MICRO LAND USE IN DÖRTYOL DISTRICT (HATAY)

Öz

The study area covers the Dörtyol, district of Hatay, a province annexed to the Motherland in 1939, located along the western slopes of the Amanos Mountains. The Dörtyol district extends from the Mediterranean coast to the peaks of the mountainous area exceeding 2000 meters. Within the borders of the district, there are seven neighbourhoods with urban character, along with three villages and five settlements functioning as small towns. In the study, the micro-land use patterns of six village and town character settlements were focused on. Since the general land use structure is not sufficient to reveal the diversity of the products produced in the field in detail, it is aimed to share with the scientific community the distribution forms that emerged by overlapping the parcellation and crop pattern information of the settlements. For this purpose, field studies were conducted in settlements with varying morphographic characteristics in the district to clarify the relationship between physical structure and crop patterns. Kuzuculu, Karakese and Konaklı settlements are located on sloped and rugged topography while Altınçağ, Yeşilköy and Yeniyurt are located on the flat plains of the Dörtyol plain. The study aims to examine the distinct features of the crops grown and parceling characteristics between the plains and the foothills or slopes.

Anahtar Kelimeler

• Hatay
• Dörtyol
• Amanos Mountains
• Micro land use
• General land use

DÖRTYOL (HATAY) İLÇESİNDE MİKRO ARAZİ KULLANIMI

Öz

Çalışma sahası 1939 yılında Anavatan’a katılan Hatay ilinin Amanos Dağları’nın batı yamaçları boyunca kurulmuş olan Dörtyol ilçesini kapsamaktadır. Dörtyol ilçesi bu kesimde Akdeniz kıyısından itibaren başlayarak 2000 metrenin üzerindeki dağlık alanın zirvelerine kadar uzanmaktadır. İlçe sınırları içerisinde 7 şehirsel karakterli mahalle bulunurken, 3 köy, 5 kasaba fonksiyonlu yerleşme yer almaktadır. Çalışmada 6 köy ve kasaba karakterli yerleşmenin mikro arazi kullanımları uygulamalı olarak gerçekleştirilmiştir. Genel arazi kullanım yapısı ayrıntılı olarak sahada üretilen ürünlerin çeşitliliğini ortaya koymakta yeterli olmadığı için yerleşmelerin parselasyon ve ürün deseni bilgilerinin çakıştırılmasıyla ortaya çıkan dağılış formlarının bilim dünyası ile paylaşılması hedeflenmiştir. Bu amaçla ilçenin farklı morfografik yapıya sahip yerleşmelerinde saha çalışmaları yöntemi uygulanarak fiziki yapı ürün deseni ilişkisi netleştirilmeye çalışılmıştır. Kuzuculu, Karakese ve Konaklı yerleşmeleri eğimli ve engebeli topoğrafya üzerinde kurulmuştur. Altınçağ, Yeşilköy ve Yeniyurt ise tamamen Dörtyol ovasının düzlükleri üzerinde yer almaktadır. Çalışmada ova ile dağ eteği ve yamacı arasında yetiştirilen ürünler ve parselasyon özelliklerinin ayrılan hususları irdelenmek istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hatay
• Dörtyol
• Amanos Dağları
• Mikro Arazi Kullanımı
• Genel Arazi Kullanımı

Kaynakça

1. Akova, S.B. (1997). Bir kıyı kasabası, Kocahasanlı’da 1986-1996 yılları arasında arazi kullanımındaki değişim. Türk Coğrafya Dergisi, 32, 221-236. https://doi.org/10.17211/tcd.34506
2. Ardos, M (1985). Türkiye ovalarının jeomorfolojisi (Cilt:II), İstanbul Üniversitesi Yayınları No:3321, Güryay Matbaacılık.
3. Arınç, K. (1991). Bitlis-Değirmenaltı köyünde araziden yararlanma ve başlıca sorunları. Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Bilimleri, Edebiyat Dergisi, 19, 135-151.
4. Arınç, K. (2003). Ekolojik yönleriyle Bursa ovasında arazi kullanışı ve çevresel etki değerlendirilmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 10, 81-113.
5. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
6. Başer, T. (2024). Kırsal yerleşmelerin kuruluş ve gelişmesinde etkili olan coğrafi faktörler: Dörtyol (Hatay) ilçesi örneği, Yüksek Lisans Tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Hatay.
7. Bayar, R. (2003). Arazi kullanımı-nüfus ilişkisi: Anamur örneği. Ankara Üniversitesi. Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi, Coğrafi Bilimler Dergisi, 2(1), 41-56. DOI:10.1501/Cogbil_0000000023
8. Buldan, İ. ve Gülersoy, A.E. (2003, 11-13 Eylül). Gömeç havzasında (Balıkesir) arazi kullanımı ile sınıflandırılması arasındaki ilişkiler. [Konferans sunumu özeti]. Sırrı Erinç Sempozyumu, s.249-254, İstanbul.

