Play-Based Relıgıous Educatıon: Insıghts From 4-6-Year Qur’an Course Instructors

Öz

This study aims to examine in depth the perceptions, experiences, and instructional practices of educators working in Qur’an courses for children aged 4-6 regarding play-based religious education. Early childhood is widely acknowledged as a critical developmental period in which cognitive, emotional, and social learning processes are shaped predominantly through experience, interaction, and concrete engagement. Considering these developmental characteristics, it is argued that traditional instructional approaches may remain limited in conveying abstract religious concepts and values, whereas play constitutes a fundamental learning domain through which children actively construct meaning. Despite this potential, the literature reveals a scarcity of empirical studies addressing the pedagogical functions and practical applications of play-based learning within the context of early childhood religious education. This gap constitutes the central problem of the present research. The primary aim of the study is to explore how play-based religious education is perceived and implemented in Qur’an courses for children aged 4-6, to identify the purposes for which play is utilized, and to reveal the challenges encountered in practice based on educators’ perspectives. In this regard, the study seeks to contribute to the improvement of the quality of early childhood religious education and to provide data-driven insights for curriculum development processes. The significance of the study lies in its emphasis on play not merely as a pedagogical technique, but as a holistic learning environment that supports the construction of children’s religious and moral meaning-making processes. The research was conducted using a qualitative research design, adopting a phenomenological approach. Semi-structured interviews were carried out with 50 educators actively working in Qur’an courses for children aged 4-6, selected through purposive sampling. The data obtained from the interviews were analyzed using content analysis. The analytical process proceeded systematically from initial coding to the formation of sub-themes and, ultimately, overarching themes. The findings indicate that educators perceive play as an essential and intrinsic tool in religious learning rather than a supplementary instructional method. In particular, the effectiveness of play was highlighted in teaching prayers, concretizing basic religious concepts, and fostering values and ethical behaviors. However, educators also identified several challenges that hinder effective implementation, including the limited emphasis on play-based approaches in the current curriculum, a lack of instructional materials, time constraints, and inadequacies in physical learning environments. In conclusion, the study demonstrates that play-based religious education is developmentally appropriate and pedagogically functional for Qur’an courses targeting children aged 4-6. Nevertheless, it underscores the necessity of strengthening structural, curricular, and material support mechanisms to ensure the effective and sustainable implementation of this approach.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Play-Based Learning
• Religious Development
• 4-6 Years
• Qur’an Courses

Etik Beyan

In the preparation of this study, the principles of scientific research and publication ethics were strictly observed.

