Antik Dönemde Kıbrıs‘ta Zeytinyağı Üretimi ve Kullanımı

Yıl 2025, Sayı: 17, 1 - 30, 31.12.2025

Beste Şenoğlu

https://doi.org/10.58607/cyprus.1606568

Öz

Akdeniz coğrafyasının temel tarım ürünlerinin başında gelen zeytin, tarih boyunca her zaman önemli bir yere
sahip olmuştur. Tarihsel süreç içerisinde yalnızca bir meyve olarak tüketilmeyen zeytin, farklı aşamalardan
geçirilerek üretilen zeytin yağı kozmetikten bedenin iyileştirilmesine kadar çok çeşitli alanlarda yaygın bir
biçimde kullanılmıştır. Zeytin meyvesinden üretilen zeytinyağı, zaman içerisinde farklı üretim tekniklerinin
de uygulanmasıyla Kıbrıs’ın yağ üretim miktarında artış sağlamıştır. Bu artış, adanın zeytinyağı üretiminde
belirli bir politikanın izlendiğini göstermesi açısından oldukça önemlidir. Kıbrıs, hem coğrafi konumunun
avantajını kullanarak ticarette diğer bölgeler ile yoğun bir etkileşime girmiş, hem de hammadde kaynaklarına yakınlığını kullanarak Bronz Çağı’ndan itibaren yaşanan zeytinyağı ticaretinde kendine pay almıştır. Antik çağda en fazla tüketilen ürünler arasında yer alan zeytinyağı, dönemin ticaretinde her zaman en gözde ürün olması nedeniyle en fazla üretilen ürünler arasında yer almıştır. Bu çalışmada Kıbrıs’ın zeytinyağı üretim sistemlerinde kullandığı yöntemler ve aygıtlar kronolojik bir sıra halinde değerlendirilerek incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Zeytin , Zeytinyağı , Kıbrıs , Ticaret , Akdeniz Coğrafyası , Tarım

OLIVE OIL PRODUCTION AND USE IN CYPRUS IN ANCIENT PERIOD

Öz

Olive, one of the main agricultural products of the Mediterranean geography that has always had an important place throughout history. In the historical process, olives have not only consumed as a fruit, but also olive oil produced through different stages has been widely used in a great variety of areas, from cosmetics to body healing.
Olive oil produced from olive fruit in Cyprus, has increased in production over time with the application of different production techniques. This increase is quite important as it show that a certain policy is followed in the producing in the island’s olive oil production. Cyprus has had intense interaction with other regions in trade, using the advantage of its geographical location, and has had a share in the olive oil trade since the Bronze Age, using its proximity to raw material sources. Olive oil, one of the most consumed products in ancient times, has always been among the most popular and most produced products in the trade of the period. Methods and devices used in Cyprus production systems are evuluated in chronological order.

