SÖZCÜKBİLİMSEL ETİKETLEME VE DİL DEĞİŞKELERİ

Öz

Bu çalışmada, sözlükbilim (lexicography) ve sözcükbilimin (lexicology) kesişim noktası olan sözlüksel etiketleme (lexical labeling) ile dil değişkeleri (language variations) arasındaki korelasyona odaklanılmaktadır. Sözcükbirimlerin (lexemes) anlambilimsel bileşenlerini etiketlemek adına mutlak bir ölçek bulunmaması, anlamın doğasındaki değişkenlikle bağlantılıdır. Bununla birlikte sözlük yayın kurulları hedef kitlelerine göre özelleştirilmiş işaretlemelere öncelik verdiğinden, sözlüksel ögelere atanan etiketler kullanıcıya ve uygulama bağlamına göre değişkenlik göstermektedir. Mevcut kuramsal çerçeve ve alan yazınındaki görüşlerin analizinden hareketle çalışma; dil değişkelerinin sözlüksel alandaki bir yansıması olan etiketlemenin anlam ayırt edici işlevini (distinctive function) vurgulamaktadır. Bu doğrultuda Türkçe Sözlük’teki fişlemek maddesinin çokanlamlılık birliği (polysemous unity) etiketleme yöntemiyle yeniden yapılandırılmıştır. Sonuç olarak, etiketlemenin işlevsel rolünün ötesine geçtiği; aksine, dil değişkelerindeki temelleri nedeniyle kritik bir anlambilimsel rol üstlendiği ve çokanlamlılık testleri için kurumsal bir metodoloji olarak kullanılması gerektiği savunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sözlükbilim
• Sözcükbilim
• Sözcük Anlambilimi
• Sözlüksel Etiketleme
• Dil Değişkeleri
• Çokanlamlılık

LEXICOGRPAHIC LABELIZATION AND VARIETY CLASSES

Öz

This study focuses on lexical labeling -a shared domain of lexicography and lexicology- and its relationship with language variations. The absence of an absolute scale for labeling related to the semantic components of lexemes is associated with the inherent variability of meaning. Furthermore, as each dictionary commission opts for markings that best serve their target audience, the labels assigned to lexical items can vary depending on the user and context of use. Following a review of the relevant theoretical framework and perspectives in the literature, the study emphasizes the semantic, meaning-distinguishing role of labels, which serve as the reflection of language variations within the lexical field. Based on these justifications, the lexical entry fişlemek in the Turkish Dictionary (Türkçe Sözlük) has been restructured to ensure the representation polysemous unity through labeling. It is argued that labeling is not merely functional but also possesses a semantic, meaning-distinguishing function due to its grounding in language variations, and should be employed as a method for polysemy testing.

Anahtar Kelimeler

• Lexicography
• Lexicology
• Lexical Semantics
• Lexical Labeling
• Language Variations
• Polysemy

Kaynakça

1. Allen, R. E. (1990). The concise Oxford dictionary of current English (8. ed.). Clarendon.
2. Atkins, S. & Rundell, M. (2008). The Oxford guide to practical lexicography. Oxford University Press.
3. Ayverdi, İ. ve Topaloğlu, A. (2007). Türkçe sözlük. Kubbealtı Yayınları.
4. Ayverdi, İ. (2016). Misalli büyük Türkçe sözlük. Kubbealtı Yayınları.
5. Chomsky, N. (1965). Aspects of the theory of syntax. MIT Press.
6. Çağlar König, G. (1991). Toplumdilbilim açısından dil ve dil türleri. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 2, 59-70.
7. Çelebi Çam, S. (2025). Ḳıṣaṣü’l-Enbiyā (Rābġūzį) Tahran nüshası (transkripsiyonlu metin) Tahran ve Londra nüshaları arası eş anlamlılık. Fenomen Yayınları.
8. Halliday, M. A.K. (1978). Language as social semiotic. The social interpretation of language and meaning. Edward Arnold.

9. Halliday, M. A. K. (2007). Language and society. Continuum.
10. İmer, K. (1987). Toplumdilbilimin kimi kavramlarına kuramsal bir bakış. Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cumhuriyetin 60. Yıldönümü Armağanı, 213-230.
11. İmer, K. (1990). Dil ve toplum. Gündoğan Yayınları.
12. Hernández‐Campoy, J. M. (2016). Sociolinguistic styles. Willey Blacwell.
13. Kahraman, M. (2020). Sözlükbilimde etiketleme ve dilbilgisel terimlerin etiketlenme sorunu. Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi/Journal of Oriental Scientific Research, 12(3), 770-785.
14. Leisi, E. (1955; 1985). Das heutige Englisch (7 . Aufl.). Winter.
15. Lipka, L. (1992). An outline of English lexicology, lexical structure, word semantics, and word-formation (2. ed.). Max Niemeyer Verlag Tübingen.
16. Lyons, J. (1977). Semantics 2 vols. Cambridge University Press.
17. Quirk, R., Greenbaum, S., Leech, G., & Svartvik, J. (1985). A comprehensive grammar of the English language. Longman.
18. Shorter Oxford English Dictionary (2002). Oxford University Press.
19. Trudgil, Peter., (2000), Sociolinguistics an introduction to language and society. Penguin Books.
20. Türkçe Sözlük (2023). Türk Dil Kurumu Yayınları.
21. Wächtler, K. (1977). Geographie und stratifikation der Englischen sprache (studienreihe Englisch 16). Bagel/Francke.
22. Wardhaugh, R. (2006). An introduction to sociolinguistics. Willey Blacwell.