9. Dağlı, D. (2014). Arazi kullanım modelleri, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi, Elazığ.
10. DİE (1940-2000). Genel nüfus sayımları, Ankara.
11. Dörtyol İlçe Tarım Müdürlüğü (2022). İlçe bazında ürün raporu.
12. Elmastaş, N. (2008). Kahta çayı havzasında arazi kullanımı. Coğrafi Bilimler Dergisi, 6(2), 159-190. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000088
13. Elmastaş, N. (2009). Ahlat ilçesinde tarımsal arazi kullanımı. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 479-501, ISSN: 1303-0094
14. Fakı, G. (2010). Yayladağı ilçesinde (Hatay) jeomorfolojik birimler ile arazi kullanımı arasındaki ilişki, Yüksek Lisans Tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi, Hatay.
15. Gözenç, S. (1973). Bolu depresyonunda “Büyüksu” çevresinde topraktan faydalanma (land use). İ.Ü Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 189-200.
16. Gözenç, S. (1977-a). Arazinin kullanılması ve değerlendirilmesinin coğrafi yönden tetkiki. İ.Ü Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 20-21, 169-180.
17. Gözenç, S. (1977-b). Küçük Menderes havzasında arazi kullanılışının tarihi temelleri ve hâlihazır arazinin değer bakımından sınıflandırılması. İ.Ü Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 22, 127-141.
18. Gözenç, S. (1978-a). Küçük Menderes havzasında arazi kullanılışı ve sınıflandırılması. İ.Ü Yay. No: 2396, Coğr, Enst, Yay. No: 108.
19. Gözenç, S. (1978-b). Changes in land use between 1967-1977 along Büyüksu river at the Bolu plain. İ. Ü. Geo. Inst. Review, 16, 117-130.
20. Gözenç, S. (1979). Bolu depresyonu ve yakın çevresinde araziden faydalanma (land use). İ. Ü. Coğr. Enst. Yay. No: 108, İstanbul.
21. Gözenç, S. (1980). Arazi kullanma “land-use” haritalarında standardizasyon ve Türkiye için bir öneri. İ.Ü Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 23, 37-45.
22. Gözenç, S. (1985). Land utilization in the transitional zone between central and northern Anatolia in Bolu districts. Bulletin of the Institute of Oriental and Occidental Studies, Kansai University, 18, 35-46, Osaka.
23. Gözenç, S. (1987). Lands use in the Küçük Menderes basin. İ. Ü. Geo. Inst. Review, 1, 81-111.
24. Harita Genel Komutanlığı, 1/100.000 ölçekli topoğrafya paftaları, Ankara.
25. İshakoğlu, A. (1999). Dörtyol ve çevresinin iklim özellikleri, Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
26. Kayalı, H. (1994). Sandıklı ovası yakın çevresinde arazinin kullanımı ve tarımsal yapı özellikleri. İ.Ü. Deniz Bilimleri ve Coğrafya Enstitüsü Bülteni, 11, 117-128.
27. Koca, H. (2005). Kuruluşu-gelişmesi ve fonksiyonel özellikleri yönüyle Dörtyol şehri. Aktif Yayınevi.
28. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü (1998). 1/100.000 ölçekli Hatay ili arazi varlığı ve arazilerin tarımsal kullanma uygunluğu
29. Mater, B. (1982). Urla yarımadasında arazinin sınıflandırılması kullanışı arasındaki ilişkiler. İ.Ü. Edb. Fak. Yay. No: 2863.
30. Mater, B. ve Turoğlu, H. (1997, 24-27 Haziran). Karasu (Sakarya Deltası) kıyılarının arazi kullanımı ve uygulama sorunları. Türkiye Kıyıları 97, Türkiye’nin Kıyı ve Deniz Alanları I. Ulusal Konferansı, s.233-242, Ankara.
