Van İli Kentsel Atıksu Yönetiminde Kirlilik Yükü Tespitine Yönelik Hesaplamalı ve Uygulamalı Yaklaşım

Öz

Bu çalışmada; Van ilinin merkeze bağlı İpekyolu, Tuşba ve Edremit ilçelerinin noktasal kirlilik kaynaklarından kentsel atıksuların kirlilik yükleri hesaplamaya ve gerçek ölçüm verilerine dayalı karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda kirlilik yüklerini temsilen kimyasal oksijen ihtiyacı (KOİ), toplam azot (TN), toplam fosfor (TP) ve askıda katı madde (AKM) yükleri kirlilik tasarım katsayıları kullanılarak hesaplanmıştır. Bu ilçelerin kentsel atıksuları aynı zamanda Van Merkez İleri Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi (AAT)’nde arıtılmakta olup, tesise gelen ve deşarj edilen kirlilik yükleri de ölçülmüş ve mevzuat değerleri ile mukayese edilmiştir. Sonuç olarak Van Gölü’ne deşarj edilen; KOİ için hesaplanan toplam kirlilik yükü miktarı 4037 ton/yıl, TN için 576 ton/yıl, TP için 96 ton/yıl ve AKM için 1121 ton/yıl olarak belirlenmiştir. Tesis çıkışında KOİ için ölçülen kirlilik yükü miktarı 2737 ton/yıl, TN için 391 ton/yıl, TP için 43 ton/yıl ve AKM için 608 ton/yıl olarak tespit edilmiştir. TN ve TP yükleri için hesaplanan değerler belirlenen sınır değerlerin üzerindedir.

Anahtar Kelimeler

• İleri Biyolojik AAT
• Noktasal kirlilik yükü
• Baskı ve etki
• Van

A Computational and Applied Approach to Determining the Pollution Load in Urban Wastewater Management in Van Province

Öz

This study evaluates pollution loads from point sources in the İpekyolu, Tuşba, and Edremit districts of Van Province by comparing both calculated and measured data. In this context, chemical oxygen demand (COD), total nitrogen (TN), total phosphorus (TP), and suspended solids (SS) loads were calculated using pollution design coefficients. The urban wastewater from these districts is also treated at the Van Central Advanced Biological Wastewater Treatment Plant (WWTP), and the pollution loads received and discharged from the plant were measured and compared with regulatory values. As a result, the total pollution load discharged into Lake Van was determined to be 4037 tons/year for COD, 576 tons/year for TN, 96 tons/year for TP, and 1121 tons/year for SS. The measured pollution load at the plant outlet was determined to be 2737 tons/year for COD, 391 tons/year for TN, 43 tons/year for TP, and 608 tons/year for suspended solids (SS). The calculated values for TN and TP loads exceed the specified limit values.

Anahtar Kelimeler

• Advanced Biological (WWTP)
• Point pollution load
• Pressure and impact
• Van

Kaynakça

1. 1. du Plessis, A. (2019) Current and future water scarcity and stress. In Water as an Inescapable Risk. Springer Water, Springer, Cham, 13-25.
2. 2. Luo, T., Young, R. & Reig, P. (2015). Aqueduct projected water stress country rankings. Technical Note, 16, 1- 16.
3. 3. Yetiş, R., Atasoy, A.D., Demir Yetiş, A. ve Yeşilnacar, M.İ. (2018). Balıklıgöl havzası su kaynaklarının nitrat ve nitrit seviyelerinin belirlenmesi. Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 33(1), 47-54.
4. 4. Demir Yetiş, A. (2019). Bitlis Ahlat sazlıkları yüzey sularında bazı ağır metal düzeylerinin araştırılması. Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 34(1), 1-12.
5. 5. Haksevenler, B.H.G. ve Ayaz, S. (2021). Noktasal ve yayılı kirletici kaynaklarının yüzeysel su kalitesi üzerinde etkisi, Alaşehir Çayı alt havzası örneği. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 11(4), 1258-1268.
6. 6. McMahon, G., Tervelt, L. & Donehoo, W. (2007). Methods for estimating annual wastewater nutrient loads in the southeastern United States (No. 2007-1040). Geological Survey (US).
7. 7. Uluçay, G.G.Ç. (2023). Çevresel tahribat ve kentsel büyüme ilişkisi: Van Gölü Havzası örneği. Doktora tezi. Mimar Sinan Fine Arts University, Turkey.
8. 8. Yıldırım, Ü. (2020). Kaynağından Akdeniz’e Deliçay’ın (Mersin) debisi ve su kalitesinin değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(4), 1121-1135.

