Ceyhan Havzası'nda Meteorolojik Kuraklık İndekslerinin Karşılaştırmalı Analizi ve Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 40 Sayı: 4, 843 - 854, 29.12.2025

Recep Yurtal , Shafiqullah Rahmani

https://doi.org/10.21605/cukurovaumfd.1774054

Öz

Bu çalışmada, Ceyhan Havzası’nda yer alan sekiz meteorolojik istasyonun 1986-2019 dönemine ait aylık yağış verileri kullanılarak meteorolojik kuraklık analizi yapılmıştır. Normalin Yüzdesi İndeksi (NYİ), Ondalıklar Kuraklık İndeksi (OKİ) ve Standartlaştırılmış Yağış İndeksi (SYİ) yöntemleri hem yıllık hem de farklı zaman ölçeklerinde uygulanmış, sonuçlar karşılaştırılmış ve havza genelinde kuraklık eğilimleri değerlendirilmiştir. Eksik veriler, istasyonlar arası mesafe, yükseklik benzerliği ve korelasyon yapısı dikkate alınarak çoklu komşuluk ortalaması yöntemiyle tamamlanmıştır. Çalışmada ayrıca tüm yöntemlere göre en kurak yıllar belirlenmiş, bu yılların mekânsal haritaları oluşturulmuş ve Mann–Kendall testi ile trend analizi yapılmıştır. Sonuçlar, özellikle 2013, 1993, 2016, 1999, 1990 ve 1989 yıllarının yöntemler arası tutarlı biçimde en kurak dönemler olduğunu göstermektedir. Havza genelinde uzun dönemli yağış azalma eğiliminin zayıf–orta düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, Ceyhan Havzası’nın iklim değişikliğine karşı duyarlılığını göstermesi bakımından önemlidir.

Anahtar Kelimeler

Meteorolojik Kuraklık Analizi , Ceyhan Havzası , Standardize Yağış İndeksi (SYİ) , Ondalıklar Kuraklık İndeksi (OKİ) , Normalin Yüzdesi İndeksi (NYİ)

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde tüm etik ilkelere uyulduğunu; yapılan çalışmada insan ve hayvan haklarına saygı gösterildiğini; hiçbir intihal (aşırma/başkalarının yapıtlarından kaynak göstermeden yararlanma) ve veri uydurma/çarpıtma gibi davranışlara yer verilmediğini; yazarlık hakları ihlali yapılmadığını; çıkar çatışması bulunmadığını ve araştırma ve yayın etiği ilkelerine tümüyle uyulduğunu beyan ederiz.

Destekleyen Kurum

Herhangi bir kurum tarafından desteklenmemiştir.

Teşekkür

Bu çalışmanın veri ihtiyacı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nden temin edilmiştir. Çalışmamızın gerçekleştirilmesinde sağladıkları değerli katkı ve teknik destek için Meteoroloji Genel Müdürlüğü'ne ve çalışanlarına en derin şükranlarımızı sunarız.

Comparative Analysis and Evaluation of Meteorological Drought Indices in the Ceyhan Basin

Öz

This study conducted a meteorological drought analysis using monthly precipitation data from eight meteorological stations in the Ceyhan Basin for the period 1986–2019. The Percent of Normal Index (PNI), Deciles Drought Index (DDI), and Standardized Precipitation Index (SPI) methods were applied on both annual and different time scales, with the results compared and drought trends assessed across the basin. Missing data were completed using the multiple imputation method, taking into account the inter-station distance, elevation similarity, and correlation structure. The study also identified the driest years according to all methods, created spatial maps for these years, and performed a trend analysis using the Mann-Kendall test. The results consistently indicate that the years 2013, 1993, 2016, 1999, 1990, and 1989 were the driest periods across the different methods. A weak to moderate long-term decreasing trend in precipitation was detected across the basin. These findings are significant as they reveal the susceptibility of the Ceyhan Basin to climate change.

Anahtar Kelimeler

Meteorological Drought analysis , Ceyhan Basin , Standardized Precipitation Index (SPI) , Deciles Index (DI) , Percent of Normal Index (PNI)

Etik Beyan

We declare that throughout the preparation of this study, all ethical principles were adhered to; human and animal rights were respected in the conducted research; no such actions as plagiarism (appropriation/using the works of others without citation) and data fabrication/falsification were engaged in; no authorship rights were infringed; there is no conflict of interest, and the principles of research and publication ethics were fully complied with.

Destekleyen Kurum

The author(s) received no financial support for the research, authorship, and/or publication of this article.

Teşekkür

The data requirement for this study was obtained from the General Directorate of Meteorology. We express our deepest gratitude to the General Directorate of Meteorology and its employees for their valuable contribution and technical support in the realization of our study.

