TR
EN
İKİDİLLİLERDE SESBİLİMSEL İŞLEMLEME VE DİL SİNİR AĞLARI
Öz
Nörogörüntüleme teknikleri ve analitik yöntemlerdeki ilerlemeler, ikidilliliğin insanlarda bilişsel ve beyin sistemleri üzerindeki etkisini araştıran çalışmaların çoğalmasını sağlamıştır. Çağımızda yüzlerce çalışma, dil sisteminin bileşenlerinin beyindeki işlemlenişine değinse de dilin ve konuşmanın sinirsel temelinin tanımlanmasına ilişkin açıklamalar giderek güncellenmekte ve hızla artmaktadır. İnsan sesinin üretimi ve algılanması sürecinde, dil bileşenlerinin beyinin salt bir merkezinde aktivasyon gösterdiği düşüncesi doğru değildir. Beyinde korteksaltı nöroanatomik bölgeler olarak bilenen ve konuşma eyleminin algılanması ve üretiminden sorumlu olan bölgeler birbirilerine ön (ventral) ve arka (dorsal) kortikal yolaklarla bağlı olup beynin her iki yarıküresinde de sesbilimsel işlemleme başta olmak üzre önemli görevler üstelenmektedirler. Bu bağlamda dilin bileşenlerinin işlemlemesi çerçevesinde, görevlerin yerine getirilmesinde kombinatorik bir işleyiş olduğu söylenebilir. Bu kombinatorik işleyiş beynin belirli bir yerinde sabit olmayıp bilateral ve sola yanallaşmış bir şekilde gerçekleşmektedir. Tekdilli ve ikidilli bireylerde sesbilimsel bileşene ilişkin işlemleme, sinirdilbilimi alanında öne çıkan bir konudur. Uzun süredir, yetişkinlikte dil işlemeyi destekleyen karmaşık dil ağının, olgunlaşma ve dile maruz kalmanın geçici olarak uzun süreli bir etkileşimin sonucu olduğu varsayılmıştır. Fonksiyonel sol yanallaşma ve frontal yapıların artan katılımı, dil-sinir etkileşiminin normal gelişimsel seyri olarak kabul edilmektedir. Beyinde sesbilimsel bileşene ilişkin işlemleme sürecinin tekdilli ve ikidilli bireylerde nasıl gerçekleştiğini ele alan çalışmaların sayesinde, sesbilimsel bileşenin dil sisteminin beyinde en erken işlemlenen bileşen olduğu artık bilinmektedir. Bu bileşen tekdilli ve ikidilli işlemleme sürecinde aynı adımları izlese de bireysel açıdan beyin ağlarının gelişiminde farklılık yarattığı yadsınamaz. Bu çalışmayla konuşmanın algılanması ve üretimi, konu kapsamında alanyazınında yer alan araştırmaların verilerine dayanarak açıklanmaya çalışılmış ve ikidillilerin sesbilimsel işlemlemesinin nöral temelleri açıklanmıştır. Bu çalışma, sesbilimsel algının EEG ve fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme çalışmalarına odaklanarak, ikidillilerde sesbilimsel işlemlemenin kortikal temelini açıklamayı amaçlamaktadır. Sonuçlar, uyaran özelliklerine, görev taleplerine ve katılımcıların ikinci dil sesleriyle ilgili önceki deneyimlerine bağlı olarak çalışmalar arasında farklılığın olduğunu gösterse de alanyazın, birinci ve ikinci dildeki sesbilimsel işleme sırasında ön ve arka korteksler dâhilolmak üzere dorsal işitsel-motor gibi beyin bölgelerinin dâhil olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca ikidillilerin genellikle tekdillilere görece dil yapılarının bileşenlerinde ve beyin alanları arasındaki bağlantı yollarında daha fazla hacim gösterdiği yapılan çalışmalarla ortaya konulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abutalebi, J. (2008). Neural aspects of second language representation and language control. Acta Psychologica, 128(3), 466-478.