Anahtar Kelimeler

Olive , Olive Oil , Cyprus , Trade , Mediterranean Geography , Agricultural

Kaynakça

• Amouretti, Marie Claire. “Le Pain Et L`huile Dans La Grece Antique; De L`arraire Au Moulin”, (Annales litteraires de I`Universite de Besancon, 238. Paris: Les Belles Lettres, 1986, s.379, fig.34.
• Amouretti, Marie Claire. “Zeytin Yetiştiriciliğinin Doğuşu ve Yayılışı”, Dünya Zeytinyağı Ansiklopedisi, Barselona 1997, s. 26-29. Alcock, Joan P. Food In The Ancient World, London 2006.
• Brun, Jean Pierre. L`Oleiculture Antıque En Provence, ‘‘Les’’ Huileries Du Department Du Var”, Revue Archeologique de Narbonnaise, Suppl. 15, 1987, s.309-227, fig. 280. Blazquez, Jose Martinez. “Zeytin Yetiştiriciliğinin Doğuşu ve Yayılışı”, Dünya Zeytinyağı Ansiklopedisi, 1997, s.19-21. Bowersock, Glen Warren/Brown, Peter/Grabar, Oleg. Late Antiquity, London 1999.
• Boynudelik, Mahmut/Boynudelik, Zerrin İren. ‘‘Zeytin Kitabı, Zeytinden Zeytinyağına’’, İstanbul 2012.
• Bakır, Güven/İplikçi, Ali Ertan/Koparal, Elif. Klazomenai Antik Kenti Zeytinyağı İşliği, Urla 2007.
• Columella III, De Re Rustica X- XII, London, 1979.
• Curtis, Robert I. “Ancient Food Technology”, Leiden, Boston, Köln, 2001.
• Cankardeş Şenol, Gonca. Klasik ve Helenistik Dönem’de Mühürlü Amphora üreten Merkezler ve Mühürleme Sistemleri, İstanbul 2006. Crowther, Nigel B. Sport in Ancient Times, London 2007.
• W. R. Caraher/ R. Scott, Moore/David K. Pettegrew. “Trade and Exchange in the Eastern Mediterranean: a Model from Cyprus”, International Congress of Classical Archaeology Meetings Between Cult in the Ancient Mediterranean, Roma 2008, s.21- 27.
• Drachmann, Aage Gerhard. Ancient Oil Mills and Press, Archaeologisk-Kunsthistoriske Meddelelser. Vol. I, part 1. D. Kgl. Danske Videnskabernes Selskab. Copenhangen 1932.
• Diler, Adnan. “Akdeniz Bölgesi Antik Çağ Zeytin ve Şarap İşlikleri”, XI. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara 1993, s.505, 520. Diamond, Jared. Tüfek, Mikrop ve Çelik, Ankara 2006.
• Frankel, Rafael. “The Trapetum and the Mola Olearia”, Oil And Wine Production in the Mediterranean Area, Paris 1993, s.477-481. Frankel, Rafael. Wine and Oil Production in Antiquity in Israel and Other Mediterranean Countries, England, 1999.
• Frankel, R.- Avitsur, S.– Ayalon, E. , History and Technology of Olive Oil in the Holy Land, Israel,1994.
• Foxhall, Lin. Olive Cultivation in Ancient Greece: Seeking the Ancient Economy, New York 2007. Michael, Heltzer. “Olive Oil and Wine Production in Phoenicia and in the Mediterranean Trade”, La production du vin et de I’huile en Méditerranée, Paris 1993, s.49-54.
• Hadjisavvas, Sophocles. “Olive Oil Production in Ancient Cyprus”, Report of the Department of Antiquites Cyprus, Department of Antiquites Cyprus, (Part 2), Nicosia-Cyprus 1988, s.111-120.
• Hadjisavvas, Sophocles. Olive Oil Processing in Cyprus-from the Bronz Age to the Byzantine Period, Studies in Mediterranean, Archaeology, Vol. XCIX, Nicosia-Cyprus 1992.
• Hadjisavvas, Sophocles. “Cyprus and the Sea: the Archaic and Classical Periods”, Proceedings of the International Symposium Cyprus and the Sea, Nicosia 1995, s.89-98.
• Hadjisavvas, Sophocles. “The Production and Diffusion of Olive Oil in The Mediterranean, ca. 1500- 500 BC.”, ΠΛΟЕΣ... Sea Routes. Interconnections in the Mediterranean 16th- 6th c. BC. Proceedings of The International Symposium Held at Rethymnon, Crete September 29th - October 2nd 2002, Stampolidis, Chr, V. Karageorghis. Athens 2003, s.117-123.
• Jacobsen, Kristina Winther. “Cypriot Transport Amphorae in the Archaic and Classical Period”, Acta Hyperborea 9, Copenhang 2002, s.173-177.
• Leidwanger, Justin, “The Cypriot Transport Amphora, Notes on its Development and Distribution”, Skyllis: Zeitschrift für Unterwasserarchäologie 7. 2007, s.24-31.
• Mattingly, David J. “Olea Mediterranea?”, Journal of Roman Archaeology, Vol. 1, Oxford 1988.
• Michaelides, Demetres. The Economy of Cyprus during the Hellenistic and Roman Periods”, The Development of the Cypriot Economy, from the Prehistoric Period to the Present Day, Nicosia 1996, s.143-152. Özdizbay, Aşkım. Eski Yunan’da Tarım, Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Yayınları, İstanbul 2004. Pearson, Anne. Ancient Greece (Eyewitness), London 1992.
• Plinius, The Natural History, Vol. IV, XV. 2. (Çev. H. Rackham), London, 1960.
• Pulak, Cemal.“Ulu Burun (Kaş) Batığı Kazısı: 1992 Kampanyası”, XV. Kazı Sonuçları Toplantısı I, Ankara 1993, s.375-397.
• Palmer, Ruth. ‘‘Trade in Wine, Perfumed Oil and Foodstuffs: the Linear B Evidence and Beyond’’, Sea Routes: Interconnections in the Mediterranean 16th-16th c. BC. Proceedings of the International Symposium, Rethymnon, Sept. 29-Oct. 2, Crete 2002, s.125-140.
• Swaddling, Judith. Antik Olimpiyat Oyunları, İstanbul 2000.
• Starr, Chester. G. Antik Çağda Deniz Gücü, İstanbul 2000.
• Şenol, Ahmet Kaan. Marmaris Müzesi Ticari Amphoraları, Ankara 2003.
• Şenol, Ahmet Kaan. “Kıbrıs’da Amphora Üretimi”, İdol, Arkeoloji ve Arkeologlar Derneği Dergisi, Ekim-Kasım-Aralık 2004, Yıl: 6, Sayı: 23, s.10-14.
• Şenol, Ahmet Kaan/Aşkın, Ercan. Amphoralar Işığında Kentin Ticari İlişkileri: Antik Kilikia’da Bir Antik Kent Kazısının Sonuçları Nagidos, NAGİDOS, Antalya 2007, s.241-297.
• Şenol, A. K. , Taşucu Arslan Eyce Amphora Müzesi 2009.
• Tomber, Roberta. S. “Provisioning the desert: Pottery Supply to Mons Claudianus”, Journal of Roman Archaeology, Archaeological Research in Roman Egypt, The Proceeding of the Seventeenth Classical Colloquium of the Department of Grek and Roman Antiquities, British Museum, held on 4 December 1993, Ann Arbor, MI 1996, s.39-49.
• Tekocak, Mehmet/Adıbelli, Hüseyin. “Antik Çağda Anadolu’da Zeytinyağı ve Şarap Üretimi: Tarsus Sağlıklı (Bayramlı) Köyü Sakızlıklı Mevkii Şarap ve Zeytinyağı İşlikleri”, Antik Çağda Anadolu’da Zeytinyağı ve Şarap Üretimi Sempozyum Bildirileri 06-08 Kasım, Mersin, 2008, s.53-73.
• Ünsal, Artun. Ölmez Ağacın Peşinde, Türkiye’de Zeytin ve Zeytinyağı, İstanbul 2011.
• White, Kenneth D. Farm Equipment of the Roman World, England 1975.