The Perspective on Hadith and Sunnah in Religious Publications Based in Syria: The Case of al-Tamaddun al-Islami

Yıl 2025, Sayı: 69, 325 - 360, 31.12.2025

Tuğba Altuncu

https://doi.org/10.15745/da.1770183

Öz

The journal al-Tamaddun al-Islami began publication under the challenging circumstances in Syria following the effective end of the Ottoman Caliphate and the occupation of its territories by Western colonial powers. This period corresponded to an era marked both by intensified resistance against the occupation authorities and by the increasing prominence within society of concepts such as nationalism and secularization. In this historical context, the journal was not merely an ordinary publishing enterprise; it positioned itself as an active participant in the intellectual climate of the time, prioritizing the consciousness of the ummah, aiming to defend Islamic identity, and responding to the political and ideological currents of the modern age.
The journal followed a publishing line that emphasized Islam as a dynamic system of thought and way of life capable of guiding the modern world, and it sought to offer a perspective to Islamic societies facing identity crises one that was rooted in their own traditions yet responsive to the issues of the contemporary age. Thus, it aimed to develop a resistance to all forms of corruption through a perspective shaped by religious, cultural, and scientific values.
The articles published in the journal encompassed a broad range of subjects, with a primary focus on Islamic sciences, but also covering literature, art, science, technology, philosophy, and medicine. A particular feature of the journal was its effort to relate contemporary issues to prophetic traditions. Among the various thematic areas, “social issues” were addressed most frequently. Topics such as family structure, youth problems, education, and poverty were discussed extensively, with each being interpreted through evidence drawn from the primary sources of Islam.
Published for nearly half a century, the content of al-Tamaddun al-Islami reflects the civilizational vision underlying its intellectual endeavors. The topics addressed in different periods provide a rich archival resource for understanding responses to the political and social conditions of the time. Interruptions in publication, changes in editorial staff, and thematic shifts in content offer valuable insights into the journal’s developmental trajectory. However, it is observed that the journal was influenced by the political events of the period, and this influence was clearly reflected in its issues.
This study aims to reveal the journal’s perspective by analyzing, in terms of content, the articles on hadith and the Sunnah published in the journal et-Temeddünü’l-İslâmî. While almost every issue of the journal includes independent articles directly devoted to hadith and sunnah, it is also observed that other articles make reference to hadith in their content. Therefore, the research does not cover all of the texts published in the journal; rather, it provides an evaluation focused on selected representative writings. Under the headings of the Prophet’s qualities, the position of the sunnah in religion, the historiography, transmission, and interpretation of hadith, methodological approaches, Prophetic medicine, critiques of Orientalists, and evaluations of works, the study seeks to identify the perspective adopted by the journal.

Anahtar Kelimeler

Hadith , Sunnah , Syria , Islamic Civilization , al-Tamaddun al-Islami

Suriye Merkezli Dinî Yayınlarda Hadis/ Sünnet Perspektifi: et-Temeddünü’l-İslâmî Örneği