9. 9. Zeydan, Ö., Özdoğan, N., Taştepe, P.Ş. ve Demirtaş, D. (2019). Kozlu Deresinde (Zonguldak) su kalitesinin incelenmesi. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 5(2), 187-197.
10. 10. Hacısalihoğlu, S. ve Karaer, F. (2020). Uluabat Gölü noktasal kirletici kaynaklar ve kirlilik yükleri. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 6(2), 258-267.
11. 11. EU Water Framework Directive, (2019). Introduction to the EU water framework directive. In: European Commission, Environment. Web 8 Aug 2019.
12. 12. European Communities, (2000). Directive 2000/60/EC of the European Parliament and of the Council of 23 October 2000 establishing a framework for community action in the field of water policy. Official Journal of the European Communities L327(43), 1-72
13. 13. Meriç, B. (2004). Su kaynakları yönetimi ve Türkiye. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 28(1), 27-38.
14. 14. Sevinçli, B.G., Bedirhanoğlu, Ş. B. ve Karamaşa, Ç. (2025). Van Gölü Havzası kentlerinin su ve atıksu altyapı performanslarının LOPCOW-CRADIS bütünleşik ÇKKV yöntemi ile değerlendirilmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (Van Gölü Havzası Özel Sayısı), 186-207.
15. 15. Bojanowski, D., Orlinska-Wozniak, P., Wilk, P. & Szalinska, E. (2022). Estimation of nutrient loads with the use of mass-balance and modelling approaches on the Wełna River catchment example (central Poland). Sci. Rep. 12, 13052.
16. 16. Preisner, M., Neverova-Dziopak, E. & Kowalewski, Z. (2021). Mitigation of eutrophication caused by wastewater discharge: a simulation-based approach. Ambio, 50(2), 413-424.
17. 17. Atıcı, A.A., Sepil, A. ve Şen, F. (2021). Van Gölü Havzası tuzlu sularının su kalitesi özellikleri ve ağır metal kirlilik indeksinin belirlenmesi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 58(2), 285-294.
18. 18. Özgüven, A., Durak, A. ve Demir Yetiş, A. (2021). Van ili atıksu arıtma tesisleri işletme sorunları ve çözüm önerileri. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 10(4), 1448-1463.
19. 19. Özalp, S., Aydemir, B.S., Olgun, Ş., Şimşek, B., Elmacı, H., Evren, M., Emre, Ö., Aydın, M.B., Kurtuluş, O., Öcal, F., Can, A.Z., Yanmaz, M.N., Apa, R. ve Duman, T.Y. (2016). Van Gölü (Edremit Körfezi) kuvaterner çökellerinde tektonik deformasyonlar. Maden Tetkik ve Arama Dergisi, 153, 45-61.
20. 20. Yiğit, A., Turhan Irak, Z., Öztürk, D., Öztürk, E., Alpaslan, D., Şahan, T. & Aktaş, N. (2017). Determination of water quality by ion characterization of Van Lake water. Igdir University Journal of the Institute of Science and Technology, 7(4), 169-179.
21. 21. TÜİK, (2025). Van ilçelere göre demografik veriler. Erişim tarihi: 02.06.2025.
22. 22. VİÇDR (Van ili Çevre Durum Raporu), (2024). https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/van-2024-yili-cdr-2-20250807144409.pdf. Erişim tarihi: 11.12.2025.
23. 23. ÇOB (Çevre ve Orman Bakanlığı), (2010). Atıksu arıtma tesisleri teknik usuller tebliği. 20 Mart 2010, RG No: 27527.
24. 24. Tsuzuki, Y. (2006). An index directly indicates land-based pollutant load contributions of domestic wastewater to the water pollution and its application. Science of the Total Environment, 370(2-3), 425-440.
25. 25. Erdoğan, N. (2017). Doğu Karadeniz Havzası’nda kirlilik yüklerinin değerlendirilmesi. Yüksek lisans tezi. Sakarya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Sakarya, Türkiye
26. 26. (SYGM) Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, (2021). Kuzey Ege nehir havza yönetim planı nihai rapor.
27. 27. OSIB, (2016). Kuzey Ege Havzası çevre ve su kalitesi master plan nihai raporu. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Etüd, Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığı Ankara