Kaynakça

• 1. Alami, M., Din, S. & Tayfur, G. (2018). Meteorological drought analysis by different methods in Helmand River Basin, Afghanistan. International Journal of Scientific & Engineering Research, 8(2), 847-849.
• 2. Fakhrabadi, A., Entezari, A. & Bazrafshan, O. (2014). Assess the drought situation in Kashan desert of Kashan and Aran Shahrstan Hay Bidgol (Nushabad) using the standardized precipitation index (SPI). Quarterly Geographical Journal of Territory, 11(42), 77-86.
• 3. Apak, E. (2009). Standart yağış indeksi (SPI) yöntemi ile Ege Bölgesinde kuraklık analizi. Yüksek lisans tezi. Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalı, 60.
• 4. Arslan, O., Bilgil, A. ve Veske, O. (2016). Standart yağış indisi yöntemi ile Kızılırmak Havzası’nın meteorolojik kuraklık analizi. Niğde Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 5(2), 188-194.
• 5. Bacanlı, Ü. & Akşan, G. (2019). Drought analysis in Mediterranean Region. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 25(6), 665-671.
• 6. Deniz, D. (2009). Türkiye’deki kuraklığın standart yağış indeksi (SPI) ile incelenmesi. Yüksek lisans tezi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Ana Bilim Dalı, 106.
• 7. Dinç, N., Aydınşakir, K., Işık, M. ve Büyüktaş, D. (2016). Standartlaştırılmış yağış indeksi (SPI) yöntemi ile Antalya ili kuraklık analizi. Derim, 33(2), 279-298.
• 8. Ersoy, T. (2019). Konya ili meteorolojik kuraklık analizi. Yüksek lisans tezi. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yapı Eğitimi Ana Bilim Dalı, 71.
• 9. Fidan, İ. (2011). Doğu Akdeniz Bölgesinde standardize yağış indeksi (SYİ) ile kuraklık analizi ve Markov zinciri yöntemini kullanarak kurak olma olasılıklarının belirlenmesi. Yüksek lisans tezi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalı, 88.
• 10. Gümüş, V., Başak, A. ve Oruç, N. (2016). Standartlaştırılmış yağış indeksi (SYİ) yöntemi ile Şanlıurfa istasyonunun kuraklık analizi. Harran Üniversitesi Mühendislik Dergisi, 1(1), 36-44.
• 11. Gürler, Ç. (2017). Beyşehir ve Konya-Çumra-Karapınar alt havzalarında standartlaştırılmış indeks yaklaşımı ile hidrolojik kuraklık değerlendirilmesi. Uzmanlık tezi. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, 139.
• 12. Şener, E. ve Şener, Ş. (2019). Meteorolojik kuraklığın coğrafi bilgi sistemleri tabanlı zamansal ve konumsal analizi: Çorak Gölü Havzası (Burdur-Türkiye) örneği. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 7(3), 596-607.
• 13. Topçu, E., Seçkin, N. & Haktanır, N.A. (2022a). Drought analyses of Eastern Mediterranean, Seyhan, Ceyhan, and Asi Basins by using aggregate drought index (ADI). Theoretical and Applied Climatology, 147(3-4), 909-924
• 14. Topçu, E. & Seçkin, N. (2022b). Drought assessment using the reconnaissance drought index (RDI): A case study of Eastern Mediterranean, Seyhan, Ceyhan, and Asi basins of Turkey. Journal of Engineering Research, 10(2B), 124-141
• 15. Keskiner, A.D., Çetin, M., Şimşek, M. ve Akın, S. (2020). Kuraklık riski altındaki havzalarda gölet haznelerinin tasarımı: Seyhan Havzası'nda bir uygulama. Teknik Dergi, 31(5), 10189-10210.
• 16. Hasaniha, H. (2008). İran’ın kuzeybatısında kuraklık ve verim ilişkisinin analizi. Doktora tezi. Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalı, 153.
• 17. Topçu, E. & Seçkin, N. (2016). Drought analysis of the Seyhan Basin by using standardized index and L-moments. Journal of Agricultural Sciences, 22, 196-215.
• 18. Mokarram, M. & Mohmood, A. (2015). Using SPI and PN indices for determination of drought in the Fars Province. Journal of Applied Hydrology, 2(1), 49-60.
• 19. Said, A.A., Cetin, M. & Yurtal, R. (2019). Drought assessment and monitoring using some drought indicators in the semi-arid Puntland State of Somalia. Fresenius Environmental Bulletin, 28(11A), 8765-8772.
• 20. Tirivarombo, S. & Hughes, D.A. (2011). Regional droughts and food security relationships in the Zambezi River Basin. Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C, 36(14-15), 977-983.
• 21. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, (2018). Ceyhan Havzası taşkın yönetim planı. Ankara.
• 22. Hayes, M.J. (2006). Drought indices. Van Nostrand’s Scientific Encyclopedia. Erişim tarihi: 28.08.2025.
• 23. Gibbs, W.J. & Maher, J.V. (1967). Rainfall deciles as drought indicators. Bureau of Meteorology Bulletin No. 48. Commonwealth of Australia.
• 24. McKee, T.B., Doesken, N.J. & Kleist, J. (1993). The relationship of drought frequency and duration to time scales. 8th Conference on Applied Climatology, American Meteorological Society, Boston, Massachusetts, ABD.
• 25. WMO ve GWP, (2016). Handbook of drought indicators and indices (M. Svoboda ve B.A. Fuchs, Ed.). Integrated Drought Management Programme (IDMP). (WMO-No: 1173).
• 26. Guttman, N.B. (1999). Accepting the standardized precipitation index: A calculation algorithm. Journal of the American Water Resources Association, 35(2), 311-322.
• 27. AgriMetSoft. (2017). Meteorological Drought Monitor (MDM) [Bilgisayar yazılımı]. AgriMetSoft. https://www.agrimetsoft.com/mdm.aspx. Erişim tarihi: 28.08.2025.
• 28. Golden Software. (2022). Surfer, Golden, Colorado, USA.
• 29. Öztürk, M. ve Seçkin, N. (2020). Standartlaştırılmış yağış indeksi (SPI) ve normalin yüzdesi indeksi (PNI) kullanılarak Seyhan Havzası’nda kuraklık analizi. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 35(2), 101-112.
• 30. Yılmaz, H. ve Topçu, E. (2021). Meteorolojik kuraklık indekslerinin karşılaştırılması: Asi Havzası örneği. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 36(3), 45-58.