Öz

et-Temeddünü’l-İslâmî dergisi, Suriye’de Osmanlı hilâfetinin fiilen sona erdiği ve topraklarının Batılı sömürgeci unsurlar tarafından işgal edildiği zorlu koşullar altında yayın hayatına başlamıştır. Söz konusu dönem, hem işgal yönetimine karşı verilen direnişin yoğunlaştığı hem de milliyetçilik ve sekülerleşme gibi kavramların toplum içerisinde giderek daha belirgin hale geldiği bir sürece tekâbül etmektedir. Bu tarihsel bağlam yönüyle dergi; modern dönemin siyasî ve fikrî yönelimlerine karşı ümmet bilincini önceleyen, İslâmî kimliği savunmayı amaçlayan, çağın entelektüel iklimine müdahil bir aktör konumundadır. Dergi, İslâm medeniyetinin modern dünyaya yön verebilecek dinamik bir düşünce ve hayat biçimi olduğunu vurgulayan bir yayın çizgisi izlemiş, kimlik krizleriyle karşı karşıya kalan İslâm toplumlarına, köklerine yaslanan ama çağın meselelerine cevap arayan bir bakış açısı sunmaya çalışmıştır. Böylece dinî, kültürel ve bilimsel değerler temelinde şekillenen bir perspektifle, her türlü bozulmaya karşı bir direnç geliştirmeyi hedeflemiştir.
Dergide yer alan yazılar; İslâmî ilimlere dair konular başta olmak üzere, edebiyat, sanat, bilim, teknoloji, felsefe, tıp gibi geniş bir yelpazeye yayılan alanlarda kaleme alınmış, güncel meseleleri hadislerle irtibatlandırma çabası dikkat çekmiştir. Dergide en fazla işlenen konu, “sosyal meseleler” olmuştur. Aile yapısı, gençlik sorunları, eğitim, yoksulluk gibi hususlar sıkça ele alınmış ve her bir konu İslâm’ın temel kaynaklarından deliller getirilerek yorumlanmıştır. Yaklaşık yarım asır yayınlanan et-Temeddünü’l-İslâmî dergisinde yer alan içerikler, medeniyet tasavvuru çerçevesinde yürütülen çalışmaları görünür kılmaktadır. Farklı dönemlerde işlenen konular, dönemin siyasî ve toplumsal koşullarına verilen tepkileri anlamak açısından zengin bir arşiv sunmakta, yayın sürecinde yaşanan kesintiler, kadro değişimleri ve içerikteki tematik dönüşümler, derginin gelişim seyrine ışık tutmaktadır. Bununla birlikte derginin dönemin siyasî hadiselerinden etkilendiği ve bu etkinin dergi sayılarına açık bir biçimde yansıdığı görülmektedir.
Bu çalışma, et-Temeddünü’l-İslâmî dergisinde yer alan hadis ve sünnet temalı yazıları içerik bakımından inceleyerek, derginin anlayışını ortaya koymayı hedeflemektedir. Derginin hemen hemen her sayısında doğrudan hadis ve sünnet ile ilgili müstakil yazılar yer almakla birlikte, bunun dışındaki makalelerin muhtevasında da hadis ile bağlantı kurulduğu görülmektedir. Dolayısıyla araştırma, dergide yayımlanan tüm metinleri kapsamamakta; temsili nitelik taşıyan seçilmiş yazılara odaklı bir değerlendirme gerçekleştirilmektedir. Hz. Peygamberin vasıfları, sünnetin dindeki konumu, hadis tarihi, rivayeti ve şerhleri, metodolojik yaklaşımlar, tıbb-ı nebevî, oryantalistlere yönelik eleştiriler, eser tanıtımları ve tenkitleri gibi başlıklar altında derginin bakış açısı tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Hadis , Sünnet , Suriye , İslam Medeniyeti , et-Temeddünü’l-İslâmî