28. 28. SKKY, (2004). Su kirliliği kontrolü yönetmeliği. (Resmi Gazete Tarih:31 Aralık 2004 ve Sayı: 25687).
29. 29. KAAY, (2006). Kentsel atıksu arıtımı yönetmeliği. (Resmî Gazete Tarihi: 08.01.2006 Sayısı: 26047)
30. 30. APHA (American Public Health Association), (1999). Standard methods for the examination of water and wastewater (20th ed.). Washington D.C.
31. 31. Henze, M., van Loosdrecht, M.C.M., Ekama, G.A. & Brdjanovic, D. (2008). Biological wastewater treatment: Principles, modelling and design. IWA Publishing, London.
32. 32. Uysal, O. G. ve Cebe, K. (2024). Kesikköprü baraj gölü havzasındaki noktasal kirlilik kaynaklarının etkilerinin belirlenmesi. Gazi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 10(1), 84-101.
33. 33. Spellman, F.R. (2013). Handbook of water and wastewater treatment plant operations (3rd ed.). CRC Press, Boca Raton.
34. 34. Metcalf & Eddy, Inc. (2014). Wastewater engineering: Treatment and resource recovery (5th ed.). McGraw-Hill Education, New York.
35. 35. WEF (Water Environment Federation), (2010). Design of municipal wastewater treatment plants (WEF Manual of Practice No. 8). McGraw-Hill.
36. 36. Belia, E., Neumann, M. B., Benedetti, L., Johnson, B., Murthy, S. & Vanrolleghem, P. (Eds.). (2021). Uncertainty in wastewater treatment design and operation. IWA Publishing.
37. 37. Mielcarek, A., Lubińska, R., Rodziewicz, J. & Janczukowicz, W. (2025). Energy efficiency assessment of wastewater treatment plants: Analyzing energy consumption and biogas recovery potential. Energies, 18(19), 5277.
38. 38. Rosso, D., Larson, L.E. & Stenstrom, M.K. (2008). Aeration of large-scale municipal wastewater treatment plants: State of the art. Water Science and Technology, 57(7), 973-978.
39. 39. WEF (Water Environment Federation) (2009) Energy conservation in water and wastewater treatment facilities. WEF Manual of Practice No. 32; McGraw-Hill: New York.
40. 40. Longo, S., d’Antoni, B.M., Bongards, M., Chaparro, A., Cronrath, A., Fatone, F., ... & Hospido, A. (2016). Monitoring and diagnosis of energy consumption in wastewater treatment plants. A state of the art and proposals for improvement. Applied Energy, 179, 1251-1268.
41. 41. Öztürk, İ., Dereli, R.K. ve Ersahin, M.E. (2015). Atıksu arıtma tesislerinde enerji verimliliği ve iyi işletim pratikleri. İSTAÇ Teknik Kitaplar Serisi-5, İstanbul, ISBN 978-605-63269-2-9
42. 42. Canton, H. (2021). International energy agency-IEA. In The Europa Directory of International Organizations 2021, 684-686. Routledge.
43. 43. Erşahin, M.E., Dereli, R.K., Özgün, H. & Öztürk, İ. (2017). Atıksu arıtma tesislerinde enerji verimliliğinin incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 21(2), 380-387.
44. 44. Karagözoğlu, B.M. ve Yılmaz, Z. (2018) Atık su arıtma tesislerinde enerji tüketimiyle ilgili araştırma bulguları. Uluslararası Kentsel Su ve Atıksu Yönetimi Sempozyumu, Denizli, Türkiye, 25-27.
45. 45. Longo, S., Mauricio-Iglesias, M., Soares, A., Campo, P., Fatone, F., Eusebi, A.L., ... & Hospido, A. (2019). ENERWATER-A standard method for assessing and improving the energy efficiency of wastewater treatment plants. Applied Energy, 242, 897-910.
46. 46. Molinos-Senante, M. & Maziotis, A. (2022). Evaluation of energy efficiency of wastewater treatment plants: The influence of the technology and aging factors. Applied Energy, 310, 118535.
47. 47. Li, Z., Lu, J. & Lu, J. (2024). Energy efficiency evaluation and optimization for wastewater treatment plant. Desalination and Water Treatment, 319, 100487.
48. 48. Türkmenler, H. (2017). Atık su arıtma tesislerinde enerji verimliliği. Politeknik Dergisi, 20(2), 495-502.