31. Mater, B., Turoğlu, H. ve Uludağ, M. (1998, 22-25 Eylül). Tekirdağ-M. Ereğlisi kıyılarının arazi kullanım analizi. Türkiye Kıyıları 98, Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Alanları II. Ulusal Konferansı, s.485-496, Ankara.
32. Özçağlar, A. (1994). Çarşamba ovası ve yakın çevresinde araziden faydalanma. A.Ü. Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi, Türkiye Coğrafya Dergisi, 3, 93-128.
33. Pınar, A. (1997). Konya havzasında arazi kullanımı. Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9, 10-18.
34. Sancaktar, H. ve Karagel E. (2021). Altınözü (Hatay) ilçesi kırsal kesiminde sürdürülen bitkisel üretim faaliyetleri, Turkish Studies-Social, 16(1), 249-279. http://dx.doi.org/10.47356/TurkishStudies.46620
35. Semendereoğlu, A. (2003, 11-13 Eylül). Urla-Çeşme yarımadasında arazi kullanımı ve sosyoekonomik faaliyetlerde değişimler. Sırrı Erinç Sempozyumu, s.319-325, İstanbul.
36. Taş, B. (2006). Tosya ilçesinde araziden yararlanma ve planlamaya yönelik öneriler, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
37. Taş, B. (2010). Sandıklı ilçesinde arazi kullanımı ve planlama önerileri. Ümit Ofset Matbaacılık.
38. Taş, B. ve Yakar, M. (2010). Afyonkarahisar ilinde yükselti basamaklarına göre arazi kullanımı, Coğrafi Bilimler Dergisi, 8 (1), 57-76. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000107
39. Tağıl, Ş. (2005, 27-29 Nisan). Balıkesir ovası ve yakın çevresinde arazi kullanımı/arazi örtüsü değişimi ve peyzaj patern özellikleri. Ege Coğrafi Bilgi Sistemleri Sempozyumu ve Sergisi, E.Ü. Coğrafya Bölümü Sempozyumları – III. s.79-89, İzmir.
40. Tapur, T. ve Akkuş, A. (2003). Anamur-Silifke arası kıyı bölgesinde arazi kullanımı. Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15, 539-551.
41. TBMM (1930). 1580 sayılı belediye kanunu. Kabul Tarihi: 3.4.1930, Resmi Gazete Tarihi: 14.4.1930, Sayı: 1471
42. TBMM (2012). 12.11.2012 Tarih ve 6360 sayılı “On üç ilde büyükşehir belediyesi ve yirmi altı ilçe kurulması ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanun”, Resmi Gazete Tarih: 06.12.2012, Sayı: 28489.
43. Tolun Denker, B. (1976). Şehir içi arazi kullanılışı. İ.Ü. Coğ. Enst. Yay. No:91, İstanbul.
44. Tolun, U. ve Pamir, H. (1975). Türkiye jeoloji haritası. M.T.A.
45. Tunçdilek, N. (1985). Türkiye’de relief şekilleri ve arazi kullanımı. İ.Ü. Deniz Bilimleri ve Coğrafya Enstitüsü Yay. No:3.
46. Tunçdilek, N. (1986). Araziden yararlanmada yeni bir yöntem denemesi için coğrafi gerekçe. İ.Ü. Deniz Bilimleri ve Coğrafya Enstitüsü Bülteni, 2(3), 1-20
47. TÜİK (2007-2022). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemleri istatistik verileri
48. Üçeçam Karagel, D. (2008). Kadirli ilçesinin beşeri ve ekonomik coğrafyası, Doktora Tezi, Fırat Üniversitesi, Elazığ.
49. Üçeçam Karagel, D. ve Karagel, H. (2009). Kadirli ilçesinde tarımsal arazi kullanımı ve üretim. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(2), 1-24.
50. Üçeçam Karagel, D. (2018). Hatay ili yerleşme coğrafyası-II, yerleşme tipleri, dağılışı ve meskenler, Pegem Akademi Yayınları.
51. Yürüdür, E. (1999). Şebinkarahisar (Giresun) ilçesindeki genel arazi kullanılışı ve bundan kaynaklanan sorunlar. Atatürk Üniversitesi Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 2, 1-17.