Kaynakça

• Âbidîn, Bedreddîn. “el-Hadîs: Fî terki’ş-şubühât”. et-Temeddünü’l-İslâmî 3/6 (1356), 165-167.
• Âbidîn, Bedreddîn. “el-Hadîs: Seb’atün fî zıllillah”. et-Temeddünü’l-İslâmî 3/8 (1356), 230-231.
• Akkaya, Gülşah Neslihan. “Suriye’de İslami Muhalefetin Yeniden Canlanışı”. Tezkire 48 (2014), 121-145.
• Atmaca, Veli. “Hadisler Çerçevesinde Tıbb-ı Nebevî’nin İnanç Boyutu Üzerine”. Hadis Tetkikleri Dergisi 9/2 (2011), 35-53.
• Azme, Ahmed Mazhar. “Ahlaku’r-Rasûli’l-A’zâm”. et-Temeddünü’l-İslâmî 1/1 (1354/1935), 8-9.
• Azme, Ahmed Mazhar. “Âmu’t-Temeddüni’l-İslâmî’l-Âşir”. et-Temeddünü’l-İslâmî 10/1 (1363), 3.
• Azme, Ahmed Mazhar. “el-Edebü’l-Müfred li’l-İmâm el-Buhârî”. et-Temeddünü’l-İslâmî 47/17-20 (1400), 324-329.
• Azme, Ahmed Mazhar. “Emâlüne fi’l-İslâm”. et-Temeddünü’l-İslâmî 1/1 (1354/1935), 2-3.
• Baytâr, Muhammed Behcet. “Tefsîr: el-Emru bi’l-ma’rûf ve’n-nehyu ani’l-münker”. et-Temeddünü’l-İslâmî 3/1 (1356), 5-6.
• Baytâr, Muhammed Behcet. “Kabsu mine’l-ıslâhi’n-Nebevi: Hürmetü’l-mereti fi’l-İslâm”. et-Temeddünü’l-İslâmî 1/2 (1354), 44-47.
• Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail. Sahîhu’l-Buhârî. 8 Cilt. İstanbul: Çağrı, 1992.
• Cafan, Süleymân. “Medresetünâ tehzîben ve ta’lîmen”. et-Temeddünü’l-İslâmî 12/25 (1365), 387-388.
• Commins, David Dean. Osmanlı Suriyesi’nde Islahat Hareketleri. çev. Selahaddin Ayaz. İs-tanbul: Yöneliş, 1993.
• Dehmân, Muhammed Ahmed. “el-Hadîs: es-Sıyâm”. et-Temeddünü’l-İslâmî 3/7 (1356), 199-200.
• Dervîş, Abdullah Muhammed. “el-Kütüb: Şu’be b. el-Haccâc”. et-Temeddünü’l-İslâmî 49/5-8 (1402), 123-135.
• Dervîş, Abdullah Muhammed. “Sahîhu İbn Huzeyme”. et-Temeddünü’l-İslâmî 49/1-4 (1402), 45-57.
• Elbânî, Muhammed Nâsıruddîn. “el-Kütüb: Nakdu Nusûsu hadîsiyye fi’s-sekâfeti’l-amme”. et-Temeddünü’l-İslâmî 33/5-8 (1386), 171-174.
• Elbânî, Muhammed Nâsıruddîn. “Ta’liku alâ ehâdisi fî kitâbi Fıkhi’s-Sîre”. et-Temeddünü’l-İslâmî 42/7 (1395), 537-544.
• Elbânî, Muhammed Nâsiruddîn. “Vücûbu’t-tefakkuh fî’l-hadîs”. et-Temeddünü’l-İslâmî 19/23-24 (1372), 529-530.
• Hâc, Abdurrahman. “et-Temeddünü’l-İslamî ve’s-Selefiyiyyetü’l-Islâhiyyetu’ş-Şâmiyye”. Al-Multaka. Erişim 01 Haziran 2025. http://www.almultaka.org/site.php?id=522
• Haj, Abdul Rahman. “Salafism and Salafis in Syria: From Reform to Cihad”. AMEC: Afro-Middle East Centre. Erişim 14 Haziran 2025. https://amec.org.za/salafism-and-salafis-in-syria-from-reform-to-jihad-2/
• Hânî, Abdurrahman. “Alâ minberi’l İslâm: Şerhu hadîsi şerîf”. et-Temeddünü’l-İslâmî 3/1 (1356), 7-8.
• Hânî, Abdurrahman. “Alâ minberi’t-terbiyeti’l-Muhammediyye: Şerhu hadîsi şerîf”. et-Temeddünü’l-İslâmî 2/9 (1355), 392-394.
• Hânî, Abdurrahman. “el-Hadîs: es-Sünnetü ve’l-ictima”. et-Temeddünü’l-İslâmî 3/2 (1356), 38-39.
• Hânî, Abdurrahman. “el-Hadîs: Şerhu hadisi şerîf”. et-Temeddünü’l-İslâmî 3/9 (1356), 261-262.
• Hatîb, Ahmed Muaz. “Rihletü’t-Temeddüni’l-İslâmî”. Darbuna. Erişim 01 Haziran 2025. https://www.darbuna.net
• Hatîb, Zeki. “Seyyidünâ Muhammed hüve’l-mu’cizetü’l-kübrâ”. et-Temeddünü’l-İslâmî 2/3 (1355), 112-116.
• Hüseyn, Muhammed Hıdır. Mevsûatu’l-a’mâli’l-kâmile li’l-İmâm Muhammed Hıdır Hüseyn. nşr. Ali Rıza Hüseyn. Suriye: Dâru’n-Nevâdir, 2010.
