Yıl 2020, Cilt 5 , Sayı 2, Sayfalar 380 - 407 2020-12-21

THE SYNTAX OF THE BEGINNING FORMULAS IN TATAR AND BASHKIR TALES
TATAR VE BAŞKURT MASALLARINDA BAŞLAYIŞ FORMELLERİNİN SÖZ DİZİMİ

Fatma ERTÜRK [1] , Erkan KARAGÖZ [2]


In the cultural inventory of Turkic communities, the beginning formulas of fairy tales function as a narrative unit. Besides the term formel “formula” in Turkish terminology, kalıp ifade, kalıp söz (both referring to “formula, sterotype”) are also used. In Tatar and Bashkir, the word äkiyät corresponds to the Turkish term masal “fairy tale”. Formulas have an important place in the performance of fairy tales, which are the bearers of oral culture, and this is also true for linguistic studies. In this study, the beginning formulas of Tatar and Bashkir tales are examined in terms of syntax. For this study, sixty tales in the book Tatar Halyk Äkiyätläri: Tylsymly Äkiyätlär and sixty one tales in the works called Bashkurt Halyk Idjady, Äkiyättär were digitized. Since our study materials were written in Cyrillic alphabet, we transcribed them and translated into Turkish. In the study, while considering syntactic features of the tales we depended on the syntax classifications adopted in Turkey.
Türk topluluklarının kültürel envanteri içerisinde masalların başlayış formelleri bir anlatı birimi olarak yer almaktadır. Türkiye’de formel teriminin yanında kalıp ifade, kalıp söz terimleri de kullanılır. Tatar ve Başkurt Türkçesinde ekiyet sözcüğü, Türkçedeki masal terimini karşılamaktadır. Sözlü kültürün taşıyıcısı olan masalların icrasında formeller önemli yer tutar, bu durum dil bilimi çalışmaları için de geçerlidir. Bu çalışmada, Tatar ve Başkurt masallarının başlayış formelleri söz dizimi açısından değerlendirilmiştir. Çalışma için önce Tatar Halık Ekiyetleri: Tılsımlı Ekiyetler adlı kitaptaki altmış masal ve Başkurt Halık İcadı, Ekiyetter adlı eserlerdeki altmış bir masal bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Çalışmamızın malzemesi Kiril harfli olduğu için harfler, transkripsiyon işaretlerine dönüştürülmüş ve sonra cümleler Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Çalışmada, masalların söz dizimsel özellikleri gözden geçirilirken Türkiye’deki söz dizimi tasnifleri esas alınmıştır.
  • Camaletdinov, L. (1994). Tatar halık ekiyetleri: tılsımlı ekiyetler. Kazan: Tataristan Kitap Neşriyatı.
  • Delice, H. İ. (2018). Türkçe söz dizimi. İstanbul: Asitan Kitap.
  • Demir, N. ve Yılmaz, E. (2010). Türk dili el kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları.
  • Ertürk, F. (2016). Türkiye Türkçesi ve Başkurt Türkçesinin karşılaştırmalı söz dizimi. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi.
  • Gültekin, M. (2013). Kazan-Tatar masalları (inceleme-metinler). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
  • Karaağaç, G. (2011). Türkçenin söz dizimi. İstanbul: Kesit Yayınları.
  • Karaağaç, G. (2013). Dil bilimi terimleri sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Karahan, L. (2007). Türkçede söz dizimi. Ankara: Akçağ Yayınları.
  • Kelepir, M. (2001). Topics in Turkish syntax: clausal structure and scope. Dissertation, MIT.
  • Kerimoğlu, C. (2014). Türkiye Türkçesi ve Tatar Türkçesinin karşılaştırmalı söz dizimi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Korkmaz, Z. (2010). Gramer terimleri sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Minhacetdinov, M. ve Harisov, E. (1976). Başkurt halık icadı, ekiyetter, ikinsi kitap. Ufa: Başkurtustan Kitap Neşriyatı.
  • Öner, M. (1998). Türkçede soru ve belirsizlik. Türk Dili Dergisi, S.557, Ankara, s. 401-411.
  • Özkan, M. ve Sevinçli, V. (2011). Türkiye Türkçesi söz dizimi (kelime çözümlemeli). İstanbul: Akademik Kitaplar.
  • Özmen, M. (2013). Türkçenin sözdizimi. Adana: Karahan Kitabevi.
  • Sakaoğlu, S. (1999). Masal araştırmaları. Ankara: Akçağ Yayınları.
  • Şahan Güney, F. (2015). Tatarca referans grameri. İstanbul: Kriter Yayınevi.
Birincil Dil tr
Konular Dil Bilim
Bölüm Dilbilim
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-5292-8033
Yazar: Fatma ERTÜRK (Sorumlu Yazar)
Kurum: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi
Ülke: Turkey


