ERENDİZ ATASÜ’NÜN BİR BAŞKA DÜĞÜN GECESİ ROMANININ FEMİNİST EDEBİYAT KURAMI BAĞLAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Biyolojik açıdan erkek/kadın olarak tanımlanan bireyin sahip olduğu cinsiyet farklılıklarına içinde bulunduğu toplumun ürettiği kimliklerin ve anlamların eklenmesi ile kurulan toplumsal cinsiyet algısı, özellikle ataerkil toplumlarda karşılaşılan bir ayrımcılıktır. Kadının aleyhine olan bu cinsiyetçi ayrımcılığın yıktığı kadın-erkek arasındaki eşitlik anlayışı, öncelikle Avrupa’da başlayan daha sonra dünyanın hemen hemen her bölgesine yayılan siyasal, iktisadi ve toplumsal mücadelelerle kurulmaya çalışılır. “Feminizm” adı altında başlayan ve devam ettirilen bu mücadelenin ve sonrasındaki değişim sürecinin edebî metinlere yansımasıyla da özellikle ataerkil toplum yapılanması içinde kadının karşılaştığı sorunlar ele alınmaya başlanır. Kadınların gerek bireysel gerekse toplumsal hayatta karşılaştığı sorunları ele alarak Türk edebiyatının feminist edebiyat çerçevesinde gelişim sağlamasına imkân tanıyan yazarlarından birisi de Erendiz Atasü’dür. Yazın hayatına öykü ile başlayan ve roman, deneme gibi edebî türlerde de eserler veren Erendiz Atasü’nün yazın dünyasındaki çeşitliliğini birleştiren tek unsurun “kadın” öznesi olduğu görülmektedir. Nitekim Erendiz Atasü, denemelerinde kendisini yazmaya iten esas durumun kadınlığı olduğunu ve etrafındaki kadınları anlamaya başlayarak da yazma serüvenine giriştiğini dile getirerek “kadın”ın kendi sanat hayatındaki hareket noktası olduğunu vurgular. Erendiz Atasü, kadını merkeze alarak kurguladığı eserlerinden biri olan Bir Başka Düğün Gecesi romanında ise bireysel ve toplumsal yaşamı yönlendiren ataerkil sistemin kadın ve erkeğe yönelik bakış açısındaki farklılığının yarattığı yıkıcı etkiyi ön plana çıkarır. Romanda özellikle evlilik/aile, eğitim, namus, fiziksel ve cinsel şiddet gibi konularda kadın ve erkeğin içinde bulunduğu toplumsal algının etkisiyle ne tür bir rol benimsediğini ve benimsenen bu rolde coğrafyanın ne kadar etkili olduğunu kurgu aracılığıyla ifade eden yazar, romana yönelik sosyolojik ve psikolojik bir bakış açısı geliştirirken kurgunun temelini oluşturan bu izleksel yönelimler ile de feminizmin temel meselelerine, özgün dinamiklerine değinir. Bu çalışmada öncelikle feminizmin kavramsal ve kuramsal çerçevesi hakkında bilgi verilmiş, daha sonra Bir Başka Düğün Gecesi romanı feminist edebiyat kuramının öncelediği değer ve nitelikler çerçevesinde değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Erendiz Atasü
• Bir Başka Düğün Gecesi
• Feminizm
• Toplumsal Cinsiyet
• Ataerkil Toplum

