Kutsal Metinleri Perspektifinde Moorish Science Temple of America
Öz
Amerika tarihinde Afro-Amerikan toplumunun sosyo-kültürel dönüşümü, kölelik dönemi ve sonrasının etkisiyle şekillenmiştir. Kölelik süreciyle tarihsel, kültürel ve dinî kimliğinden koparılan Afro-Amerikalılar, özgürleşme sonrası dönemde kimlik ve inanç sistemlerini yeniden inşa etme çabasına girmişlerdir. Bu bağlamda 20. yüzyılın başlarında ortaya çıkan Moorish Science Temple of America (MSTA), hem dinî hem de sosyo-politik bir hareket olarak Afro-Amerikan toplumunun kimlik arayışının önemli bir yansımasıdır. 1913 yılında Noble Drew Ali tarafından kurulan bu hareket, kimlik arayışı sürecinde İslam’a ait terminoloji ve sembollerden yararlanmıştır. Buna ek olarak MSTA hareketi, “İslam” ve “Müslüman” kavramlarını ilk kez Afro-Amerikan dinî söylemine dâhil etmiştir. Amerika’nın ve Afro-Amerikalıların İslam ile ilk olmasa da yoğun bir şekilde karşılaşması da ilk olarak MSTA ile gerçekleşmiştir. Amerika’da bilinen en kapsamlı İslami hareketlerden olan Nation of Islam hareketi de MSTA’dan etkilenerek kurulmuş bir harekettir. MSTA hareketi, üyelerine Afrikalı kökenlerinin yanında “Mağribi” (Moorish) bir kimlik kazandırarak Hıristiyanlık karşısında alternatif bir dini kimlik sunmuştur. İnceleme sonucunda MSTA’nın bu kimlik inşası sürecinde İslam’a ait terminoloji ve sembollerden yararlanmakla beraber, ana akım İslam’dan önemli ölçüde ayrılan özgün ve senkretik bir inanç sistemi geliştirdiği tespit edilmiştir. Kutsal metinleri oluşturulurken Kur’an, Kitabı Mukaddes, The Aquarian Gospel of Jesus Christ ve Unto Thee I Grant isimli metinlerinden esinlendiği ancak bunları yeniden yorumlayarak Afro-Amerikan kültürüne özgü bir teoloji ortaya konulduğu görülmektedir. Bu yönüyle MSTA’nın hem İslamî unsurları içselleştiren hem de geleneksel İslam anlayışından farklılaşan senkretik bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. MSTA’nın temelde kurulurken; İslam, Masonluk ve Garveyizimden etkilenmesi, Hıristiyanlıktan, Budizm ve Hinduizm’den ögeler barındırması onun senkretik bir din olduğunu ortaya koymaktadır. Bu makalede öncelikle hareketin tarihsel arka planı, kurucu Drew Ali’nin inanç ve öğretileri ile ritüel ve uygulamalarına değinilmiştir. Buna ek olarak, hareketin daha iyi anlaşılabilmesi adına kutsal metinleri incelenmiş ve bu incelemelerden elde edilen bulgular doğrultusunda hareket tanıtılmıştır. Harekete has kutsal metinler yazılırken kullanılan özgün terminolojisine, faydalanılan diğer metinlere ve diğer dinî geleneklerle olan benzerliklerine elde edinildiği kadarıyla değinilmiştir. Bu inceleme, MSTA’nın senkretik bir dinî yapılanma olmasının yanı sıra Afro-Amerikan toplumunun kimlik inşası ve sosyo-kültürel direniş sürecinin bir parçası olduğunu göstermektedir. Afro-Amerikalıların kölelik sonrası dönemde yaşadıkları kimlik krizine dinî bir çözüm öneren MSTA, hem dinî bir reform hem de yeni bir kimlik inşa süreci olarak işlev görmüştür. Bu çalışma, MSTA’nın teolojik temellerinin yanında sosyolojik ve kültürel yönlerini de ortaya koyarak Türkiye’deki literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Araştırmada deskriptif yöntem ağırlıkta olmakla beraber hareketin teolojik yapısını çözümlemek amacıyla hareketin beslendiği temel metinler ve bu metinlerin kaynakları mukayeseli yöntem ile ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdat, Fathie Ali. “The Life and Times of Drew Ali, 1886-1924”. Journal of Race, Ethnicity, and Religion 5/8 (Mayıs 2014), 39.
- Abdat, Fathie Ali. “The Moorish Science Temple of America”. Handbook of Islamic Sects and Movements. ed. Muhammad Afzal Upal, Carol M. Cusack. 673-693. Boston: Brill, 21. Basım, 2021.
- Ali, Noble Drew. “Koran Questions for Moorish Americans”, ts.
- Ali, Noble Drew. Moorish Literature, ts.
- Ali, Noble Drew. The Holy Koran of the Moorish Science Temple of America, ts.
- Aydın, Mehmet. Ansiklopedik Dinler Sözlüğü. Konya: Nüve Kültür Merkezi, 1. Basım, 2005.
- Bahadır, Hümeyra. Yeni Bir Dini Hareket: Moorish Science Temple. Ankara: Ankara Üni-versitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
- Berg, Herbert. “Early African American Muslim Movements and the Qur’an”. Journal of Qur’anic Studies 8/1 (2006), 22-37.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Dini Gelenek Çalışmaları (Doğu, Yahudi, Hristiyan ve İslami Gelenekler Hariç), Dini Araştırmalar (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Hümeyra Bahadır
*
0009-0000-5955-7995
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
2 Şubat 2026
Kabul Tarihi
1 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: 71