TR
EN
Petrol Ürünleri İthalatının Tahmininde Geleneksel, Hibrit ve Meta-Sezgisel Yaklaşımlar: SARIMA, RF-LSTM ve DE-HW Modellerinin Karşılaştırılması
Öz
Bu çalışma, Türkiye’nin 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları doğrultusunda ekonomik ve çevresel sürdürülebilirlik planlamalarına katkı sağlamak amacıyla, 27.10 GTİP kodlu petrol ürünleri ithalat miktarını 2030 yılına kadar tahmin etmeyi ve farklı tahmin modellerinin performanslarını karşılaştırmayı amaçlamaktadır. 2007–2026 dönemine ait aylık ithalat verileri kullanılarak Mevsimsel Otoregresif Entegre Hareketli Ortalama (SARIMA), Diferansiyel Evrim algoritmasıyla optimize edilmiş Holt-Winters (DE-HW) ve derin öğrenme tabanlı Hibrit Rastgele Orman–Kısa Uzun Vadeli Bellek (RF-LSTM) modelleri uygulanmıştır. Model performansları Kök Ortalama Kare Hata (RMSE), Ortalama Kare Hata (MSE), Ortalama Mutlak Hata (MAD) ve Ortalama Mutlak Yüzde Hata (MAPE) ölçütleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, Hibrit RF-LSTM modelinin eğitim ve doğrulama setlerinde sırasıyla %7 ve %5 MAPE değerleriyle en yüksek tahmin performansını sağladığını göstermiştir. Elde edilen 2030 tahminleri, enerji ithalatı bütçe yönetimi, lojistik planlama ve stratejik rezerv kapasitesinin belirlenmesine yönelik politika kararları için veri temelli bir çerçeve sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. Kökyıldırım, A. & Antmen, Z.F. (2024). Determination of financial performance in electric power enterprises with entropy weighted WASPAS analysis method. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 39(3), 849-860.
- 2. Erkök, B. & Kütük, Y. (2023). Dependency on imported energy in Turkey: Input-output analysis. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 45(1), 47-70.
- 3. Ürkmez, İ. & Okyar, M.C. (2022). The effect of renewable energy on energy import dependence: An empirical analysis in Turkey. Siyasal: Journal of Political Sciences, 31(2), 443-462.
- 4. Özlale, Ü. & Pekkurnaz, D.J.E.P. (2010). Oil prices and current account: A structural analysis for the Turkish Economy. 38(8), 4489-4496.
- 5. Yalta, A.Y. & Yalta, A.T. (2017). Dependency on imported oil and its effects on current account. Energy Sources, Part B: Economics, Planning, Policy, 12(10), 859-867.
- 6. Tekin, P. (2022). Çukurova Bölgesi için kısa vadeli yapay zeka tabanlı rüzgar güç tahmini. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 37(4), 1143-1154.
- 7. Ediger, V.Ş. & Berk, I. (2011). Crude oil import policy of Turkey: Historical analysis of determinants and implications since 1968. Energy Policy, 39(4), 2132-2142.
- 8. Solak, A.O. (2013). Türkiye'nin toplam petrol talebi ve ulaştırma sektörü petrol talebinin Arima Modeli ile tahmin edilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(3), 131-142.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Veri Analizi, Endüstri Mühendisliği
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
8 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
2 Haziran 2026
Kabul Tarihi
1 Temmuz 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 41 Sayı: 3
APA
Karakaş, E., & Barak, M. Z. (2026). Petrol Ürünleri İthalatının Tahmininde Geleneksel, Hibrit ve Meta-Sezgisel Yaklaşımlar: SARIMA, RF-LSTM ve DE-HW Modellerinin Karşılaştırılması. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 41(3), 545-561. https://doi.org/10.21605/cukurovaumfd.1962748
AMA
1.Karakaş E, Barak MZ. Petrol Ürünleri İthalatının Tahmininde Geleneksel, Hibrit ve Meta-Sezgisel Yaklaşımlar: SARIMA, RF-LSTM ve DE-HW Modellerinin Karşılaştırılması. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi. 2026;41(3):545-561. doi:10.21605/cukurovaumfd.1962748
Chicago
Karakaş, Esra, ve Menşure Zuhal Barak. 2026. “Petrol Ürünleri İthalatının Tahmininde Geleneksel, Hibrit ve Meta-Sezgisel Yaklaşımlar: SARIMA, RF-LSTM ve DE-HW Modellerinin Karşılaştırılması”. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi 41 (3): 545-61. https://doi.org/10.21605/cukurovaumfd.1962748.
EndNote
Karakaş E, Barak MZ (01 Ekim 2026) Petrol Ürünleri İthalatının Tahmininde Geleneksel, Hibrit ve Meta-Sezgisel Yaklaşımlar: SARIMA, RF-LSTM ve DE-HW Modellerinin Karşılaştırılması. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi 41 3 545–561.
IEEE
[1]E. Karakaş ve M. Z. Barak, “Petrol Ürünleri İthalatının Tahmininde Geleneksel, Hibrit ve Meta-Sezgisel Yaklaşımlar: SARIMA, RF-LSTM ve DE-HW Modellerinin Karşılaştırılması”, Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, c. 41, sy 3, ss. 545–561, Eki. 2026, doi: 10.21605/cukurovaumfd.1962748.
ISNAD
Karakaş, Esra - Barak, Menşure Zuhal. “Petrol Ürünleri İthalatının Tahmininde Geleneksel, Hibrit ve Meta-Sezgisel Yaklaşımlar: SARIMA, RF-LSTM ve DE-HW Modellerinin Karşılaştırılması”. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi 41/3 (01 Ekim 2026): 545-561. https://doi.org/10.21605/cukurovaumfd.1962748.
JAMA
1.Karakaş E, Barak MZ. Petrol Ürünleri İthalatının Tahmininde Geleneksel, Hibrit ve Meta-Sezgisel Yaklaşımlar: SARIMA, RF-LSTM ve DE-HW Modellerinin Karşılaştırılması. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi. 2026;41:545–561.
MLA
Karakaş, Esra, ve Menşure Zuhal Barak. “Petrol Ürünleri İthalatının Tahmininde Geleneksel, Hibrit ve Meta-Sezgisel Yaklaşımlar: SARIMA, RF-LSTM ve DE-HW Modellerinin Karşılaştırılması”. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, c. 41, sy 3, Ekim 2026, ss. 545-61, doi:10.21605/cukurovaumfd.1962748.
Vancouver
1.Esra Karakaş, Menşure Zuhal Barak. Petrol Ürünleri İthalatının Tahmininde Geleneksel, Hibrit ve Meta-Sezgisel Yaklaşımlar: SARIMA, RF-LSTM ve DE-HW Modellerinin Karşılaştırılması. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi. 01 Ekim 2026;41(3):545-61. doi:10.21605/cukurovaumfd.1962748