Oyun Temelli Din Eğitimi: 4-6 Yaş Kur’an Kursu Öğreticilerinin Görüşleri

Öz

Söz konusu araştırma, 4-6 yaş Kur’an kurslarında görev yapan eğitimcilerin oyun temelli din eğitimine dair algılarını, deneyimlerini ve pratiklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Erken çocukluk dönemi; bilişsel, duyuşsal ve sosyal gelişimin hızla şekillendiği, öğrenmenin büyük ölçüde deneyim, etkileşim ve somut yaşantılar üzerinden gerçekleştiği kritik bir evre olarak kabul edilmektedir. Bu gelişimsel özellikler dikkate alındığında, soyut içeriğe sahip dini kavram ve değerlerin aktarımında geleneksel öğretim yaklaşımlarının sınırlı kaldığı; buna karşılık oyunun, çocuğun anlam kurma süreçlerini destekleyen temel bir öğrenme alanı sunduğu düşünülmektedir. Ancak alanyazında, oyun temelli öğrenmenin erken çocukluk din eğitimi bağlamındaki pedagojik işlevlerine ve uygulamadaki karşılıklarına ilişkin çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu durum, araştırmanın temel problemini teşkil etmektedir. Araştırmanın temel amacı, 4-6 yaş Kur’an kurslarında oyun temelli din eğitiminin nasıl algılandığını, hangi amaçlarla ve ne tür uygulamalarla hayata geçirildiğini, aynı zamanda karşılaşılan güçlüklerin neler olduğunu eğitimci görüşleri üzerinden ortaya koymaktır. Bu bağlamda çalışma, erken çocukluk din eğitiminin niteliğinin artırılmasına katkı sunmayı ve program geliştirme süreçlerine veri temelli öneriler sağlamayı hedeflemektedir. Çalışmanın önemi, oyunun hem pedagojik bir teknik olarak hem de çocuğun dini ve ahlaki anlam dünyasını inşa eden bütüncül bir öğrenme zemini olarak ele alınması gerekliliğine dikkat çekmesinde yatmaktadır. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji yaklaşımı çerçevesinde yürütülmüştür. Amaçlı örneklem yöntemiyle belirlenen ve 4-6 yaş Kur’an kurslarında aktif olarak görev yapan 50 eğitimciyle yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş; analiz süreci kodlama, alt temaların oluşturulması ve üst temalara ulaşılması aşamalarını içerecek şekilde sistemli bir şekilde yürütülmüştür. Araştırma bulguları, eğitimcilerin oyunu dini öğrenmenin tamamlayıcı bir unsuru olmanın ötesinde, öğrenmenin merkezinde yer alan temel bir araç olarak gördüklerini ortaya koymuştur. Özellikle dua öğretimi, temel dini kavramların somutlaştırılması, değer ve ahlaki davranışların kazandırılması süreçlerinde oyunun öğrenmeyi kolaylaştırıcı ve kalıcı kılıcı etkisi vurgulanmıştır. Bununla birlikte, öğreticiler mevcut öğretim programlarında oyun temelli yaklaşımlara yeterince yer verilmemesini, materyal eksikliğini, zaman sınırlılıklarını ve fiziki mekân yetersizliklerini uygulamayı zorlaştıran başlıca faktörler olarak ifade etmişlerdir. Sonuç olarak araştırma, oyun temelli din eğitiminin 4-6 yaş Kur’an kursları için gelişimsel açıdan uygun ve pedagojik olarak işlevsel bir yöntem olduğunu; ancak bu yaklaşımın etkili biçimde uygulanabilmesi için program, materyal ve fiziki altyapı düzeyinde bütüncül destek mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Erken Çocukluk Dönemi
• Oyun Temelli Öğrenme
• Dini Gelişim
• 4-6 Yaş Kur’an Kursları

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına titizlikle uyulmuştur.

Kaynakça

1. Acarlar, Funda. “Sembolik Oyunun Dil Gelişimi ve Dil Bozukluklarıyla İlişkisi”. Ankara Üniversitesi Özel Eğitim Dergisi 3/1 (2001), 25-33.
2. Aksakal, Beliz - Güloğlu, Berna. “Oyun Temelli̇ Sosyal Beceri Geliştirme Programinin Sosyal Beceri ve Duygu Düzenleme Düzeyine Etkisi”. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 34/3 (27 Aralık 2021), 1051-1082. https://doi.org/10.19171/uefad.891374
3. Aşkın, Betül. DİB 4-6 Yaş Öğretim Programının Değerlendirilmesi ve Program Çıktılarının Analizi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
4. Atasoy, Ülüve. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Derslerinde Eğitsel Oyunlar Yoluyla Kavram Öğretimi. Rize: Recep Tayip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
5. Aybey, Salih. “4-6 Yaş Grubu Kur’an Kurslarının Eğitim-Öğretim Faaliyetleri ve Problemleri (Zonguldak İli Örneği)”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/2 (2019), 207-240. https://doi.org/10.33460/beuifd.598401
6. Aytekin, Halil. Okul Öncesi Eğitim Programları İçinde Oyunun Çocuğun Gelişimine Olan Etklileri. Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2001.
7. Balbay, Emine. “Okul Öncesi Din Eğitimde Soyut Kavram Etkinlik Örneklerinin Tahlili”. Mecmua 12 (2021), 118-132. https://doi.org/10.32579/mecmua.984949
8. Bandura, Albert. Social learning theory. New Jersey: Prentice Hall, 1977.