ANALYZING THE NOVEL BİR BAŞKA DÜĞÜN GECESİ BY ERENDİZ ATASÜ IN THE CONTEXT OF FEMINIST LITERARY THEORY

Öz

Gender perceptions, which are established by the combination of the physiological differences possessed by the individual who is defined as biologically male/female with the identities and meanings reproduced by the society they live in, constitute a form of discrimination that is seen especially in patriarchal societies. The idea of equality between men and women that is destroyed by this gender discrimination against women is aimed to be achieved through political, economic, and social struggles that originally start in Europe and later spread to almost all parts of the world. As this fight that emerges and is maintained under the concept of “feminism” and the subsequent transformation process are reflected in literary texts, the problems experienced by women, especially in patriarchal social structures, begin to be discussed. One of the authors who have allowed the development of Turkish literature within the framework of feminist literary theory by tackling the problems experienced by women both in individual and social contexts is Erendiz Atasü. It is seen that the only element that unites the diversity in the literary world of Erendiz Atasü, who started his literary life with short stories and also produced works in literary genres such as novels and essays, is the subject ‘woman’. Such that, Atasü emphasizes that the “woman” is the starting point of her artistic experience by stating that the main phenomenon pushing her to write her essays is her womanhood, and she has started his journey of writing by beginning to understand the woman around her. In his novel Bir Başka Düğün Gecesi, one of his works centered on women, Erendiz Atasü brings to the forefront the destructive effect created by the difference in the perspective of the patriarchal system that directs individual and social life towards men and women. The author, who expresses the roles adopted by women and men regarding issues particularly including marriage/family, education, chastity/honor, and physical and sexual violence under the influence of the social perceptions that they are surrounded by, as well as the extent to which these adopted roles are affected by the geography, via the structure of the novel, discusses the main undertakings and unique dynamics of feminism with these patterns and trends constituting the foundation of its fiction while developing a sociological and psychological perspective toward the novel. In this study, first of all, information about the conceptual and theoretical framework of feminism is provided. Furthermore, the novel Bir Başka Düğün Gecesi is analyzed in the context of the values and qualities prioritized by feminist literary theory.

Anahtar Kelimeler

• Erendiz Atasü
• Bir Başka Düğün Gecesi
• Feminism
• Gender
• Patriarchal Society

Kaynakça

1. Michel, A. (1995). Feminizm (Ş. Tekeli, Çev.). İletişim Yayınları.
2. Argunşah, H. ve Akçeşme, B. (2021). Feminist edebiyat kuramı. Edebiyat Kuramı ve Eleştiri/Kuram-Kavram-Kapsam-Yöntem-Uygulama (V. Şahin, Ed.) içinde (ss. 165-218). Akçağ Yayınları.
3. Atasü, E. (2001). Kadınlığım, yazarlığım, yurdum. Bilgi Yayınevi.
4. Atasü, E. (2003). İmgelerin izi. Can Yayınları.
5. Atasü, E. (2009). Bilinçle beden arasındaki uzaklık. Everest Yayınları.
6. Atasü, E. (2021). Bir başka düğün gecesi. Can Sanat Yayınları.
7. Butler, J. (2012). Cinsiyet belası: feminizm ve kimliğin altüst edilmesi (B. Ertür, Çev.). Metis Yayınları.
8. Connell, R. (2019). Erkeklikler (N. Konukcu, Çev.). Phoenix Yayınevi.

9. Çınar Köysüren, A. (2013). Kültürel ve dinî algıda toplumsal cinsiyet. Sentez Yayıncılık.
10. Humm, M. (2022). Feminist edebiyat eleştirisi (G. Bakay, Haz.). Say Yayınları.
11. Kalav, A. (2012). Namus ve toplumsal cinsiyet. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 2(2), 151-163.
12. Millett, K. (1987). Cinsel politika. Payel Yayınevi.
13. Moran, B. (2007). Edebiyat kuramları ve eleştiri. İletişim Yayınları.
14. Nazlı, A. (2015). Kadın bedeni ve toplumsal izdüşümleri: sosyolojik bir bakış. Kadın Bedeni ve İstismarı (F. Z. Fidan ve D. Alptekin Ed.) içinde (ss. 33-55). Opsiyon Yayınları.
15. Notz, G. (2012). Feminizm. (S. D. Çetinkaya, Çev.).Phoenix Yayınevi.
16. Önder, A. (2016), Erendiz Atasü’nün eserlerinde kadın [Yayımlanmış doktora tezi]. Çukurova Üniversitesi.
17. Özbay, C. (2013). Türkiye’de hegemonik erkekliği aramak. Doğu Batı Düşünce Dergisi-Toplumsal Cinsiyet I, 63, 185-204.
18. Şahin, V. (2022). Sosyolojik eleştiri kuramı: edebiyat sosyolojisi. Edebiyat Kuramı ve Eleştiri/Kuram-Kavram-Kapsam-Yöntem-Uygulama (V. Şahin, Ed.) içinde (ss. 345-378). Akçağ Yayınları.
19. Şener, M. ve Zengin, O. (2020). Feminist kuram: tarihsel gelişim, ana akımlar ve sosyal hizmet. Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Teori ve Araştırmalar II. (S. Öztürk, Ed.) içinde (ss. 137-159). Gece Kitaplığı.
20. Şengül, M. B. (2015). Türk romanında feminizm (kadın romancılar, 1960–80) [Yayımlanmış doktora tezi]. Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
21. Tekeli, Ş. (2017). Feminizmi düşünmek. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.