- Abutalebi, J., Della Rosa, P. A., Gonzaga, A. K. C., Keim, R., Costa, A., & Perani, D. (2013). The role of the left putamen in multilingual language production. Brain and Language, 125(3), 307-315.
- Albareda‐Castellot, B., Pons, F., & Sebastián‐Gallés, N. (2011). The acquisition of phonetic categories in bilingual infants: New data from an anticipatory eye movement paradigm. Developmental Science, 14(2), 395-401.
- Anderson, J. L., Morgan, J. L., & White, K. S. (2003). A statistical basis for speech sound discrimination. Language and Speech, 46(2-3), 155-182.
- Andrews, S. (1997). The effect of orthographic similarity on lexical retrieval: Resolving neighborhood conflicts. Psychonomic Bulletin & Review, 4(4), 439-461.
- Baddeley, A. (2003). Working memory: Looking back and looking forward. Nature Reviews Neuroscience, 4(10), 829-839.
- Beauvillain, C., & Grainger, J. (1987). Accessing interlexical homographs: Some limitations of a language-selective access. Journal of Memory and Language, 26(6), 658-672.
- Best, J. R., & Miller, P. H. (2010). A developmental perspective on executive function. Child Development, 81(6), 1641-1660.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Bilişsel Dilbilimi, Çocuğun Dil Edinimi, Dilsel Yapılar (Fonoloji, Morfoloji ve Sözdizimi dahil), Fonetik ve Konuşma Bilimi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
26 Aralık 2024
Gönderilme Tarihi
20 Eylül 2024
Kabul Tarihi
19 Aralık 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2024 Cilt: 9 Sayı: 2
APA
Şıhanlıoğlu, Ö. (2024). İKİDİLLİLERDE SESBİLİMSEL İŞLEMLEME VE DİL SİNİR AĞLARI. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 9(2), 1185-1208. https://doi.org/10.32321/cutad.1553753
AMA
1.Şıhanlıoğlu Ö. İKİDİLLİLERDE SESBİLİMSEL İŞLEMLEME VE DİL SİNİR AĞLARI. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 2024;9(2):1185-1208. doi:10.32321/cutad.1553753
Chicago
Şıhanlıoğlu, Ömer. 2024. “İKİDİLLİLERDE SESBİLİMSEL İŞLEMLEME VE DİL SİNİR AĞLARI”. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 9 (2): 1185-1208. https://doi.org/10.32321/cutad.1553753.
EndNote
Şıhanlıoğlu Ö (01 Aralık 2024) İKİDİLLİLERDE SESBİLİMSEL İŞLEMLEME VE DİL SİNİR AĞLARI. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 9 2 1185–1208.
IEEE
[1]Ö. Şıhanlıoğlu, “İKİDİLLİLERDE SESBİLİMSEL İŞLEMLEME VE DİL SİNİR AĞLARI”, Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, c. 9, sy 2, ss. 1185–1208, Ara. 2024, doi: 10.32321/cutad.1553753.
ISNAD
Şıhanlıoğlu, Ömer. “İKİDİLLİLERDE SESBİLİMSEL İŞLEMLEME VE DİL SİNİR AĞLARI”. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 9/2 (01 Aralık 2024): 1185-1208. https://doi.org/10.32321/cutad.1553753.
JAMA
1.Şıhanlıoğlu Ö. İKİDİLLİLERDE SESBİLİMSEL İŞLEMLEME VE DİL SİNİR AĞLARI. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 2024;9:1185–1208.
MLA
Şıhanlıoğlu, Ömer. “İKİDİLLİLERDE SESBİLİMSEL İŞLEMLEME VE DİL SİNİR AĞLARI”. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, c. 9, sy 2, Aralık 2024, ss. 1185-08, doi:10.32321/cutad.1553753.
Vancouver
1.Ömer Şıhanlıoğlu. İKİDİLLİLERDE SESBİLİMSEL İŞLEMLEME VE DİL SİNİR AĞLARI. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 01 Aralık 2024;9(2):1185-208. doi:10.32321/cutad.1553753