9. Bartkowski, John P. vd. “Religion and Child Development: Evidence from the Early Childhood Longitudinal Study”. Social Science Research 37/1 (2008), 18-36. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2007.02.001
10. Bates, Celeste C. vd. “Anecdotal Records Practical Strategies for Taking Meaningful Notes”. Spotlight on Young Children: Observation and Assessment 2 (2024), 40-47.
11. Bayrakdar, Nazım - Öztürk, Mehmet. “4-6 Yaş Kur’an Kurslarında Veri̇len Eği̇ti̇mi̇n Çocukların Ai̇le Ortamındaki̇ Davranışlarına Yansıma Durumu”. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademik Araştırmalar Dergisi 8/1 (15 Temmuz 2024), 64-79. https://doi.org/10.58201/utsobilder.1492537
12. Ben Mardell, vd. A Pedagogy of Play: Supporting Playful Learning in Classrooms and Schools. Cambridge: MA: Project Zero, 2023.
13. Bilici, Ali Baz. 0-6 Yaş Grubu Çocuklarda Dini Gelişim Süreci ve Din Eğitimi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2014.
14. Clarke, William Harold. “Çocukluk Dönemi Dini”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Degisi 24 (1981), 175-185.
15. Çeli̇k, Fatmanur - Çakmak, Ahmet. “Öğreticilerin Gözünden 4-6 Yaş Kur’an Kursu Öğretim Programındaki Soyut Kavramların Öğretimi Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Değerler Eğitimi Dergisi 21/45 (2023), 1-34. https://doi.org/10.34234/ded.1182442
16. Çelik Tüten, Ayşe. Diyanet İşleri Başkanlığı 4-6 Yaş Kur’an Kursu Öğreticilerinin Sınıf Yönetimi Becerilerinin İncelenmesi. İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
17. DİB. 4-6 Yaş Kur’an Kursları Öğretici ve Etkinlik Kitabı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2022.
18. DİB. 4–6 Yaş Kur’an Kursları Öğretim Programı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2018.
19. Durualp, Ender - Aral, Neriman. “Altı Yaşındaki Çocukların Sosyal Becerilerine Oyun Temelli Sosyal Beceri Eğitiminin Etkisinin İncelenmesi”,. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 39 (2010), 160-172.
20. Dündar, Mahmut. “Okul Öncesi Din Eğitiminde Uygulanabilen Metot ve İlkeler”. Bitlis İslamiyat Dergisi 5/2 (2023), 23-39. https://doi.org/10.53442/bider.vi.1289546
21. Elkind, David. “The Origins of Religion in The Child”. Rewiev of Religious Research 12/1 (1970), 35-42.
22. Eroğlu, Musa. “Çocukluk Döneminde Bilişsel Gelişim: Piaget ve Vygotsky’nin Bilişsel Gelişim Kuramlarının İncelenmesi ve Karşılaştırılması”. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi 6/1 (2023), 69-77. https://doi.org/DOI:%2010.52974/jena.1258278
23. Fowler, James. “İman Bilincinin Evreleri”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19 (2000), 85-104.
24. Genç, Muhammet Fatih. “Diyanet İşleri Başkanlığı’na Bağlı 4-6 Yaş Grubu Kuran Kurslarında Din Eğitimi”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi 5/2 (2019).
25. Goldman, Ronald. Religious Thinking From Childhood to Adolascence. New York: The Seabury Press, 1964.
26. Güney, Neslihan. Okul Öncesi Eğitim Kurumlarına Devam Eden 5-6 Yaş Grubu Çocukların Bilişsel Üslupları ile Oyun Davranışları Arasında İlişkinin İncelenmesi. Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2002.
27. Heywood, David. “Piaget and Faith Development: A True Marriage of Minds?” Christian Perspectives on Faith Development. 153-162. Australia, 1982.
28. Howard, Steven J. vd. “Measuring the Quality of Adult–Child Interactions in the Context of ECEC: A Systematic Review on the Relationship with Developmental and Educational Outcomes”. Educational Psychology Review 36/1 (2024), 8-50. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09832-3
29. Karabulut, Tuğba. Bi̇r Zanaat Olarak 4-6 Yaş Kur’an Kursu Öğreti̇ci̇li̇ği̇. Denizli: Pamukkale Üniversitesi İslami İlimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
30. Karadut, Ahmet. “Çocuk Terbiyesinde Oyunun Önemi ve Yeri”. Diyanet Dergisi 19/4 (1983), 51-56.