Orcid: 0000-0002-1239-2860
Yazar: Erkan KARAGÖZ
Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
Ülke: Turkey


Tarihler

Başvuru Tarihi : 16 Kasım 2020
Kabul Tarihi : 14 Aralık 2020
Yayımlanma Tarihi : 21 Aralık 2020

Bibtex @araştırma makalesi { cutad826604, journal = {Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi}, issn = {2587-1900}, eissn = {2548-0979}, address = {cutam@cu.edu.tr}, publisher = {Çukurova Üniversitesi}, year = {2020}, volume = {5}, pages = {380 - 407}, doi = {10.32321/cutad.826604}, title = {TATAR VE BAŞKURT MASALLARINDA BAŞLAYIŞ FORMELLERİNİN SÖZ DİZİMİ}, key = {cite}, author = {Ertürk, Fatma and Karagöz, Erkan} }
APA Ertürk, F , Karagöz, E . (2020). TATAR VE BAŞKURT MASALLARINDA BAŞLAYIŞ FORMELLERİNİN SÖZ DİZİMİ . Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi , 5 (2) , 380-407 . DOI: 10.32321/cutad.826604
MLA Ertürk, F , Karagöz, E . "TATAR VE BAŞKURT MASALLARINDA BAŞLAYIŞ FORMELLERİNİN SÖZ DİZİMİ" . Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 5 (2020 ): 380-407 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/cutad/issue/58441/826604>
Chicago Ertürk, F , Karagöz, E . "TATAR VE BAŞKURT MASALLARINDA BAŞLAYIŞ FORMELLERİNİN SÖZ DİZİMİ". Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 5 (2020 ): 380-407
RIS TY - JOUR T1 - TATAR VE BAŞKURT MASALLARINDA BAŞLAYIŞ FORMELLERİNİN SÖZ DİZİMİ AU - Fatma Ertürk , Erkan Karagöz Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - doi: 10.32321/cutad.826604 DO - 10.32321/cutad.826604 T2 - Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 380 EP - 407 VL - 5 IS - 2 SN - 2587-1900-2548-0979 M3 - doi: 10.32321/cutad.826604 UR - https://doi.org/10.32321/cutad.826604 Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi TATAR VE BAŞKURT MASALLARINDA BAŞLAYIŞ FORMELLERİNİN SÖZ DİZİMİ %A Fatma Ertürk , Erkan Karagöz %T TATAR VE BAŞKURT MASALLARINDA BAŞLAYIŞ FORMELLERİNİN SÖZ DİZİMİ %D 2020 %J Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi %P 2587-1900-2548-0979 %V 5 %N 2 %R doi: 10.32321/cutad.826604 %U 10.32321/cutad.826604
ISNAD Ertürk, Fatma , Karagöz, Erkan . "TATAR VE BAŞKURT MASALLARINDA BAŞLAYIŞ FORMELLERİNİN SÖZ DİZİMİ". Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 5 / 2 (Aralık 2020): 380-407 . https://doi.org/10.32321/cutad.826604
AMA Ertürk F , Karagöz E . TATAR VE BAŞKURT MASALLARINDA BAŞLAYIŞ FORMELLERİNİN SÖZ DİZİMİ. ÇÜTAD. 2020; 5(2): 380-407.
Vancouver Ertürk F , Karagöz E . TATAR VE BAŞKURT MASALLARINDA BAŞLAYIŞ FORMELLERİNİN SÖZ DİZİMİ. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 2020; 5(2): 380-407.
IEEE F. Ertürk ve E. Karagöz , "TATAR VE BAŞKURT MASALLARINDA BAŞLAYIŞ FORMELLERİNİN SÖZ DİZİMİ", Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, c. 5, sayı. 2, ss. 380-407, Ara. 2020, doi:10.32321/cutad.826604