQM Journal, 28(2), 235-249.
15. 15. Kumar Sahu, A., Datta, S. & Mahapatra, S.S. (2016). Evaluation and selection of resilient suppliers in fuzzy environment. Benchmarking: An International Journal, 23(3), 651-673.
16. 16. Liu, J. & Li, S. (2015). Research on the ranking of university education based on Grey-TOPSIS-DEA Method. iJET, 8(10), 51-54.
17. 17. Song, J. & Zheng, J. (2015). The application of Grey-TOPSIS method on teaching quality evaluation of the higher eucation. iJET, 10(8), 42-45.
18. 18. Wang, H-C., Chiu, W-P. & Wu, S-C. (2015). QoS-driven selection of web service considering group preference. Computer Networks, 93, 111-124.
19. 19. Houska, M. (2012). Reply to the paper multi-criteria analysis of economic activity for European Union member states and candidate countries: TOPSIS and WSA applications by S. E. Dincer. European Journal of Social Sciences, 30(2), 290-295.
20. 20. Parsaei, S., Keramati, M.A., Zorriassatine, F. & Feylizadeh, M.R. (2012). An order acceptance using FAHP and TOPSIS methods: A case study of Iranian vehicle belt production industry. International Journal of Industrial Engineering Computations, 3, 211-224.
21. 21. Özgüven, N. (2011). Kriz döneminde küresel perakendeci aktörlerin performanslarının TOPSIS yöntemi ile değerlendirilmesi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25(2), 151-162.
22. 22. Ghosh, D.N. (2011). Analytic hierarchy process & TOPSIS method to evaluate faculty performance in engineering education. UNIASCIT, 1(2), 63-70.
23. 23. Monavvarian, A., Fathi, M.R., Zarchi, M.K. & Faghih, A. (2011). Combining ANP with TOPSIS in selecting knowledge management strategies (Case Study: Pars Tire Company). European Journal of Scientific Research, 54(4), 538-546.
24. 24. Jadidi, O., Firouzi, F. & Bagliery, E. (2010). TOPSIS method for supplier selection problem. World Academy of Science, Engineering and Technology, 47, 956-958.
25. 25. Özkan, Ö. (2007). Personel seçiminde karar verme yöntemlerinin incelenmesi: AHP, ELECTRE ve TOPSIS örneği. Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
26. 26. Arısoy, E. (2019). Çok kriterli karar verme yöntemleri PROMETHEE. Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
27. 27. Evren, R. ve Ülengin, F. (1992). Yönetimde çok amaçlı karar verme. İstanbul Teknik Üniversitesi Matbaası, 19-27, İstanbul.
28. 28. Sambulas, D., Yiotis, G.S. & Panou, K.D. (1999). Use of multicriteria methods for assesment of transportation projects. Journal of Transportion Enginering, 125, 407-414.
29. 29. Kaya, Y. (2004). Çok amaçlı karar verme yöntemlerinden TOPSIS ve ELECTRE yöntemlerinin karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi. Hava Harp Okulu Komutanlığı, Havacılık ve Uzay Teknolojileri Enstitüsü.
30. 30. Hwang, C.L. & Yoon, K. (1981). Multiple attribute decision making: Methods and applications a state-ofthe-Art survey. 1st ed. New York, USA: SpringerVerlag.
31. 31. Dağdeviren, M. ve Eraslan, E. (2008). PROMETHEE sıralama yöntemi ile tedarikçi seçimi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 23(1), 70.
32. 32. Brans, Jean-Pierre Philippe, V. & Bertrand, M. (1986). How to select and how to rank projects: The PROMETHEE method. European Journal of Operational Research, 24, 228.
33. 33. Brans, J.P. & Vincke, P. (1985). Note-A preference ranking organisation method. Management Science, 31(6), 647-656.
34. 34. Atıcı, K. ve Ulucan, A. (2009). Enerji projelerinin değerlendirilmesi sürecinde çok kriterli karar verme yaklaşımları ve Türkiye uygulamaları. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27(1), 161-186.
35. 35. Dinçer, S. (2019). Çok kriterli karar alma. Ankara: Gece Akademi Yayıncılık.
36. 36. Demirtaş, M. ve Bolahatoğlu, K. (2025) SWARA – MOORA yöntemi ile depolama sistemi seçimi. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 40(1), 69-77.
37. 37. Kalan, O. (2023). Dolum hattı makineleri için AHP ve TOPSIS yöntemine dayalı tedarikçi seçimi. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 38(4), 967-980.