• Islamictmddn. “التمدن الإسلامي”. Erişim 14 Haziran 2025. https://islamictmddn.net/tmedon-magazine/magazine-volumes
• İstanbûlî, Mahmûd Mehdî. “Hafletü şehâdât”. et-Temeddünü’l-İslâmî 12/12-13 (1365), 199.
• Kâtib, Hasân Bedreddîn. “er-Rivâyetü fi’l-hadîsi’ş-şerîf”. et-Temeddünü’l-İslâmî 45/17-20 (1398), 226-228.
• Khatib, Ahmad Mouaz. “Al-Tamaddun Al-Islamı: Passé Et Présent D’une Assocıatıon Ré-formıste Damascène”. çev. Thomas Pierret. Maghreb Machrek 198 (2008), 79-92.
• Khoury, Philip Shukry. Syria and French Mandate: The Politics of Arab Nationalism. New Jersey: Princeton University, 1989.
• Müslim, Ebu’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc el-Kuşeyrî. Sahîhu Müslim. 3 Cilt. İstanbul: Çağrı, 1981.
• Özkoç, Özge. Suriye Baas Partisi: Kökenleri, Dönüşümü, İzlediği İç ve Dış Politika (1943-1991). Ankara: Mülkiyeliler Birliği Yayınları, 2008.
• Pierret, Thomas. “The Syrian Baath Party And Sunni İslam: Conflict and Connivance”. Middle East Brief 77 (2014).
• Rifâî, Bâsil. “el-Cem’iyyâtü’l-İslâmiyye fî Sûriye”. Râbıtatü Udebâi’ş-Şâm. Erişim 01 Haziran 2025. https://www.odabasham.net
• Sarıcı Doğan, Nuran. Elbânî’de Metin Tenkidi. Ankara: Fecr, 2025.
• Selmân, Muhammed el-Hasen. “Târihu Mecelleti’t-Temeddüni’l-İslâmî”. et-Temeddünü’l-İslâmî 1/2 (1354), 43.
• Sıddık, Muhammed. XX. Asırda Şam’da Hadis Çalışmaları. Ankara: Fecr, 2022.
• Soyalan, M. Yaşar. Emevî Hanedanlığından Esed Diktatörlüğüne Suriye. İstanbul: Mana, 2013.
• Suyûtî, Muhammed Saîd. “Mu’cizâtü fi’t-tıbbi li’n-nebiyyi’l-arabîyyi ve’r-rasûli’l-âlemî 1”. et-Temeddünü’l-İslâmî 1/1 (1354/1935), 4-8.
• Suyûtî, Muhammed Saîd. “Mu’cizâtü fi’t-tıbbi li’n-nebiyyi’l-arabîyyi ve’r-rasûli’l-âlemî 2”. et-Temeddünü’l-İslâmî 1/2 (1354/1935), 48-53.
• Suyûtî, Muhammed Saîd. “Mu’cizâtü fi’t-tıbbi li’n-nebiyyi’l-arabîyyi ve’r-rasûli’l-âlemî 3”. et-Temeddünü’l-İslâmî 1/3 (1354/1935), 83-85.
• Suyûtî, Muhammed Saîd. “Mu’cizâtü fi’t-tıbbi li’n-nebiyyi’l-arabîyyi ve’r-rasûli’l-âlemî 4”. et-Temeddünü’l-İslâmî 1/4 (1354/1935), 130-132.
• Şahbender, Abdurrahman. “en-Nezâfetü’l-İslamiyye ve’t-Tıbbu’n-Nebevî”. et-Temeddünü’l-İslâmî 3/1 (1356), 22-24.
• Şahîn, Ahmed Beşîr. “es-Sahabiyyu’l-A’râbî es-Sâdık ez-Zâhid Cündeb b. Cünâde el-Mulakkab bi-Ebî Zerr”. et-Temeddünü’l-İslâmî 49/5-8 (1402), 105-110.
• Şinkîtî, Muhammed Emîn. “Ta’zîmu’n-nebi ve’t-tesmiyetü bi ismihi”. et-Temeddünü’l-İslâmî 3/4 (1356), 121.
• Teitelbaum, Joshua. “The Muslim Brotherhood in Syria, 1945-1958”. Middle East Journal 65/2 (2011), 213-233.
• Tîbî, Ömer. “Ahtâu Dâirati’l-Maarifi’l-İslamiyye”. et-Temeddünü’l-İslâmî 1/1 (1354), 18-24.
• Tîbî, Ömer. “Ahtâu Dâirati’l-Maarifi’l-İslamiyye 5”. et-Temeddünü’l-İslâmî 1/5 (1354), 191-195.
• Tirmizî, Ebû İsâ Muhammed b. İsâ. Sünenü Tirmizî. 5 Cilt. İstanbul: Çağrı, 1992.
• Urfî, Muhammed Saîd. “el-Cumûd”. et-Temeddünü’l-İslâmî 1/1 (1354/1935), 13-16.
• “Durûsu Ramazân et-Temeddün”. et-Temeddünü’l-İslâmî 11/13 (1364), 183.
• “Froebel ve hadâiku’l-etfâl”. et-Temeddünü’l-İslâmî 12/31-32 (1365), 490-491.
• “Min semerâti’l-kütüb: es-Sünnetü ve muvâfakatuhâ et-tâmmetü lil-Kur’ân”. et-Temeddünü’l-İslâmî 28/21-24 (1381).
• “Nizâmu Cemiyyeti Temeddüni’l-İslâmî”. et-Temeddünü’l-İslâmî 29/5-8 (1382), 158-168.