31. Koç, Ahmet. “Curiosity of Preschool Children (4–6 Years of Age) about Religious and Moral Issues”. Religions 14 (2023), 1-19. https://doi.org/10.3390/rel14020260
32. Lester, Danielle vd. “Drivers and Barriers to the Utilisation of Gamification and Game-Based Learning in Universities: A Systematic Review of Educators’ Perspectives”. British Journal of Educational Technology 54/6 (2023), 1748-1770. https://doi.org/https://doi.org/10.1111/bjet.13311
33. Margaretha, Lydia - Haryono, Mimpira. “Implementation of Moral and Religious Values in Early Childhood”. Journal of Early Childhood Development and Education 1/1 (2024), 23-29. https://doi.org/10.58723/junior.v1i1.109
34. Miles, Matthew B. - Huberman, A. Michael. Genişletilmiş Bir Kaynak Kitap: Nitel Veri Analizi. çev. Sadegül Akbaba - Altun-Ali Ersoy. Pegem Akademi, 2016.
35. Milli Eğitim Bakanlığı. Okul Öncesi Eğitim Programı. Ankara: Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, 2024.
36. Nicolopoulou, Ageliki. “Oyun, Bilişsel Gelişim ve Toplumsal Dünya: Piaget, Vygotsky ve Sonrası”. çev. M. Türkan Bağlı. Ankara Universitesi Egitim Bilimleri Fakultesi Dergisi, 001-033. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000100
37. Oruç, Cemil. Okul Öncesi Dönemde Çocuğun Din Eğitimi. İstanbul: Dem Yayınları, 3. Basım, 2021.
38. Özen, Müzeyyen. İslam Eğitimcilerinden Bazılarına Göre Çocukta Oyun ve Oyuncak. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1999.
39. Pan, Liuxia vd. “Howto Implement Game-Based Learningin a Smart Classroom? A Model Based on a Systematic Literature Review and Delphi Method.” Frontiers in Psychology 12 (2021). https://doi.org/https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.749837
40. Pasa, Sarah Joy S. “Implementing Play-Based Learning in Kindergarten: Challenges, Strategies and Opportunities”. International Journal of Innovative Science and Research Technology 11/3 (2026), 1628-1630. https://doi.org/https://doi.org/10.38124/ijisrt/26mar540
41. Selçuk, Mualla. Çocuğun Eğitiminde Dini Motifler. Ankara: TDV Yayınları, 1991.
42. Şaşa, Fatma Tuba. Öğretici Görüşlerine Göre Diyanet İşleri Başkanlığı 4-6 Yaş Kur’an Kurslarında Kur’an Öğretiminde Eğitsel Oyun Uygulamaları. Malatya: İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
43. Şen, Ayşenur. 4-6 Yaş Kur’an Kurslarinda Uyum Süreci̇ İçeri̇si̇nde Karşilaşilan Problemler: İstanbul Örneği̇. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
44. Yağcı, Samet. Öğreti̇ci̇lere Göre Di̇yanet İşleri̇ Başkanliği 4-6 Yaş Grubu Kur’an Kurslari (i̇zmir İli Örneği). İzmir: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2018.
45. Yaman, Havva vd. “Implementation of Game-Based Learning in Educational Contexts: Challenges and Intervention Strategies”. Electronic Journal of e-Learning 22/10 (2025), 19-36. https://doi.org/https://doi.org/10.34190/ejel.22.10.3480
46. Yavuzer, Haluk. Doğum Öncesinden Ergenlik Sonuna Çocuk Psikolojisi. İstanbul: Remzi Kitabevi, 34. Basım, 2012.
47. Yüksel, Zeynep. “4-6 Yaş Kur’an Kursu Öğreticilerinin Öğretim Yöntemleri Açısından Yeterlik Algıları (Çankırı Örneği)”. Dini Araştırmalar 24/60 (2021), 147-179. https://doi.org/10.15745/da.907866
48. Zaslow, Martha vd. “I. Quality Thresholds, Features, and Dosage in Early Care and Education: Introduction and Literature Review”. Monographs of the Society for Research in Child Development 81/2 (2016), 7-26. https://doi.org/https://doi.org/10.1111/mono.12236
49. Zengin, Halise Kader. Eğitsel Oyunlar ve Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinde Kullanımı. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2002.
50. Zosh, Jennifer M. vd. “The Power of Playful Learning in the Early Childhood Setting”. National Association for the Education of Young Children 77/2 (2022).
51. “Temel Eğitim Bölümü Okul Öncesi Öğretmenliği Uygulama Kılavuzu”. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanlığı, 2017.